Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK V 40

andan menüm iki oġlançuġum var amanatum var ıṣmarlaram anlara andan ṣoŋra menüm canum alasın didi sürdı ḥalalı yanına geldi aydur bilür-misin neler oldı gök yüzinden al ḳanatlu 'azrā'il uçup geldi

DK V 41

aġça menüm göksümi baṣup ḳondı ṭatlu menüm canumı alur oldı babama vir didüm can virmedi anama vardum can virmedi dünye şirin can ṭatlu didiler imdi yüksek yüksek ḳara ṭaġlarum saŋa yaylaḳ olsun

DK V 42

ṣovuḳ ṣovuḳ ṣularum saŋa içit olsun tavla tavla şahbaz atlarum saŋa binit olsun dünlügi altun ban ivüm saŋa kölge olsun ḳaṭar ḳaṭar develerüm saŋa yüklet olsun aġayılda aġça ḳoyunum saŋa şölen olsun

DK V 43

gözüŋ kimi ṭutar-ise köŋlüŋ kimi sever-ise sen aŋa varġıl iki oġlançuġı öksüz ḳomaġıl didi 'avrat burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur

DK V 44

ne dirsin ne ṣoylarsın göz açuban gördügüm köŋül virüp sevdügüm ḳoç yigidüm şah yigidüm ṭatlu damaġ virüp ṣorışduġum bir yaṣduḳda baş ḳoyup emişdügüm ḳarşu yatan ḳara ṭaġları senden ṣoŋra men neylerem yaylar

DK V 45

olsam menüm gorum olsun ṣovuḳ şovuḳ ṣularuŋ içer olsam menüm ḳanum olsun altun aḳçaŋ ḫarcayur olsam menüm kefenüm olsun tavla tavla şahbaz atuŋ biner olsam menüm tabutum olsun senden ṣoŋra bir

DK V 46

yigidi sevüp varsam bile yatsam ala yılan olup meni ṣoḳsun senüŋ ol muḫannet anaŋ babaŋ bir canda ne var ki saŋa ḳıyamamışlar 'arş ṭanıġ olsun kürsi ṭanıġ olsun yir

DK V 47

ṭanıġ olsun gök ṭanıġ olsun ḳādir taŋrı ṭanıġ olsun menüm canum senüŋ canuŋa ḳurban olsun didi rāżı oldı 'azrā'il ḫatunuŋ canın almaġa geldi ādemīler evreni yoldaşına ḳıyamadı allah ta'ālaya burada yalvarmış

DK V 48

görelüm niçe yalvarmış aydur yücelerden yücesin kimse bilmez niçesin görklü taŋrı çok cahiller seni gökde arar yirde ister sen ḫod mü'minlerüŋ köŋlindesin dāyim ṭuran cebbar taŋrı ulu yollar üzerine 'imaratlar

DK V 49

yapam senüŋ içün aç görsem ṭoyurayım senüŋ-içün yalınçaḳ görsem ṭonadayım senüŋ içün alur-iseŋ ikimüzüŋ canın bile alġıl kor-iseŋ ikimizüŋ canın bile koġıl keremi çoḳ ḳadir taŋrı didi

DK V 50

ḥaḳ ta'ālaya delü dumruluŋ sözi ḫoş geldi 'azrā'ile emr eyledi delü dumruluŋ atasınuŋ anasınuŋ canın al ol iki ḥalala yüz ḳırḳ yıl 'ömür virdüm didi 'azrā'il daḫı babasınuŋ anasınuŋ def'i canın aldı

DK V 51

delü dumrul yüz ḳırḳ yıl daḫı yoldaşı-y-ıla yaş yaşadı dedem ḳorḳut gelüben boy boyladı ṣoy ṣoyladı bu boy delü dumruluŋ olsun menden ṣoŋra alp ozanlar söylesün alnı açuḳ cömerd erenler

DK V 52

diŋlesün didi yöm vireyim ḫanum yirlü ḳara ṭaġlaruŋ yıḳılmasun kölgelüçe ḳaba aġacuŋ kesilmesün ḳamın aḳan görklü ṣuyuŋ ḳurımasun ḳādir taŋrı seni nāmerde muḥtac itmesün aġ alnuŋda biş kelime du'ā ḳılduḳ olsun ḳabūl yıġışdursun dürişdürsün günahuŋuzı adı görklü muḥammede baġışlasun ḫanum hey

DK VI 1

ḳaŋlı ḳoca oġlı ḳan ṭuralı boyını beyān ider

DK VI 2

ḫanum hey oġuz zamānında kaŋlı ḳoca dirler-idi bir gürbüz er var-ıdı yetişmiş bir cılasun oġlı var-ıdı adına ḳan ṭuralı dirler- idi kaŋlı ḳoca aydur yarenler aṭam öldi

DK VI 3

men ḳaldum yirin yurdın ṭutdum yarınki gün men ölem oġlum ḳala bundan yigregi yoḫdur ki gözüm görür-iken oġul gel seni ivereyim didi oġlan aydur baba çün meni ivereyim dirsin maŋa lāyık ḳız niçe olur

DK VI 4

ḳan ṭuralı aydur baba men yirümden ṭurmadın ol ṭurmış ola men ḳara ḳoç atuma binmedin ol binmiş ola men ḳanlu kāfir iline varmadın ol varmış maŋa baş getürmiş ola didi

DK VI 5

kaŋlı ḳoca aydur oġul sen ḳız istemez-imişsin bir cılasun bahadır ister-imişsin anuŋ arḳasında yiyesin içesin ḫoş kiçesin aydur beli canum baba eyle isterem pes varasın bir

DK VI 6

cici bici türkmen ḳızını alasın nagāhandan ṭayanam üzerine düşem ḳarnı yırtıla didi kaŋlı ḳoca aydur oġul ḳız görmek senden mal rızḳ virmek benden didi böyle digeç erenler evreni ḳan ṭuralı yirinden ṭurdı

DK VI 7

ḳırḳ yigidin yanına aldı iç oġuzı gördi ḳız bulımadı ḳayıtdı girü döndi ivlerine gel-di babası aydur oġul ḳız bulduŋ-mı ḳan ṭuralı aydur yıḳılsun oġuz illeri maŋa yarar ḳız bulımadum baba didi

DK VI 8

babası aydur hey oġul ḳız dileyü varan böyle varmaz ḳan ṭuralı aydur ya niçe varur baba didi ḳaŋlı ḳoca aydur

DK VI 9

oġul ṣabah varup öylen gelmek olmaz öylen varup aḫşam gelmek olmaz oġul sen mala becid ol yıġ men saŋa ḳız arayı gideyim didi kaŋlı ḳoca sevini ḳıvanı örü ṭurdı

DK VI 10

aġ ṣaḳallu pir ḳocalar yanına bıraḳdı iç oġuza girdi ḳız bulımadı ṭolandı ṭaş oġuza girdi bulımadı ṭolandı ṭırabuzana geldi meger ṭırabuzan tekürinüŋ bir 'azim görklü maḥbub ḳızı var-ıdı

DK VI 11

ṣaġına ṣolına iki ḳoşa yay çeker-idi atduġı oḫ yire düşmez-idi ol ḳızuŋ üç canavar ḳalıŋlıġı ḳaftanlıġı var-ıdı her kim ol üç canavarı baṣsa yeŋse öldürse ḳızumı aŋa virürem diyü va'de eylemiş-idi

DK VI 12

baṣamasa başın keser-idi böylelik-ile otuz iki kāfir biginüŋ oġlınuŋ başı burc bedeninde kesilüp aṣılmış-ıdı ol üç canavaruŋ biri ḳaġan aṣlan-ıdı biri ḳara buġa-y-ıdı biri daḫı ḳara buġra idi bularuŋ her

DK VI 13

birisi bir ejderha-y-ıdı bu otuz iki baş-kim burcda aṣılmış idi ḳaġan aṣlan-ıla ḳara buġranuŋ yüzin görmemişler-idi ancaḳ buġa buynuzında helāk olmışlar-ıdı ḳaŋlı ḳoca u bu başları ve bu canavarları gördi

DK VI 14

başında olan bit ayaġına dirildi aydur varayım oġluma ṭoġrı ḫaber vireyim hüneri var-ise gelsün alsun yoḫsa ivdeki ḳıza rāżı olsun didi at ayaġı külüg ozan dili çevük olur

DK VI 15

ḳaŋlı ḳoca giderek geldi oġuza çıḳdı ḳan ṭuralıya ḫaber oldı babaŋ geldi didiler ḳırḳ yigid-ile babasına ḳarşu vardı elin öpdi aydur canum baba maŋa yarar kız bulduŋ-mı aydur

DK VI 16

buldum oġul hünerüŋ var-ise didi kaŋ ṭuralı aydur altun aḳça-mı ister ḳatar [ḳatar] biserek-mi ister babası aydur oġul hüner gerek hüner didi ḳan ṭuralı aydur baba yilisi ḳara ḳażılıḳ atuma eyer

DK VI 17

ṣalayım ḳanlu kāfir iline aḳın çapayım baş keseyim ḳan dökeyim kāfire ḳan kuṣdurayım ḳul ḳaravaş getüreyim hüner göstereyim kaŋlı ḳoca aydur hay canum oġul hüner didügüm ol degül ol ḳız içün üç canavar

DK VI 18

saḳlamışlar her kim ol üç canavarı baṣa ol ḳızı aŋa virürler baṣup öldürmese anuŋ başını keserler burca aṣarlar ḳan ṭuralı aydur

DK VI 19

baba bu sözi sen maŋa dimemek gerek idüŋ çünki didüŋ elhetde varsam gerek başuma ḳaḫınç yüzüme toḫınç olmasun ḳadun ana big baba esen ḳaluŋ didi ḳaŋlı ḳoca aydur

DK VI 20

gördüŋ-mi men maŋa nitdüm oġlana ḳorhınç ḫaberler vereyim ola kim gitmeye döne didi kaŋlı ḳoca burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur oġul sen varaçaḳ yirüŋ ṭolamaç ṭolamaç yollan olur

DK VI 21

atlu batup çıḳamaz anuŋ balçıġı olur ala yılan sökemez anuŋ ormanı olur gök-ile pehlū uran anuŋ ḳal'ası olur göz ḳaḳuban köŋül alan anuŋ görklüsi olur hay dimedin baş getüren celladı

DK VI 22

olur yaġrınında ḳalḳan oynar yayası olur yavuz yirlere yiltendüŋ ḳayıda döngil aġ ṣaḳallu babaŋı ḳarıçuḳ olmış anaŋı buzlatmaġıl didi ḳan ṭuralı ḳaḳıdı aydur ne söylersin ne aydursın canum baba bu ḳadar

DK VI 23

işden korḫan yigit-mi olur alp ere korḫu virmek 'ayıb olur dolamaç dolamaç yollarını ḳādir kor-ise dün-ile yorṭam atlu batup çıḳamaz anuŋ balçıġına kumlar

DK VI 24

döşeyem ala yılan sökemez ormanını çaḳmaḳ çaḳup oda yaḳam gök-ile pehlū uran ḳal'aların ḳādir kor-ise tepem yıḳam göz ḳaḳuban köŋül alan görklüsinin boynın öpem yaġrınında ḳalḳan oynar yayasınuŋ ḳādir

DK VI 25

ḳor-ise başın kesem ya varam ya varmayam ya gelem ya gelmeyem ya ḳara buġranuŋ göksi altında ḳalam ya buġanuŋ buynuzında ilişem ı ya ḳaġan aṣlanuŋ ḳıynaġında didilem ya varam ya varmayam ya gelem ya gelmeyem yine görinçe big baba ḫatun ana esen ḳaluŋ didi

DK VI 26

gördiler ki nāmus içün beklemez ayıtdılar oġul uġuruŋ açuḳ olsun ṣaġ esen varup gelesin didiler atasınuŋ anasınuŋ ellerin öpdi ḳırḳ yigidin yanına bıraḳdı yidi gün yidi gice yortdılar kāfirüŋ serḥaddına irdiler

DK VI 27

çadır dikdiler yügrük atın yügürdüp ḳan ṭuralı gürzin göge atar inüp yire düşmedin ḳarvar ṭutar hey ḳırḳ işüm ḳırḳ yoldaşum yügrük olsa yarışsam güçlü olsa güreşsem ḥaḳ ta'āla 'inayet eylese üç canavarı öldürsem gözeller