Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK III 200

ḳara arslan meliki ḳara budaḳ yire ṣaldı derelerde kāfire ḳırġun girdi yidi kāfir bigi ḳılıçdan kiçdi beyrek yigenek ḳazan big ḳara budaḳ delü ṭundar ḳazan oġlı uruz big bunlar

DK III 201

ḥiṣara yorıyış itdiler beyrek otuz ṭoḳuz yigidinüŋ üzerine geldi anları ṣaġ ve esen gördi allaha şükür eyledi kāfirüŋ kilisesin yıḳdılar yirine mescid yapdılar keşişlerin öldürdiler baŋ baŋlatdılar 'aziz taŋrı adına ḳudbe oḳıtdılar

DK III 202

ḳuşuŋ alaḳanını ḳumaşuŋ arusını ḳızuŋ gökçegini ṭoḳuzlama çırġap çuḫa ḫanlar ḫanı bayındıra pencik çıḳardılar pay püre bigüŋ oġlançuġı beyrek meliküŋ ḳızın aldı aġ ban ivine aġ otaġına girü döndi

DK III 203

dügüne başladı bu ḳırḳ yigidüŋ bir ḳaçına ḫan ḳazan bir ḳaçına bayındır ḫan ḳızlar virdiler beyrek daḫı yidi ḳız ḳarındaşını yidi yigide virdi ḳırḳ yirde otaḳ dikdi

DK III 204

otuz ṭoḳuz ḳız ṭāli'lü ṭāli'ine birer oḫ atdı otuz ṭoḳuz yigit oḫınuŋ ardınça gitdi ḳırḳ gün ḳırḳ gice ṭoy dügün eylediler beyrek yigitleri-y-ile murad virdi murad aldı dedem ḳorḳut geldi

DK III 205

şadılıḳ çaldı boy boyladı ṣoy ṣoyladı ġāzi erenler başına ne geldügin söyledi bu oġuz-nāme beyregüŋ olsun didi yöm vireyin ḫanum yirlü ḳara ṭaġlaruŋ yıkılmasun kölgelüçe ḳaba aġacuŋ kesilmesün

DK III 206

aġ ṣaḳallu babaŋ yiri uçmaḳ olsun aġ pürçeklü anaŋ yiri behişt olsun oġul-ıla ḳarındaşdan ayırmasun aḫır vaḳtında aru imandan ayırmasun āmin āmin diyenler dīdār görsün yıġışdursun dürişdürsün günahuŋuzı adı görklü muḥammed muṣṭafa yüzi ṣuyına baġışlasun ḫanum hey

DK IV 1

ḳazan big oġlı uruz bigüŋ ṭuṭsak olduġı boyı beyān ider

DK IV 2

ḫanum hey bir gün ulaş oġlı ḳazan big yirinden ṭurmış-ıdı ḳara yirüŋ üzerine otaḫların tikdürmiş-idi biŋ yirde ipek ḫalıçası döşenmiş-idi ala ṣayvan gök yüzine aşanmış-ıdı ṭoḳsan tümen genç oġuz ṣoḥbetine dirilmiş-idi

DK IV 3

aġzı böyük ḫumralar ortalıġa ṣalınmış-ıdı ṭoḳuz yirde badyalar ḳurılmış-ıdı altun ayaḳ ṣurāhiler dizilmiş-idi ṭoḳuz ḳara gözlü örme ṣaçlu elleri bileginden ḳınalu parmaḳları nigarlu boġazları birer

DK IV 4

ḳarış kāfirn ḳızları al şarabı altun ayaġ-ıla ḳalın oġuz biglerine gezdürürler-idi her birinden ulaş oġlı salur ḳazan içmiş-idi çırġap çırġap çadır otaḳ baġışlar-ıdı ḳaṭar ḳaṭar develer baġışlar-ıdı

DK IV 5

oġlı uruz ḳarşusında yay söykenüp ṭurur-ıdı ṣaġ yanında ḳardaşı ḳara göne oṭurmış-ıdı ṣol yanında ṭayısı aruz oṭurmış-ıdı ḳazan ṣaġına baḳdı ḳaṣ ḳaṣ güldi ṣolına baḳdı çoḳ sevindi ḳarşusına baḳdı

DK IV 6

oġlançuġını uruzı gördi elin eline çaldı aġladı oġlı uruza bu iş ḫoş gelmedi ilerü geldi diz çökdi babasına çaġırup ṣoylar görelüm ḫanum ne ṣoylar aydur

DK IV 7

ünüm aŋla menüm sözüm diŋle aġam ḳazan ṣaġuŋa baḳduŋ ḳaṣ ḳaṣ güldüŋ ṣoluŋa baḳduŋ çoḳ sevindüŋ ḳarşuŋa baḳduŋ beni gördüŋ aġladuŋ sebeb nedür digil maŋa ḳara başum ḳurban olsun

DK IV 8

babam saŋa didi dimez olur-iseŋ ḳalḳubanı yirümden men ṭururam ḳara gözlü yigitlerümi boyuma men aluram ḳan abḳaza iline men giderem altun ḫaça elümi men baṣaram pilon geyen keşişüŋ elin men öperem ḳara gözlü kāfir

DK IV 9

ḳızın men aluram daḫı senüŋ yüzüŋe men gelmezem aġladuġuŋa sebeb ne digil maŋa ḳara başum ḳurban olsun aġam saŋa didi ḳazan big alaldı oġlanuŋ yüzine baḳdı çaġırup ṣoylar

DK IV 10

görelüm ḫanum ne ṣoylar ḳazan aydur berü gelgil ḳulunum oġul ṣaġum ala baḳduġumda ḳartaşum ḳara göneyi gördüm baş kesüpdür ḳan döküpdür çuldı alupdur ad ḳazanupdur ṣolum ala baḳduġumda ṭayım aruzı gördüm baş kesüpdür

DK IV 11

ḳan döküpdür çuldı alupdur ad ḳazanupdur karşum ala baḳduġumda seni gördüm on altı yaş yaşladuŋ bir gün ola düşem ölem sen ḳalasın yay çekmedüŋ oḫ atmaduŋ baş kesmedüŋ ḳan dökmedüŋ ḳanlu oġuz içinde çuldı

DK IV 12

almaduŋ yarınki gün zamān dönüp ben ölüp sen ḳalıçaḳ tacum taḫtum saŋa virmeyeler diyü soŋumı aŋdum aġladum oġul didi uruz burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur

DK IV 13

a big baba deveçe böyümişsin köşekçe 'aḳluŋ yoḳ depeçe böyümişsin ṭarıça beynüŋ yoḳ hüneri oġul atadan-mı görür ögrenür yoḫsa atalar oġuldan-mı ögrenür ḳaçan sen meni alup kāfir

DK IV 14

serḥaddına çıḳarduŋ kılıç çalup baş kesdüŋ men senden ne gördüm ne ögrenem didi ḳazan big elin eline çaldı ḳaṣ ḳaṣ güldi aydur a bigler uruz ḫub söyledi şeker yidi bigler

DK IV 15

siz yiŋüz içüŋüz ṣoḥbetüŋüz ṭaġıtmaŋuz men bu oġlanı alayın ava gideyin yidi günlik azuġ-ıla çıḳayın oḥ atduġum yirleri ḳılıç çalup baş kesdügüm yirleri göstereyim kāfir

DK IV 16

serḥaddına cızıġlara aġlaġana gökçe ṭaġa aluban çıḳayın soŋra oġlana gerek olur a bigler didi ḳoŋur atın çekdürdi buṭun bindi üç yüz muraṣṣa' ṭonlu yigit ṣayladı boyına aldı

DK IV 17

ḳırḳ ala gözlü yigidin uruz boyına aldı ḳazan oġlını alup ḳara ṭaġlar üzerine ava çıḳdı av avladı ḳuş ḳuşladı ṣıġın geyik yıḳdı gök alaŋ görklü çemene çadır tikdi bir

DK IV 18

ḳaç gün bigler ile yidi içdi meger başı açuḳ ṭaṭyan ḳal'asından aḳ saḳa ḳal'asından kāfirüŋ cāsusı var-ıdı bunları görüp teküre geldi aydur hay ne oturursın itüŋi avlatmayan çetügüŋi mavlatmayan alplar

DK IV 19

başı ḳazan oġlançuġı ile serḫoş olup yaṭurlar didi on altı biŋ ḳara ṭonlu kāfir ata bindi ḳazanuŋ üzerine ılġar yetdi baḳdılar gördiler altı bölük toz indi kimi aydur geyik tozıdur

DK IV 20

kimi aydur yaġı tozıdur ḳazan aydur geyik olsa bir ya iki bölük olur-ıdı bu gelen bilmiş oluŋ yaġıdur didi toz yarıldı gün kibi şıladı deniz kibi yayḳandı meşe kibi ḳarardı

DK IV 21

on altı biŋ ip üzengülü kiçe börklü azġun dinlü ḳızgun dillü kāfir çıḳa geldi ḳazan ḳoŋur atın çekdürdi buṭun bindi oġlı uruz cılavısını çekdürdi bidevi atın oynatdı ḳarşu geldi aydur

DK IV 22

berü gelgil aġam ḳazan deŋiz kibi yayḳanup gelen nedür od kibi şılayup ılduz kibi parlayup gelen nedür aġız dilden biş kelime ḫaber maŋa ḳara başum ḳurban olsun babam saŋa didi

DK IV 23

ḳazan aydur berü gelgil arslanum oġul ḳara deŋiz kibi yayḳanup gelen kāfirüŋ leşkeridür gün kibi şılayup gelen kāfirüŋ başında ışuġıdur ılduz kibi parlayup gelen kāfirüŋ cıdasıdur azġun dinlü yaġı kāfirdür

DK IV 24

oġul didi oġlan aydur yaġı diyü neye dirler ḳazan aydur oġul anuŋ-içün yaġı dirler ki biz anlara yetsevüz öldürürüz anlar bize yetse öldürür didi uruz aydur baba içinde big yigitler

DK IV 25

öldürseler ḳan ṣorarlar mı da'vilerler mi ḳazan aydur oġul biŋ kāfir öldürseŋ kimse senden ḳan da'vilemez amma azġun dinlü kāfirdür ḫub yirde ṭuş oldı veli maŋa sen yaman yirde duşaḳ olduŋ oġul didi

DK IV 26

uruz burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış uruz aydur berü gelgil aġam ḳazan ḳalḳubam yirümden bidevi atum saḳlar-idüm bu gün içün güni geldi aġ meydanda segirdeyim senüŋ içün ala evren sur

DK IV 27

cıdamı ṣaḳlar-idüm bu gün içün güni geldi ḳaba ḳarın giŋ gögüsde oynadayım senüŋ-içün ḳara polat öz ḳılıcum ṣaḳlar-idüm bu gün içün güni geldi sası dinlü kāfir başın kesdüreyim senüŋ-içün egni bek demür

DK IV 28

ṭonum saḳlar-idüm bu gün içün güni geldi yiŋ yaḳalar dikdüreyim senüŋ-içün başumda ḳunt ışuḳlar ṣaḳlar-idüm bu gün içün güni geldi ḳaba çomaḳ altında yoġurdayım senüŋ içün ḳırḳ yigidüm saḳlar-idüm bu gün içün güni geldi

DK IV 29

kāfir başın kesdüreyim senüŋ-içün aṣlan adum ṣaḳlar-idüm bu gün içün güni geldi yaḳa ṭutup kāfir-ile uġraşayım senüŋ-içün aġız dilden bir ḳaç kelime ḫaber maŋa ḳara başum ḳurban olsun aġam saŋa didi

DK IV 30

ḳazan burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış ḳazan aydur oġul oġul ay oġul menüm ünüm aŋla sözüm diŋle ol kāfirüŋ öçin atup birin yazmaz oḳçısı olur hay dimedin başlar

DK IV 31

kesen celladı olur adam etin yaḫnı ḳılan aşbazı olur sen varası kāfir degül ḳalḳubanı yirümden men ṭurayım ḳoŋur atuŋ biline men bineyim gelen kāfir menümdür

DK IV 32

men varayım ḳara polat öz ḳılıcum çalayın azġun dinlü kāfirdür başların keseyin döne döne ṣavaşayın döne döne çekişeyin ḳılıç çalup baş kesdügüm görgil ögrengil ḳara başuŋa düşende gerek olur didi

DK IV 33

uruz burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur a big baba işidürem amma 'arafatda irkek ḳuzı ḳurban içün baba oġul ḳazanur ad içün oġul-da ḳılıç ḳuşanur baba ġayreti-y-içün menüm de başum ḳurban olsun