Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK IV 74

atın oynatdı kāfir ḳazanuŋ geldügin gördi ürkdi kim atın biner kim cevşen geyer oġlan başını ḳaldurdı aydur mere kāfir ne ḥaldur kāfir aydur babaŋ geldi ṭutalum dirüz oġlan aydur

DK IV 75

aman mere kāfir aman taŋrınuŋ birligine yoḳdur güman kāfirler oġlana aman virdiler elin çözdiler gözin açdılar babasına oġlan ḳarşu geldi ṣoylar görelüm ḫanum ne ṣoylamış uruz aydur

DK IV 76

beni gelgil a big baba nirede bildüŋ benüm ṭutsaḳ olduġum aġ ellerüm arduma baġlanduġın kıl sicim aġ boynuma taḳılduġın ḳara gözlü yigitlerüm ḳırılduġın sen gelmedin baba kāfirler ṭanışdılar ḳoŋur

DK IV 77

atlu ḳazanı ṭutuŋ ḳarusından aġ ellerini baġlaŋ ġafillüçe görklü başın kesüŋ alça ḳanın yir yüzine döküŋ oġlı-y-ıla ikisini bir yirden öldürüŋ bir ay baḳsun bir ayda varmaz-isem iki ay baḳsun

DK IV 78

iki ayda varmaz-isem üç ay baḳsun üç ayda varmaz-isem öldügümi ol vaḳt hilsün ayġır atum boġazlayup aşum virsün yad ḳızı ḥalaluma destur virsün baŋa ṭutan gerdege ayruḳ girsün

DK IV 79

anam menüm içün gök geyüp ḳara ṣarınsun ḳalın oġuz ilinde yasum ṭutsun menüm başum senüŋ yoluna ḳurban olsun girü dön baba didi oġlan bir daḫı ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış

DK IV 80

ḳarşu yatan ḳara ṭaġlar esen olsa il yaylar ḳanlu ḳanlu ṣular esen olsa ḳanın ṭaşar ḳara ḳoç atlar esen olsa ḳulun ṭoġar ḳaytabanda ḳızıl deve esen olsa ṭorum virür

DK IV 81

aġa yılda aġça ḳoyun esen olsa ḳuzı virür big erenler esen olsa oġlı ṭoġar sen esen ol anam esen olsun menden yigrek ḳādir size oġul vire aġ südini anam maŋa ḥalal eylesün

DK IV 82

ṣavaşmaġıl ḳayıda döngil baba girü didi ḫan ḳazan burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur oġul oġul ay oġul karşu yatan ḳara ṭaġum yüksegi oġul güçlü bilüm kuvveti

DK IV 83

canum oġul ḳarangulu gözlerüm aydını oġul alar ṭaŋ-ıla yirümden ṭurduġum senüŋ-içün ḳoŋur atum yonltmışam senüŋ içün aġ ṭonuma kir eklendi senüŋ-içün menüm başum ḳurban olsun

DK IV 84

canum oġul senüŋ-içün sen gideli aġlamaġum gökde iken yire indi gümbür gümbür ṭavullar dögilmedi aġır ulu divanum sürümedi seni bilen big oġulları aġ çıḳardı ḳara geydi ḳaza beŋzer

DK IV 85

ḳızum gelinüm aġ çıḳardı ḳara geydi ḳarıçuḳ anaŋ ḳan yaş dökdi aġ saḳallu babaŋ buŋlu oldı ḳayıduban buradan oġul ive varsam aġça yüzlü anaŋ ḳarşu gelüp oġul dise aġ elleri ardına baġlu diyeyin-mi aġ boynında ḳıl urġan ṭaḳılu diyeyin-mi kāfir

DK IV 86

yanınça yayaḳ yorır diyeyin-mi menüm nāmusum ḳanda vara oġul didi ḳıl kepenek boyunçuġın sürer diyeyin-mi aġır buḳaġu ṭopuçaġın döger diyeyin-mi arpa etmegi acı ṣoġan öyünçügi diyeyin-mi ḳazan gine aydur

DK IV 87

ḳarşu yatan ḳara ṭaġlar ḳarısa otı bitmez il yaylamaz aḳındılu görklü ṣular ḳarısa ḳara taşmaz ḳaytabanlar ḳarısa ṭorum virmez ḳara ḳoçlar ḳarısa ḳulun virmez er yigitler

DK IV 88

ḳarısa oġlı ṭoġmaz babaŋ ḳarı anaŋ ḳarı senden yigrek ḳādir bize oġul virmez virse daḫı senüŋ yirüŋ ṭuta bilmez asumanlu gökde ḳara bulut oluban kāfirüŋ üzerine gürleyeyim aġ yıldırım olup şaḳıyayım kāfiri ḳamış

DK IV 89

kibi od oluban yandurayım ṭoḳuzını bir yirine ṣaydurayım urışmadan dögişmeden 'ālemi ṭoldurayım yaradan allahdan meded didi ḳoŋur atından yire indi aḳup giden aru ṣudan abdest aldı aġ alnını yire ḳodı

DK IV 90

namaz ḳıldı aġladı ḳādir taŋrıdan ḥācet diledi yüzin yire sürdi muḥammede ṣalavat getürdi deve kibi kükredi arṣlan kibi aŋradı na'ra urup hayḳırdı yapa yaluŋuz kāfire at depdi ḳılıç urdı

DK IV 91

döne döne bir zamān yaḫşı ṣavaş eyledi kāfiri alam didi alamadı bir sa'atda kāfire üç kerre at depdi nāgāh gözi ḳapaġına ḳılıç toḳındı ḳara ḳanı şorladı gözine indi

DK IV 92

özin ṣarp yirlere ṣaldı görelüm imdi yaradan neyler meger ḫanum boyı uzun burla ḫatun oġlançuġını aŋdı ḳararı ḳalmadı ḳırḳ ince billü ḳız oġlanı-y-ıla ḳara ayġırın ṭartdurdı buṭun bindi ḳara ḳılıcın ḳuşandı

DK IV 93

başum tacı ḳazan gelmedi diyü izin izledi gitdi gelü gelü ḳazana yaḳın geldi ḳazan ḥalalını tanımadı ḫan ḳızınuŋ ḳazan üzerine geldi aydur

DK IV 94

ḳara ayġıruŋ cılavısını maŋa tartġıl yigit tike ṭutup yüzüme baḳġıl yigit altuŋdaġı ḳara ayġırı maŋa virgil yigit elüŋdeki süvri cıdaŋı yanuŋdaġı gök poladuŋı maŋa virgil yigit bu günümde umud olġıl maŋa ḳala ölke vireyin saŋa didi

DK IV 95

ḫatun aydur ḳarşum ala yigit menüm ne maŋlarsın kiçmiş menüm günümi ne aŋdurursın ḳalḳubanı yirinden ṭuran ḳazan ḳara göz atuŋ biline binen ḳazan llġayuban ḳara ṭaġum yıḳan ḳazan kölgelüçe ḳaba

DK IV 96

aġacum kesen ḳazan pıçaḳ alup ḳanatlarum ḳıran ḳazan yaluŋuzça oġlum uruza ḳıyan ḳazan at üstinde eglenmeyüp yortan ḳazan senüŋ bilüŋ ölmiş üzengüye dirmeyen dizüŋ ölmiş ḫan ḳızı ḥalaluŋı tanımayan gözüŋ ölmiş

DK IV 97

buŋalmışsın saŋa nolmış çal ḳılıcuŋ yetdüm ḳazan didi bu maḥalda oġuz erenleri bir bir yetdi görelüm ḫanum kimler yetdi ḳara dere aġzında ḳādir

DK IV 98

viren ḳara buġa derisinden bişiginüŋ yapuġı olan açıġı ṭutanda ḳara ṭaşı kül eyleyen ḳara bıyıġın yidi yirden eŋsesinde dügen ḳazan ḳartaşı ḳara göne çapar yetdi çal ḳılıcuŋ ḳardaş ḳazan yetdüm didi

DK IV 99

anuŋ ardınça görelüm ḫanum kimler yetdi demür ḳapu derbendindeki demür ḳapuyı ḳapup alan altmış ṭutam ala gönderinüŋ uçında er bögürden ḳazan kibi pehlivanı bir ṣavaşda üç kerre atından yıḳan ḳıyan selçük oġlı delü ṭundar

DK IV 100

çapar yetdi çal kılıcuŋ aġam ḳazan yetdüm didi anuŋ ardınça görelüm kimler yetdi varuban destursuzça bayındır ḫanuŋ yaġısın baṣan altmış biŋ kāfire ḳan ḳuṣduran ġaflet ḳoca oġlı şir şemseddin çapar

DK IV 101

yetdi çal ḳılıcuŋ aġam ḳazan yetdüm didi anuŋ ardınça görelüm kimler yetdi paraṣaruŋ bayburd ḥiṣarından parlayup uçan ap alaca gerdegine ḳarşu gelen ḳalın oġuz imrençesi ḳazan bigüŋ yınaġı boz ayġırlu beyrek çapar

DK IV 102

yetdi çal ḳılıcuŋ ḫanum ḳazan yetdüm didi anuŋ ardınça görelüm kimler yetdi çaya baḳsa çalımlu çal ḳara kuş erdemlü ḳur ḳurma ḳuşaḳlu ḳulaġı altun küpelü ḳalın oġuz biglerini bir bir

DK IV 103

atdan yıḳan ḳażılıḳ ḳoca oġlı big yigenek çapar yetdi çal ḳılıcuŋ aġam ḳazan yetdüm dedi anuŋ ardınça görelüm kimler yetdi yigirmi dört boyın oḫşayan delü ṭundar yetdi

DK IV 104

anuŋ ardınça biŋ ḳavum başları düger yetdi anuŋ ardınça biŋ bügdüz başları emen yetdi anuŋ ardınça ṭoḳuz ḳoca başları aruz yetdi ṣayduḳumça oġuz bigleri dükense olmaz ḳazanuŋ bigleri hep yetdi

DK IV 105

üzerine yıġnaḳ oldı aru ṣudan abdest aldılar iki rek'at namaz ḳıldılar adı görklü muḥammede ṣalavat getürdiler bī-tekellüf kāfire at ṣaldılar ḳılıç urdılar ol gün cigerinde olan er yigitler belürdi

DK IV 106

ol gün nāmerdler ṣapa yir gözetdi bir ḳıyamat ṣavaş oldı meydan ṭolı baş oldı ḳıyamatuŋ bir güni oldı big nökerden nöker bigden ayrıldı ṭaş oġuz bigleri ile ṭundar ṣaġa depdi

DK IV 107

cılasun yigitleri-y-ile ḳara budaḳ ṣola depdi ḳazan kendü düpe depdi tekür ile şökli melike ḥavala oldı bögürdübeni atdan yire ṣaldı alça ḳanın yir üzerine dökdi ṣaġ ṭarafda ḳara tüken melike ṭundar

DK IV 108

ḳarşu geldi ḳılıçladı yire ṣaldı ṣol tarafda buġaçuḳ melike ḳafa budaḳ ḳarşu geldi şançubanı yire ṣaldı depretmedin başın kesdi boyı uzun burla ḫatun ḳara tuġın kāfirüŋ ḳılıçladı yire ṣaldı tekür

DK IV 109

alındı kāfir ḳaçdı derelerde kāfire kırġun girdi on biş biŋ kāfir kimi ḳırıldı kimi ṭutıldı ḳazan oġlı üzerine geldi indi elin çözdi ḳuça ḳuça ata-y-ıla oġul görişdi

DK IV 110

üç yüz yigit oġuzdan şehid oldı ḳazan oġlançuġın ḳurtardı girü döndi ġazā mubārek oldı oġuz bigleri ṭoyum oldı agça ḳala sürmelüye gelüp ḳazan ḳırḳ otaḳ dikdürdi yidi gün yidi

DK IV 111

gice yime içme oldı ḳırḳ eyü ḳul-ıla ḳırḳ cāriye oġlı başına çevürdi azad eyledi cılasun erenlere ḳala ölke virdi cübbe çuḳa virdi dedem ḳorḳut gelüben şaẕılıḳ çaldı bu oġuz-nāmeyi düzdi

DK IV 112

koşdı böyle didi imdi ḳanı didügüm big erenler dünya menüm diyenler ecel aldı yir gizledi fāni dünya kime ḳaldı gelimlü gidimlü dünya aḫır soŋ uçı ölümlü dünya yöm vireyim ḫanum yirlü ḳara ṭaġuŋ yıḳılmasun

DK IV 113

kölgelüçe ḳaba aġacuŋ kesilmesün ḳamın aḳan görklü ṣuyuŋ ḳurımasun ḳanatlaruŋ uçı ḳırılmasun ḳādir seni nāmerde muḥtaç itmesün çapar-iken aġ boz atuŋ büdrimesün çalışanda ḳara polat öz ḳılıcuŋ gedilmesün