Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK IV 34

senüŋ-içün didi ḳazan burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış ḳazan aydur oġul oġul ay oġul yaġıya girüp baş kesmedüŋ adam öldürüp ḳan dökmedüŋ ala gözlü ḳırḳ yigidi

DK IV 35

boyuŋa alġıl göksi gözel ḳaba ṭaġlar başına çıḳġıl menüm ṣavaşduġum menüm dögişdügüm menüm çekişdügüm menüm ḳılıçlaşduġum görgil ögrengil ve hem bize puṣu olġıl oġul didi uruz babasınuŋ sözin ṣımadı

DK IV 36

ḳayıdup girü döndi yirden yüce ṭaġlar başına yoldaşların alup çıḳdı ol zamānda oġul ata sözin iki eylemez-idi iki eylese ol oġlanı ḳabūl eylemezler-idi uruz giŋ yaḳadan süŋüsin ṣançdı ṭurdı

DK IV 37

ḳazan big gördi ki kāfir ḳatı yaḳlandı atından indi aru ṣudan abdest aldı aġ alnın yire ḳodı iki rik'at namaz ḳıldı adı görklü muḥammedi yad getürdi ḳara dinlü kāfire göz ḳarartdı

DK IV 38

hayḳırdı at ṣaldı ḳarşu vardı ḳılıç urdı gümbür gümbür ṭavullar çalındı burması altun tuç borılar çalındı ol gün cılasun big erenler döne döne ṣavaşdı ol gün ḳara polat öz ḳılıçlar

DK IV 39

çalındı ol gün ḳarġu dillü ḳayın oḫlar atıldı ala evren süvri cıdalar süsildi ol gün nāmerdler muḫannetler ṣapa yir gözetdi ol gün baḳa baḳa ḳazan oġlı uruzuŋ 'işḳı geldi aydur

DK IV 40

berü gelüŋ ḳırḳ yoldaşum size ḳurban olsun menüm başum görür-misiz aġam ḳazan baş kesdi ḳan dökdi oġlan uşaḳ yimek yimekçe gelmez didi babam bu kāfirleri esirgemiş

DK IV 41

kibi meni seven yigitlerüm ne ṭurursız kāfirüŋ bir uçına depelüm didi ḳara ḳoçın oynatdı uruz kāfirüŋ ṣaġına at depdi ṣaġlu ṣollu kāfiri ḫub ṭaġıtdı ṣanasın-kim ṭaz yirlere ṭolu düşdi

DK IV 42

ya ḳara ḳazuŋ içine şāhin girdi kāfirüŋ uçını baṣdı ṭaġıtdı azġun dinlü kāfir buŋaldı oḫa girdi ḳovulan kimse oġlanuŋ bidevi atın oḫladılar at yıḫıldı kāfirler uruzuŋ üzerine çoḫdı uruzuŋ ḳırḳ yigidi

DK IV 43

atdan indi ala ḳalḳan baġını ḳıṣa dügdiler ḳılıç ṣıyırdılar uruzuŋ üzerine çoḳ ṣavaşdılar ḳalabalık ḳorḫudur derin olsa baturur yayanuŋ umudı olmaz ṣaġın ṣolın uruzuŋ çevürdiler ḳırḳ yigidin şehid itdiler

DK IV 44

oġlanuŋ üzerine düşdiler ṭutdılar ḳarusından aġ ellerin baġladılar ḳıl urġan aġ boynına taḳdılar yüzi üzerine ṣaluban süridiler aġ etinden ḳan çıḳınça dögdiler baba diyü aġlatdılar ana diyü buzlatdılar

DK IV 45

eli baġlu boynı baġlu yüzi üzerine ṣalup aldılar yorıyu virdiler uruz ṭutsaḳ oldı ḳazanuŋ ḫaberi yoḳ eyle ṣandı kim yaġı baṣıldı at cılavısın döndürdi girü döndi geldi oġlını koduġı yirde bulımadı

DK IV 46

a bigler oġlan ḳancaru gitdi ola didi bigler aydur oġlan ḳuş yüreklü olur ḳaçup anasına gitmişdür didiler ḳazan ḳarardı döndi aydur bigler taŋrı bize bir kür oġul virmiş

DK IV 47

varayın anı anası yanından alayın ḳılıc-ıla paralayayın altı bölük ideyin altı yoluŋ ayrıdında bıraġayın bir daḫı kimse yazı yirde yoldaş ḳoyup ḳaçmaya didi daḫı ḳoŋur atın ökçeledi yola girdi

DK IV 48

ivine geldi ḫan ḳızı boyı uzun burla ḫatun ḳazanuŋ geldügin işitdi atdan ayġır deveden buġra ḳoyundan ḳoç kırdurdı oġlançuġumuŋ ilk avıdur ḳanlu oġuz biglerin ṭoylayayım didi ḫan ḳızı gördi

DK IV 49

kim ḳazan gelür yumurlanup yirinden örü ṭurdı ṣamur cübbesin egnine aldı ḳazana ḳarşu geldi ḳapaḳ ḳaldurdı ḳazanuŋ yüzine ṭoġrı baḳdı ṣaġ-ılan ṣolına göz gezdürdi oġlançuġını uruzı görmedi ḳara baġrı ṣarṣıldı

DK IV 50

düm yüregi oynadı ḳara ḳıyma gözleri ḳan yaş ṭoldı ḳazana ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur berü gelgil salur bigi salur görki başum baḫtı ivüm taḫtı

DK IV 51

ḫan babamuŋ güyegüsi ḳadun anamuŋ sevgüsi atam anam virdügi göz açuban gördügüm köŋül virüp sevdügüm big yigidüm ḳazan ḳalḳubanı yirüŋden örü ṭurduŋ oġluŋ-ıla yilisi ḳara ḳażılıḳ atuŋ buṭun bindüŋ göksi gözel ḳaba ṭaġlar

DK IV 52

öŋine ava çıḳduŋ boynı uzun bidevi geyigin alup yıkduŋ semüz etüŋ yükletdüŋ girü döndüŋ iki varduŋ bir gelürsin yavrım ḳanı ḳaraŋu dünde bulduġum oġlum ḳanı bir bigüm görinmez baġrum yanar

DK IV 53

ṣaylan ṣaylan ḳayalardan ḳazan oġlan uçurduŋ-mı ṭalı sazuŋ aṣlanına yidürdüŋ-mi yoḫsa ḳara dinlü kāfire uġratduŋ-mı aġ ellerin ḳarusından baġlatduŋ-mı kāfir

DK IV 54

öŋinçe yorıtduŋ-mı dili damaġı ḳurıyup dört yanına baḳdurduŋ-mı ḳara gözden acı yaşın dökdürdüŋ-mi ḳadun ana big baba diyü buzlatduŋ-mı didi gine ṣoylamış aydur

DK IV 55

oġul oġul ay oġul ortacum oġul ḳarşu yatan ḳara ṭaġum yüksegi oġul ḳaranguluça gözlerüm aydını oġul ṣam yilleri esmedin ḳazan ḳulaġum çıŋlar sarımsaḳ otın yimedin ḳazan içüm göyinür

DK IV 56

ṣaru yılan ṣoḳmadın aġça tenüm ḳalḳar şişer ḳurımışça göksümde südüm oynar yaluŋuzça oġul görinmez baġrum yanar yaluŋuz oġul ḫaberin ḳazan digil maŋa dimez olur-iseŋ yana göyine ḳarġaram ḳazan saŋa didi

DK IV 57

anası bir ṣoy daḫı ṣoyladı aydur karġu cıda oynadanlar vardı geldi altun cıda oynadana yā rab noldı ḳara ḳoç ata binenler vardı geldi bidevi u atlu bir oġula yā rab noldı

DK IV 58

nöker geldi nayib geldi yaluŋuz bir oġula yā rab noldı yaluŋuz oġul ḫaberin ḳazan digil maŋa dimez olsaŋ yana yana ḳarġaram a ḳazan saŋa didi bir daḫı ṣoylamış

DK IV 59

ḳuru ḳuru çaylara ṣu ṣaldum ḳara ṭonlu dervişlere neẕir virdüm yanum al[a] baḳduġumda ḳonşuma eyü baḳdum umanına usanına aş yidürdüm aç görsem ṭoyurdum yalınçaḳ görsem ṭonatdum dilek ile bir

DK IV 60

oġulı güç-ile buldum yaluŋuz oġul ḫaberin a ḳazan digil maŋa dimez olsaŋ yana göyine ḳarġaram ḳazan saŋa didi bir daḫı ṣoylamış ḳarşu yatan ḳara ṭaġdan bir

DK IV 61

oġul uçurduŋ-ise digil maŋa külünk-ile yıḳdurayım ḳamın aḳan yügrük ṣudan bir oġul uçurduŋ-ise digil maŋa ṭamarların ṭuġladayım azġun dinlü kāfirlere bir oġul ṭutdurduŋ-ise digil maŋa ḫan babamuŋ yanına men varayın aġır

DK IV 62

leşker bol ḫazine alayın paralanup ḳażılıḳ atumdan inmeyinçe yiŋüm-ile alça ḳanum silmeyinçe ḳol buṭ olup yir yüzine düşmeyinçe yaluŋuz oġul ḫaberin almayınça kāfir yollarından dönmeyeyin didi

DK IV 63

yoḫsa a ḳazan ayaġumdan sermüze atayın-mı ḳara ṭırnaḳ aġ yüzüme çalayın-mı güz alması kibi al yaŋaḳlarum yırtayın-mı çenberüme alça ḳanum dökeyin-mi aġır şiven senüŋ orduŋa ḳoyayın-mı oġul oġul diyübeni buzlayayın-mı ḳaytabanda ḳızıl deve bundan kiçdi

DK IV 64

ṭorumlarıdan bundan buzlayup bile kiçdi ṭorumçuġum aldurmışam buzlayayın-mı ḳara ḳoçda ḳażılıḳ at bundan kiçdi ḳulunçuġı kişneyüp bile kiçdi ḳulunçuġum aldurmışam kişneyeyin-mi aġayılda aġça ḳoyun bundan kiçdi ḳuzuçaġı maŋrışup bile kiçdi

DK IV 65

ḳuzıçaġum aldurmışam maŋrıyaym-mı oġul oġul diyü buzlayayın-mı didi bir daḫı ṣoylamış ḳalḳubanı yirümden ṭuram dir-idüm yilisi ḳara ḳażılıḳ atuma binem dir-idüm ḳalın oġuz içine girem dir-idüm ala gözlü gelin alam dir-idüm ḳara yirde aġ otaġlar

DK IV 66

dikem dir-idüm yorıyubanı oġulı ulu gerdege kiçürem dir-idüm murad-ıla maḳṣuda irgürem dir-idüm murada yetinmedüŋ meni ḳara başum ḳarışı ṭutsun ḳazan seni bir bigüm görinmez baġrum yanar

DK IV 67

neyledüŋ digil maŋa dimez olsaŋ yana göyine ḳarġaram ḳazan saŋa didi anası oġlanuŋ böyle digeç ḳazanuŋ 'aḳlı başından gitdi ḳara baġrı ṣarṣıldı düm yüregi oynadı ḳarangulu gözleri ḳan yaş ṭoldı

DK IV 68

aydur görklüm oġul gelse senden-mi ṣorar-idüm ḳorḫma ḳayurma avdadur avda ḳalan oġul içün ḳayurmaġıl yidi gün ben ḳazana möhlet virgil yirde ise oġulı çıḳarayım gökde ise indüreyim bulur-isem buldum bulmaz-isem taŋrı virdi

DK IV 69

taŋrı aldı neyleyeyin gelübeni ḳara şiven senüŋ-ile bile eyleyeyin didi ḫan ḳızı aydur ḳazan oġlan avda idügin andan bileyin kim yorġun atuŋ-ıla gedilmiş cıdaŋ-ıla ardına düşesin didi ḳazan girü döndi

DK IV 70

geldügi yolı eline alup yortdı dün ḳatdı anası ṭuymadın el altından buyurdı ṭoḳsan tümen genç oġuz ardumça gelsün oġlan ṭutsaḳdur bigler bilsün didi ol yire geldi-ki yaġı baṣılmış-ıdı gördi

DK IV 71

oġlanuŋ ala gözlü ḳırḳ yigidi ḳırılmış bidevi atı oġlanuŋ oḫlanmış yaṭur leş arasında oġlançuġı leşin bulmadı altunluça ḳamçısın buldı yaḳin bildi kim oġlı kāfire ṭutsaḳdur aġladı

DK IV 72

ḳara ṭaġum yüksegi oġul ḳanlu ṣuyum ṭaşḳunı oġul ḳocalıġum vaḳtı aldurduġum yaluŋuz oġul didi buzladı kāfirüŋ izin izledi ḳanlu ḳara dervendde kāfir daḫı ḳonmış idi oġlana ḳara kepenek geydürmişler-idi

DK IV 73

ḳapu işigi üzerinde arḳurı bıraḳmış-lar-ıdı giren baṣar çıḳan baṣar-ıdı ḳarı düşmen tatar oġlı elümüze girmiş-iken ceza-y-ıla öldürelüm diyü ḳapu işigi üzerinde arḳurı ḳomışlar-ıdı bu maḥalda ḫan ḳazan yetdi ḳoŋur