Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK VI 68

ozan geldi yilteme çaldı oġuz yigidinüŋ öykeni ḳabardı ḳılıcın çıḳardı yiri çaldı kertdi ayıtdı-kim yir kibi kertileyin ṭopraḳ kibi ṣavrılayın ḳılıcuma ṭoġranayın oḫuma sançılayın oġlum ṭoġmasun ṭoġar-ise on güne varmasun

DK VI 69

big babamuŋ ḳadın anamuŋ yüzin görmedin bu gerdege girer-isem didi ivini çözdi ḳaytabanın buzlatdı ḳara ḳoçın kişnetdi dün ḳatdı köçdi yidi gün yidi gice yortdı oġuzuŋ serḥaddına çıḳdı çadır dikdi

DK VI 70

ḳan ṭuralı aydur hey ḳırḳ işüm ḳırḳ yoldaşum ḳurban olsun size menüm başum ḥaḳ ta'āla yol virdi vardum ol üç canavarı öldürdüm ṣaru ṭonlu selcen ḫatunı aldum geldüm ḫaber

DK VI 71

eyleŋ babam maŋa ḳarşu gelsün didi ḳan ṭuralı baḳdı gördi bu ḳonduġı yirde ḳuġı kuşları ṭurnalar ṭuraçlar keklikler uçarlar ṣovuḳ ṣovuḳ ṣular çayır-lar çemenler selcen ḫatun bu yiri görklü gördi

DK VI 72

begendi düşdiler 'işrete meşġul oldılar yidiler içdiler ol zamānda oġuz yigitlerine ne ḳaża gelse uyḫudan gelür-idi ḳan turalınuŋ uyḫusı geldi uyudı uyur-iken ḳız aydur menüm muḥiblerüm çoḳdur nāgāh ılġar-ıla gelmesün

DK VI 73

ṭutuban yigidüm öldürmesünler aġça yüzlü men gelini ṭutup aṭam anam ivine iletmesünler didi ḳan turalınuŋ atını için ṭutdı geydürdi kendü daḫı için ṭutdı geyindi süŋüsin eline aldı bir yüksek yire çıḳdı

DK VI 74

gözledi meger ḫanum tekür peşiman oldı üç canavar öldürdügi-y-içün bir ḳızçuġazumı aldı gitdi didi ebçin ḳara ṭonlu gök demürlü altı yüz kāfir seçdi gice gündüz yortdılar nagāhandan yetdiler ḳız ḥażır

DK VI 75

idi baḳdı gördi ılġar yetdi atın oynatdı ḳan turalınuŋ üzerine geldi ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur ġafil olma ḳara başuŋ ḳaldur

DK VI 76

yigit ala ḳıyma görklü gözüŋ açġıl yigit ḳarularuŋdan aġ ellerüŋ baġlanmadın aġ alınuŋ ḳara yire depilmedin ġafil-ile görklü başım kesilmedin alça ḳanuŋ yir yüzine dökilmedin yaġı yetdi düşmen irdi

DK VI 77

ne yatursın ḳalkġıl yigit ḳap ḳayalar oynamadın yir obrıldı ḳarı bigler ölmedin il boşaldı ḳarcaşuban uġraşuban ṭaġdan indi yaṣanuban üzerüŋe yaġı yetdi yataçaḳ yir-mi bulduŋ yurt-mı bulduŋ noldı saŋa diyü çaġırdı

DK VI 78

ḳan turalı sermürdi oyandı örü ṭurdı aydur ne söylersin görklüm didi aydur yigidüm üzerüŋe yaġı geldi oyarmaḳ benden ṣavaşuban hüner göstermek senden didi ḳan turalı gözin açdı ḳapaḳların ḳaldurdı gördi

DK VI 79

gelen at üzerinde geyinmiş süŋüsi elinde yer öpdi aydur āmennā ve ṣaddaḳnā maḳṣudumuz ḥaḳ ta'āla dergahında ḥāsıl oldı diyüp aru ṣudan 'abdest aldı aġ alnını yire ḳodı iki rek'at namaz ḳıldı

DK VI 80

atına bindi adı görklü muḥammede ṣalavat getürdi ḳara ṭonlu kāfire at ṣaldı ḳarşu vardı selcen ḫatun at oynatdı ḳan ṭuralınuŋ öŋine kiçdi ḳan ṭuralı aydur görklüm ḳanda gidersin didi aydur

DK VI 81

big yigit baş esen olsa börk bulınmaz-mı olur bu gelen kāfir çoḳ kāfirdür ṣavaşalum dögişelüm ölenümüz ölsün diri ḳalanumuz odaya gelsün didi burada selcen ḫatun at ṣaldı ḳarımın baṣdı

DK VI 82

ḳaçanın ḳovmadı aman diyeni öldürmedi eyle ṣandı kim yaġı baṣıldı kılıcunuŋ balçaġı ḳan odaya geldi ḳan ṭuralıyı bulımadı ol mahalda ḳan ṭuralınuŋ babası anası çıḳa geldi gördiler

DK VI 83

kim bu gelen kişinüŋ kılıcunuŋ balçaġı ḳanlu oġlı görinmez ḫaber sordılar görelüm niçe ṣordılar anası aydur anam kişi ḳızum kişi ala ṭaŋ-ıla yirüŋden ṭurı geldüŋ oġulı ṭutdurduŋ-mı ġafil-ile görklü başın kesdürdüŋ-mi ḳadın ana big baba diyü buzlatduŋ-mı sen gelürsin bir

DK VI 84

bigüm görinmez baġrum yanar aġız dilden bir ḳaç kelime ḫaber maŋa ḳara başum ḳurban olsun gelin saŋa didi ḳız bildi kim ḳayın anası ḳayın atasıdur ḳamçı-y-ıla işarat ḳılup odaya düşüŋ ne yirde iner

DK VI 85

ḳarışur toz var-ise ve ne yirde ḳarġa ḳuzġun oynar-ise anda isteyelüm didi atına mahmuz urdı bir yüksek yire çıḳdı gözledi gördi kim bir derenüŋ içinde toz gah dirilür gah ṭaġılur

DK VI 86

üzerine geldi gördi kim ḳan ṭuralınuŋ atını oḫlamışlar gözinüŋ ḳapaġın oḫlamışlar yüzini ḳan bürimiş ṭurmaz ḳanın siler kāfirler üşer ḳılıcın yalın eyler kāfiri öŋine ḳatup ḳovar selcen ḫatun bunı böyle gördi

DK VI 87

içine od düşdi bir bölük ḳaza şāhin girmiş kibi kāfire at ṣaldı bir uçından ḳırup kāfiri ol bir uçına çıḳdı ḳan ṭuralı baḳdı gördi kim bir kimsene yaġıyı öŋine ḳatmış

DK VI 88

ḳovar selcen idügin bilmedi ḳaḳıdı burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur ḳalḳubanı yirinden ṭuran yigit ne yigitsin yilisi ḳara ḳażılıḳ atına binen yigit ne yigitsin ġafillüçe başlar

DK VI 89

kesen destursuzça menüm yaġıma giren yigit ne yigitsin destursuzça yaġıya girmek bizüm ilde 'ayıb olur mere yorı ṭoġan ḳuş oluban uçayın-mı ṣaḳaluŋ-ıla boġazuŋdan ṭutayın-mı ġafillüçe senüŋ başuŋ men keseyin-mi alça ḳanuŋ yir

DK VI 90

yüzine tökeyin-mi ḳara başuŋ terkiye aṣayın-mı mere ḳażası yetmiş yigit ne yigitsin ḳayıda döngil didi selcen ḫatun burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur hey yigidüm big yigidüm ḳaytabanlar

DK VI 91

ṭorumından döner-mi olur ḳara ḳoçda ḳażılıḳ atlar ḳulunçuġın deper-mi olur aġayılda aġça ḳoyun ḳuzıçaġın süser-mi olur alp yigitler big yigitler görklüsine ḳıyar-mı olur yigidüm big yigidüm bu yaġınuŋ bir

DK VI 92

uçı maŋa bir uçı saŋa didi ḳan ṭuralı bildi kim bu yaġı baṣup ṭaġıdan selcen ḫatundur bir ṭarafına daḫı kendü girdi ḳılıç ṭartup yorıdı kāfir başın kesdi yaġı baṣıldı

DK VI 93

düşmen ṣındı selcen ḫatun ḳan ṭuralıyı at ardına aldı çıḳdı giderek ḳan ṭuralınuŋ fikrine bu geldi-kim ḳalḳubanı selcen ḫatun ṭurduġuŋda yilisi ḳara ḳażılık atuŋ bindügüŋde babamuŋ aġ ban işigine düşdügüŋde oġuzuŋ ala gözlü ḳızı gelini yıġılduḳda her

DK VI 94

kişi sözin söyledükde sen orada ṭurasın öginesin ḳan ṭuralı zebun oldı at ardına aldum çıḳdum diyesin gözüm döndi köŋlüm gitdi öldürürem seni didi selcen ḫatun ḥal neydügin bilüp ṣoylamış

DK VI 95

görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur big yigit öginür-ise er öginsün aṣlandur öginmeklik 'avratlara bühtandur öginmek-ile 'avrat er olmaz ala yorġan içinde senüŋ-ile ṭolaşmadum ṭatlu damaġ ṭatubanı ṣorışmadum al duvaġum altından söyleşmedüm tiz sevdüŋ tiz uṣanduŋ ḳavat oġlı ḳavat ḳādir

DK VI 96

allah büür men saŋa mūnisem yaram ḳıyma maŋa didi ḳan ṭuralı aydur yoḳ elbetde öldürsem gerekdür didi ḳız ḳaḳıdı aydur

DK VI 97

mere ḳavat oġlı ḳavat men aṣaġa ḳulpa yapışuram sen yuḳaru ḳulpa yapışursın mere ḳavat oġlı oḫuŋ-ıla-mı ḳılıcuŋ-ıla-mı gel berü söyleşelüm didi atın depdi bir yüksek yire çıḳdı ṣadaḳından ṭoḳsan oḫın yire dökdi

DK VI 98

iki oḫuŋ demrenin çıḳardı birin gezledi birin eline aldı demrenlü oḫ-ıla atmaġa ḳıyamadı aydur yigit at oḫuŋı ḳan ṭuralı aydur ḳızlaruŋ yolı evveldür evvel sen at didi ḳız bir

DK VI 99

oḫ-ıla ḳan ṭuralıyı atdı şöyle kim başında olan bit ayaġına indi ilerü gelüp selcen ḫatunı ḳuçaḳlayup barışmışlar ṣorışmışlar ḳan ṭuralı ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur yalap yalap yalabıyan ince ṭonlum yir

DK VI 100

baṣmayup yorıyan selvi boylum ḳar üzerine ḳan ṭammış kibi ḳızıl yaŋaḳlum ḳoşa bādem ṣıġmayan ṭar aġızlum ḳalemçiler çalduġı ḳara ḳaşlum ḳurumsı ḳırḳ tuṭam ḳara ṣaçlum aṣlan uruġı sulṭan ḳızı öldürmege men seni ḳıyar-midüm öz canuma ḳıyam men saŋa ḳıymayam men seni ṣınar-idüm didi

DK VI 101

ls selcen ḫatun daḫı burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur ḳalḳubanı yirümden ṭurur idüm yilisi ḳara ḳażılıḳ atuma biner-idüm babamuŋ aġ ban ivinden çıḳar-idüm arḳu bili ala ṭaġı avlar-idüm ala geyik ṣıġın geyik ḳovar

DK VI 102

idüm ṭartanda bir oḫ-ıla namlar-ıdum demrensüz oḫ-ıla yigit seni ṣınar-idüm öldürmege yigidüm men seni ḳıyar-midüm didi ıraġından yaḳınından gelişdiler gizlü yaḳa ṭutuban yilişdiler ṭatlu damaġ virüben ṣorışdılar aġ boz atlar

DK VI 103

binüben yortışdılar big babası yanına irişdiler babası oġlançuġın gördi allaha şükürler eyledi oġlı-y-ıla gelini-y-ile ḳaŋlı ḳoca oġuza girdi gök ala görklü çemene çadır dikdi atdan ayġır devedan buġra ḳoyundan ḳoç ḳırdurdı

DK VI 104

dügün itdi ḳalın oġuz biglerin aġırladı altunluça günlügin diküp ḳan ṭuralı gerdegine girüp muradına maḳṣudına irişdi dedem ḳorḳut gelüp şadılıḳ çaldı boy boyladı ṣoy ṣoyladı ġāzi erenler başına ne geldügin söyledi

DK VI 105

imdi ḳanı didügüm big erenler dünya menüm diyenler ecel aldı yir gizledi fāni dünya kime ḳaldı gelimlü gidimlü dünya son uçı ölümlü dünya ecel geldüginde aru imandan ayırmasun ḳādir

DK VI 106

seni nāmerde muḥtaç itmesün allah viren ümiẕüŋ üzilmesün aġ alnuŋda biş kelime du'ā ḳılduḳ ḳabūl olsun āmin diyenler dīẕār görsün yıġışdursun dürişdürsün günahuŋuzı adı görklü" muḥammed muṣtafaya baġışlasun ḫanum hey

DK VII 1

każılıḳ ḳoca oġlı yigenek boyını beyān ider