Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK IV 114

allah viren ümiẕüŋ üzilmesün aḫır ṣoŋı aru imandan ayırmasun aġ alnuŋda biş kelime du'ā ḳılduḳ ḳabūl olsun yıġışdursun dürişdürsün günahuŋuzı adı görklü muḥammede baġışlasun ḫanum hey

DK V 1

duḫa ḳoca oġlı delü dumrul boyını beyan ider

DK V 2

ḫanum hey meger ḫanum oġuzda duḫa ḳoca oġlı delü dumrul dirler-idi bir er var-ıdı bir ḳuru çayuŋ üzerine bir köpri yapdurmış-ıdı kiçeninden otuz üç aḳça alur-ıdı kiçmeyeninden döge döge ḳırḳ aḳça alur-ıdı

DK V 3

bunı niçün böyle ider-idi anuŋ-içün-ki menden delü menden güçlü er var-mıdur ki çıḳa menüm-ile ṣavaşa dir-idi menüm erligüm bahadırlıġum cılasunlıġum yigitligüm ruma şama gide çavlana dir-idi meger bir

DK V 4

gün köprisinüŋ yamacında bir bölük oba ḳon-mış idi ol obada bir yaḫşı hub yigit şayru düşmiş idi allah emri-y-ile ol yigit öldi kimi oġul diyü kimi ḳartaş diyü aġladı

DK V 5

ol yigit üzerine möḥkem ḳara şiven oldı nagāhandan delü dumrul çapar yetdi aydur mere ḳavatlar ne aġlarsız menüm köprim yanında bu ġavġa nedür niye şiven idersiz didi ayıtdılar ḫanum bir

DK V 6

yaḫşı yigidümüz öldi aŋa aġlaruz didiler delü dumrul aydur mere yigidüŋüzi kim öldürdi ayıtdılar vallah big yigit allah ta'ālādan buyruḳ oldı al ḳanatlu 'azrā'il ol yigidüŋ canın aldı delü dumrul aydur

DK V 7

mere 'azrā'il didügüŋüz ne kişidür kim adamuŋ canın alur yā ḳādir allah birligüŋ varlıġuŋ haḳḳı-y-içün 'azrā'ili menüm gözüme göstergil ṣavaşayım çekişeyim dürişeyim yaḫşı yigidüŋ canın ḳurtarayım bir

DK V 8

daḫı yaḫşı yigidüŋ canın almaya didi ḳayıtdı döndi delü dumrul ivine geldi ḥaḳ ta'ālaya dumruluŋ sözi ḫoş gelmedi baḳ baḳ mere delü ḳavat menüm birligüm bilmez birligüme şükür

DK V 9

ḳılmaz menüm ulu dergahumda geze menlik eyleye didi 'azrā'ile buyruḳ eyledi kim yā 'azrā'il var daḫı ol delü ḳavatuŋ gözine göringil beŋzini ṣarartġıl didi canını ḫırlatġıl alġıl didi

DK V 10

deli dumrul ḳırḳ yigit ilen yiyüp içüp oturur-iken nagāhandan 'azrā'il çıḳa geldi 'azrā'ili ne çavuş gördi ne ḳapuçı delü dumruluŋ görür gözi görmez oldı ṭutar elleri ṭutmaz oldı

DK V 11

dünya 'ālem delü dumruluŋ gözine ḳarangu oldı çaġırup delü dumrul ṣoylar görelüm ḫanum ne ṣoylar aydur mere ne heybetlü ḳocasın ḳapuçılar seni görmedi çavuşlar seni ṭuymadı menüm görür gözlerüm görmez oldı

DK V 12

ṭutar menüm ellerüm ṭutmaz oldı ditredi menüm canum cūşa geldi altun ayaġum elümden yire düşdi aġzum içi buz kibi süŋüklerüm ṭuz kibi oldı

DK V 13

mere ṣaḳalçuġı aġça ḳoca gözçügezi çönge ḳoca mere ne heybetlü ḳocasın digil maŋa ḳadam belam ṭoḳınur bu gün saŋa didi böyle digeç 'azrā'ilüŋ acıġı ṭutdı aydur

DK V 14

mere delü ḳavat gözüm çönge idügin ne begenmezsin gözi gökçek ḳızlaruŋ gelinlerüŋ canın çoġ almışam ṣaḳalum aġarduġın ne begenmezsin aġ ṣaḳallu ḳara ṣaḳallu yigitlerüŋ canın çoġ almışam ṣaḳalum aġarduġınuŋ ma'nisi budur

DK V 15

didi mere delü ḳavat öginür-idüŋ dir-idüŋ al ḳanatlu 'azrā'il menüm elüme girse öldüre-y-idüm yaḫşı yigidüŋ canın anuŋ elinden ḳurtara-y-ıdum dir-idüŋ imdi mere delü geldüm ki senüŋ canuŋ alam virür-misin yoḫsa menüm-ile cenk ider-misin didi

DK V 16

delü dumrul aydur mere al ḳanatlu 'azrā'il sen-misin didi evet menem didi bu yaḫşı yigitlerüŋ canını sen-mi alursın didi evet men aluram didi delü dumrul aydur mere ḳapuçılar ḳapuyı ḳapaŋ didi

DK V 17

mere 'azrā'il men seni giŋ yirde ister-idüm ṭar yirde eyü elüme girdüŋ ola-mı didi men seni öldüreyim yaḫşı yigidüŋ canın ḳurtarayım didi ḳara ḳılıcın ṣıyırdı eline aldı 'azrā'ile çalmaġa ḥamle ḳıldı

DK V 18

'azrā'il bir gögerçin oldı pencereden uçdı gitdi ādemīler evreni delil dumrul elin eline çaldı ḳaṣ ḳaṣ güldi aydur yigitlerüm 'azrā'ilüŋ gözini eyle ḳorḫıtdum ki giŋ ḳapuyı ḳodı ṭar bacadan ḳaçdı

DK V 19

çünki menüm elümden gögerçin kibi ḳuş oldı uçdı mere men anı kor-mıyam ṭoġana aldurmayınça didi ṭurdı atına bindi ṭoġanın eline aldı ardına düşdi bir iki gögerçin öldürdi döndi

DK V 20

ivine geli yorır-iken 'azrā'il atınuŋ gözine görindi at ürkdi delü dumrulı götürdi yire urdı ḳara başı buŋaldı buŋlu ḳaldı aġ göksinüŋ üzerine 'azrā'il baṣup ḳondı baya mırlarıdı şimdi ḫırlamaġa başladı

DK V 21

aydur mere 'azrā'il aman taŋrınuŋ birligine yoḳdur güman men seni böyle bilmez idüm oġrılaym can alduġın ṭuymaz idüm dökmesi böyük bizüm ṭaġlarumuz olur ol ṭaġlarumuzda baġlarumuz olur

DK V 22

ol baġlaruŋ ḳara salkumlu üzümi olur ol üzümi ṣıḳarlar al şarabı olur ol şarabdan içen esrük olur şarablu-y-idüm ṭuymadum ne söyledüm bilmedüm biglige uṣanmadum yigitlige ṭoymadum canum alma 'azrā'il meded didi

DK V 23

'azrā'il aydur mere delü ḳavat maŋa ne yalvartırsın allah tā'ālaya yalvar menüm-de elümde ne var men daḫı bir yumuş oġlanıyam didi delü dumrul aydur ya pes can viren can alan allah ta'āla-mıdur

DK V 24

beli oldur didi döndi 'azrā'ile ya pes sen ne eylemeklü ḳadasın sen aradan çıḳġıl men allah ta'āla-y-ıla ḫaberleşeyim didi delü dumrul burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur

DK V 25

yücelerden yücesin kimse bilmez niçesin görklü taŋrı niçe cahiller seni gökde arar yirde ister sen ḫod mü'minler köŋlindesin dāyim ṭuran cebbar taŋrı bāḳi ḳalan settar taŋrı menüm canum alur

DK V 26

olsaŋ sen alġıl 'azrā'ile almaġa ḳomaġıl didi allah ta'ālaya delü dumruluŋ burada sözi ḫoş geldi 'azrā'ile nida eyledi kim çün delü ḳavat menüm birligüm bildi birligüme şükür ḳıldı

DK V 27

yā 'azrā'il delü dumrul can yirine can bulsun anuŋ canı azad olsun didi 'azrā'il aydur mere delü dumrul allah ta'ālanuŋ emri böyle oldı kim delü dumrul canı yirine can bulsun

DK V 28

anuŋ canı azad olsun didi delü dumrul aydur men niçe can bulayım meger bir ḳoca babam bir ḳarı anam var gel gidelüm ikisinden biri bolayki canın vire alġıl menüm canumı koġıl didi

DK V 29

delü dumrul sürdi babası yanına geldi babasınuŋ elin öpüp ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur aġ ṣaḳallu 'aziz 'izetlü canum baba bilür-misin neler oldı küfür söz söyledüm ḥaḳ ta'ālaya ḫoş gelmedi

DK V 30

gök üzerinde al ḳanatlu 'azrā'ile emr eyledi uçup geldi aġça menüm göksümi baṣup ḳondı ḫırıldadup ṭatlu canum alur oldı baba senden can dilerem virür-misin yoḫsa oġul delü dumrul diyü aġlar-mısın babası aydur

DK V 31

oġul oġul ay oġul canum parası oġul ṭoġduġında ṭoḳuz buġra öldürdügüm aṣlan oġul dünlügi altun ban ivümüŋ ḳabżası oġul ḳaza beŋzer ḳızumuŋ gelinümüŋ çiçegi oġul ḳarşu yatan ḳara ṭaġum gerek-ise söyle gelsün

DK V 32

'azrā'ilüŋ yaylası olsun ṣovuḳ ṣovuḳ bıŋarlarum gerek-ise aŋa içit olsun tavla tavla şahbaz atlarum gerek-ise aŋa binit olsun ḳaṭar ḳaṭar develerüm gerek-ise aŋa yüklet olsun

DK V 33

aġa yılda aġça ḳoyunum gerek-ise ḳara mudbaḳ altında anuŋ şöleni olsun altun gümüş pul gerek ise aŋa ḫarclıḳ olsun dünye şirin can 'aziz canumı ḳıya bilmen bellü bilgil menden 'aziz menden sevgülü anaŋdur

DK V 34

oġul anaŋa var didi delü dumrul babasından yüz bulmayup sürdi anasına geldi aydur ana bilür-misin neler oldı gök yüzinden al ḳanatlu 'azrā'il uçup geldi aġça menüm göksümi baṣup ḳondı

DK V 35

ḫırladup canum alur oldı babamdan can diledüm ana virmedi senden can dilerem ana canuŋ maŋa virür-misin yoḫsa oġul delü dumrul diyü aġlar-mısın acı tırnaḳ aġ yüzüŋe çalar-mısın karġu kibi ḳara ṣaçuŋ yolar-mısın ana didi

DK V 36

anası burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış anası aydur oġul oġul ay oġul toḳuz ay ṭar ḳarnumda götürdügüm oġul ṭolama bişiklerde beledügüm oġul on ay diyende dünya yüzine getürdügüm oġul ṭolap ṭolap aġ südümi emzürdügüm oġul aġça burclu ḥiṣarlarda ṭutıla-y-idüŋ oġul ṣası dinlü kāfir

DK V 37

elinde ṭutsaḳ ola-y-idüŋ oġul altun aḳça güçine ṣalubanı seni ḳurtara-y-ıdum oġul yaman yire varmışsın vara bilmen dünya şirin can 'aziz canumı ḳıya bilmen bellü bilgil didi anası daḫı canın virmedi

DK V 38

böyle digeç 'azrā'il geldi delü dumruluŋ canın almaġa delü dumrul aydur mere 'azrā'il aman taŋrınun birligine yoḳdur güman 'azrā'il aydur mere delü ḳavat daḫı ne aman dilersin aġ ṣaḳallu babaŋ yanına varduŋ can virmedi

DK V 39

aġ pürçeklü anaŋ yanına varduŋ can virmedi daḫı kim virse gerek didi delü dumrul aydur ḥasretüm vardur bulışayım didi 'azrā'il aydur mere delü ḥasretlin kimdür aydur yad ḳızı ḥalalum var