Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK VI 28

serveri ṣaru ṭonlu selcen ḫatunı alsam aṭam anam ivine dönsem hey ḳırḳ işüm ḳırḳ yoldaşum ḳırḳuŋuza ḳurban olsun menüm başum diyü söyler-idi bunlar bu sözde iken meger ḫanum teküre ḫaber

DK VI 29

vardı oġuzdan ḳan ṭuralı dirler bir yigit var imiş ḳızuŋ dileyü geli yorır didiler kāfirler yidi aġaç yir ḳarşu geldiler niye geldüŋüz yigit bigler didiler virişmege alışmaġa geldük didiler

DK VI 30

'izzet ḥörmet eylediler aḳ çadır dikdiler ala ḳalı döşediler aġça ḳoyun ḳırdılar yidi yıllıḳ al şarab içürdiler aluban bunları teküre getürdiler tekür taḫt üzerinde oṭurmış-ıdı yüz kāfir için geyinmiş-idi yidi

DK VI 31

ḳat meydanı ṭolandı geldi meger ḳız meydanda bir köşk yapdurmuş-ıdı cemi' yanında olan ḳızlar al geymişler-idi kendü ṣaru geymiş-idi yuḳarudan ṭamaşa ider-idi ḳan ṭuralı geldi ḳara ṣayḳalu teküre selam virdi

DK VI 32

tekür 'aleyk aldı ala ḳalı döşediler oturdı tekür aydur yigit ne yirden gelürsin ḳan ṭuralı yirinden ṭurı geldi apul apul yorıdı aġ alnını açdı aġ bileklerini ṣıġadı

DK VI 33

ayıtdı-kim ḳarşu yatan ḳara ṭaġuŋı aşmaġa gelmişem aḳındılu ṣuyuŋı kiçmege gelmişem ṭar etegüŋe giŋ ḳoltuġuŋa ṣıġınu gelmişem taŋrı buyuruġı-y-ıla peġamber ḳavli-y-ile ḳızuŋı almaġa gelmişem didi tekür aydur bu yigidüŋ sözi yügrük eger

DK VI 34

elinde hüneri var ise didi tekür aydur bu yigidi anadan ṭoġma ṣoyuŋ ṣoydılar ḳan ṭuralı altunlu ince keten bizini biline ṣardı ḳan ṭuralıyı alup meydana getürdiler

DK VI 35

ḳan ṭuralı cemal ve kemal iyesi yigit idi oġuzda dört yigit niḳab-ıla gezer-idi biri ḳan ṭuralı biri ḳara çekür ve oġlı ḳırḳ kınuḳ ve boz ayġırlu beyrek ḳan ṭuralı niḳabın serpdi

DK VI 36

ḳız köşkden baḳar-ıdı ṭarıḳlıġı boşaldı kedisi mavladı avṣıl olmış ṭana kibi aġzınuŋ ṣuyı aḳdı yaınndaġı ḳızlara aydur ḥaḳ ta'āla aṭamuŋ köŋline raḥmet eylese kebin kesüp meni ol yigide virse bunuŋ kibi yigit ḥayıf ola ki canavarlar

DK VI 37

elinde helāḳ ola didi bu maḥalda demür zencir-ile buġayı getürdiler buġa dizin çökdi buynuzı-y-ıla bir mermer ṭaşı yoġurdı peynir kibi ditdi kāfirler aydur şimdi yigidi atar yıḳar serer pırtar yıḳılsun

DK VI 38

oġuz illeri ḳırḳ yigit bir big oġlı-y-ıla bir ḳızdan ötüri ölmek nolur didiler bunı işidiçek ḳırḳ yigit aġlaşdılar ḳan ṭuralı ṣaġına baḳdı ḳırḳ yigidin aġlar gördi ṣolına baḳdı eyle gördi

DK VI 39

aydur hey ḳırḳ işüm ḳırḳ yoldaşum niye aġlarsız ḳolça ḳopuzum getürüŋ ögüŋ meni didi burada ḳırḳ yigit ḳan ṭuralıyı ögmişler görelüm ḫanum niçe ögmişler aydur

DK VI 40

sulṭanum ḳan ṭuralı ḳalḳubanı yirüŋden ṭurmaduŋ-mı yilisi ḳara ḳażılıḳ atuŋ binmedüŋ-mi arḳu mili ala taġı avlayuban ḳuşlayuban aşmaduŋ-mı babaŋuŋ aġ ban işiginde ḳaravaşlar inek ṣaġar görmedüŋ-mi buġa buġa didükleri ḳara inek buzaġusı degül-midür

DK VI 41

alp erenler ḳarımından ḳayurur mı olur ṣaru ṭonlu selcen ḫatun köşkden baḳar kime baḳsa 'işḳ-ıla oda yaḳar ḳan ṭuralı ṣaru ṭonlu ḳız 'işḳına bir hū didi mere buġaŋuzı ḳoyu virüŋ gelsün

DK VI 42

didi buġanuŋ zencirin aldılar ṣalı virdiler buynuzı almaş cıda kibi ḳan ṭuralınuŋ üzerine sürdi ḳan ṭuralı adı görklü muḥammede ṣalavat getürdi buġanuŋ alnına bir yumruḳ eyle urdı-kim buġayı göti

DK VI 43

üzerine çökerdi alnına yumruġın ṭayadı sürdi meydanuŋ başına çıḳardı çoḳ çalışdılar ne buġa yeŋer ne ḳan ṭuralı yeŋer küt küt buġa ṣolımaġa başladı aġzı köpüklendi ḳan ṭuralı aydur bu dünyayı erenler

DK VI 44

'aḳıl-ıla bulmışlardur bunuŋ öŋinden ṣıçrayayım ne hünerüm var-ise ardından göstereyim didi adı görklü muḥammede ṣalavat getürdi buġanuŋ öŋinden ṣavuldı buġa buynuzı üzerine dikildi ḳuyruġından üç kerre götürüp yere ṣaldı

DK VI 45

süŋükleri ḫurd oldı baṣdı boġazladı pıçaḳ çıḳarup derisini yüzdi etin meydanda ḳoyup derisini tekürüŋ öŋine getürüp aydur ṭaŋ-ıla ḳızuŋı maŋa viresin didi tekür aydur mere ḳızı virüŋ şehirden sürüŋ çıḳsun

DK VI 46

gitsün didi tekürüŋ ḳardaşı oġlı var-ıdı aydur canavarlar serveri aṣlandur anuŋ-ıla daḫı oyun göstersün ḳızı andan ṣoŋra virelüm didi vardılar aṣlanı çıḳardılar meydana getürdiler aṣlan hayḳırdı meydanda ne ḳadar

DK VI 47

at var-ise ḳan ḳaşandı yigitleri aydur buġadan ḳurtıldı aṣlandan niçe ḳurtıla didiler aġlaşdılar ḳan ṭuralı yigitlerin aġlar gördi aydur mere elçe ḳopuzum ele aluŋ meni ögüŋ ṣaru ṭonlu ḳız 'işḳına bir

DK VI 48

aṣlandan döneyim-mi didi yoldaşları burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur sulṭanum ḳan ṭuralı aġça sazlar içinde ṣaru gönler görüben ṭaylar baṣan ök ṭamarın delüben ḳanın şoran ḳara polat öz ḳılıçdan ḳayıtmayan aġça tozlu ḳatı

DK VI 49

yaydan dursınmayan aġ yeleklü ötkün oḫdan ḳayıḳmayan canavarlar serveri ḳaġan aṣlan ḳıran ala köpek enügine kendüzin ṭaladur-mı alp yigitler ṣavaş güni ḳarımından ḳayurur-mı didiler ṣaru ṭonlu selcen ḫatun köşkden baḳar

DK VI 50

kime baḳsa 'işḳ-ıla oda yaḳar ṣaru ṭonlu ḳız 'işḳına bir hū didi ḳan ṭuralı mere kāfir aşlanuŋı ḳoyu vir gelsün didi ḳara polat öz ḳılıcum yoḳ kim ḳarvaşduġı dem iki piçe-y-idüm saŋa ṣıġındum cömerdler

DK VI 51

cömerdi ġani taŋrı meded didi aṣlanı ḳoyu virdiler sürdi geldi ḳan ṭuralı bir kepenegi ḳapaġına ṭoladı aṣlanuŋ pençesine ṣunı virdi adı görklü muḥammede ṣalavat getürdi aṣlanuŋ alın gözedüp bir

DK VI 52

yumruḳ eyle urdı-kim yumruḳ çeŋesine toḳındı uvatdı sügsüninden ṭutdı bilini üzdi andan getürüp yere urdı ḫurd oldı tekür öŋine geldi ayıtdı yarın ḳızuŋı maŋa virgil didi tekür aydur

DK VI 53

ḳızı getürüŋ virüŋ bu yigidi gözüm gördi köŋlüm sevdi gerek ṭursun gerek gitsün didi yine ḳartaşı oġlı aydur canavarlar serhengi devedür anuŋ-ıla daḫı oyunın oynasun didi andan ṣoŋra ḳızı virevüz didi

DK VI 54

çün 'inayet taŋrıdan oldı bigüŋ paşanuŋ himmeti ḳan ṭuralıya oldı tekür devenüŋ aġzın yidi yirden baġlaŋ didi ḥasud kāfirler baġlamadılar yuların ṣıyırup ṣalı virdiler ḳan ṭuralı fırlar devenüŋ ḳoltuġından girer

DK VI 55

fırlar çıḳar serḫoş yigit hem iki canavar-ıla ṣavaşmış-ıdı ṭayındı düşdi altı cellad eŋsesine geldiler yalıŋ ḳılıç ṭutdılar burada yoldaşları ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış

DK VI 56

ḳalḳubam ḳan ṭuralı yirüŋden ṭurı geldüŋ yilisi ḳara ḳażılıḳ atuŋ butun bindüŋ ala gözlü yigitlerüŋ yanuŋa alduŋ arḫu bili ala ṭaġı dünin aşduŋ aḳındılu görklü ṣuyın dünin kiçdüŋ ḳanlu kāfir

DK VI 57

iline dimin girdüŋ ḳara buġa geldüginde ḫurdaḫaş eyledüŋ ḳaġan aṣlan geldüginde bilini bükdüŋ ḳara buġra geldüginde ne gice[l]düŋ ḳara ḳara ṭaġlardan ḫaber aşa ḳanlu ḳanlu ṣulardan ḫaber kiçe ḳalın oġuz iline ḫaber

DK VI 58

vara ḳaŋlı ḳoca oġlı ḳan ṭuralı nitmiş diyeler ḳara buġa geldüginde taçlanmamış ḳaġan aṣlan geldüginde bilin bükmiş ḳara buġra geldüginde ne kiçmiş diyeler

DK VI 59

ulu kiçi ḳalmaya söz idine ḳarı ḳoca ḳalmaya ḳov idine aġ ṣaḳallu babaŋ buŋlu ola ḳarıçuḳ olmış anaŋ ḳan yaş döke ḫanum ḳalkubanı yirüŋden ṭurmaz olsaŋ altı cellad eŋseŋde yalıŋ ḳılıç ṭutar

DK VI 60

ġafillüçe görklü başuŋ keser aşagadan yuḳaru baḳmaz-mısın ḳarşuŋa ala ḳaz geldi şāhinüŋ atmaz-mısın ṣaru ṭonlu selcen ḫatun işarat ider görmez-misin seni deve burnından zebun olur didiler bilmez-misin ṣaru ṭonlu selcen ḫatun köşkden baḳar

DK VI 61

kime baḳsa 'işḳ-ıla oda yaḳar ṣaru ṭonlu ḳız 'işḳına bir hū didi ḳan ṭuralı örü ṭurdı aydur mere men bu devenüŋ burnına yapışıçaḳ ol ḳız sözi-y-ile yapışdı dirler

DK VI 62

yarın oġuz iline ḫaber vara deve elinde ḳalmış-ıdı ḳız ḳurtardı diyeler mere ḳolça ḳopuzum çaluŋ ögüŋ meni yaradan ḳadir taŋrıya ṣıġındum bir buġradan döneyim-mi inşa'llah bunuŋ daḫı başın keseyim didi

DK VI 63

yigitleri ḳan ṭuralıyı ögüp ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış ḳap ḳayalar başında yuva tutan ḳādir ulu taŋrıya yaḳın uçan mancılıġı aġır ṭaşdan ġızıldayup ḳatı

DK VI 64

inen arı gölüŋ ördügin şaḳıyup alan ḳaba ümge dip yorır-iken ṭartup üzen ḳarınçuġı aç olsa ḳalkup uçan cümle ḳuşlar sulṭanı çal-ḳara kuş ḳanadı-y-ıla ṣaḳṣaġana kendüzin şaḳıdur-mı alp yigitler

DK VI 65

ḳırış güni ḳarımından ḳayurur-mı didiler ṣaru ṭonlu selcen ḫatun köşkden baḳar kime baḳsa 'işk-ıla oda yaḳar ṣaru ṭonlu ḳız 'işkına bir hū didi ḳan ṭuralı adı görklü muḥammede ṣalavat getürdi

DK VI 66

deveye bir depme urdı deve baġırdı bir daḫı urdı deve ayaġı üzerine ṭurımadı yıḳıldı baṣup iki yirden boġazladı arḳasından iki ḳayış çıḳardı tekürüŋ öŋine bıraḳdı aydur aḳınçılaruŋ terkisi baġı üzengusi ḳayışı üzilür

DK VI 67

dikmege gerek olur didi tekür aydur vallah bu yigidi gözüm gördi köŋlüm sevdi didi ḳırḳ yirde otaḳ dikdürdi ḳırḳ yirde ḳızıl ala gerdek dikdürdi ḳan ṭuralı-y-ıla ḳızı getürüp gerdege ḳoydılar