Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK VII 2

ḫanum hey ḳam ġan oġlı ḫan bayındır yirinden ṭurmış-ıdı ḳara yirüŋ üzerine aġ ban ivin dikmiş-idi ala ṣayvan gök yüzine aṣanmış-ıdı biŋ yirde ipek ḫalıçası döşenmiş-idi iç oġuz ṭaş oġuz bigleri ṣoḥbete dirilmiş-idi

DK VII 3

yime içme idi ḳażılık ḳoca dirler-idi bir kişi var-ıdı bayındır ḫanuŋ veziri idi şarabuŋ itisi başına çıḳdı ḳaba dizi üzerine çökdi bayındır ḫandan aḳın diledi bayındır ḫan desṭur virdi

DK VII 4

nireye diler-iseŋ var didi ḳażılıḳ ḳoca iş görmiş işe yarar adam idi yarar ḳocaların yanına cem' eyledi yād yaġı yaraġı-y-ıla yola girdi çoḳ ṭaġlar dere depe kiçdi günlerde bir

DK VII 5

gün düzmürd ḳal'asına geldi ḳara deŋiz kenarında idi aŋa irüben ḳondılar | ol ḳal'anuŋ bir teküri var idi adına arşun oġlı direk tekür dirler-idi ol kāfirüŋ altmış arşun ḳāmeti var-ıdı

DK VII 6

altmış batman gürz ṣalar-ıdı ḳatı möhkem yay çeker-idi ḳażılık ḳoca ḳal'aya yetdüginleyin cenge başladı pes ol tekür ḳal'adan ṭaşra çıḳdı meydana girdi er diledi ḳażılık ḳoca gördüginleyin yil kibi yetdi

DK VII 7

yilim kibi yapışdı kāfirüŋ eŋsesine bir ḳılıç urdı zerre ḳadar kesdüremedi nevbet kāfire degdi ol altmış batman gürz-ile ḳażılıḳ ḳocaya depere ṭutup çaldı yalan dünya başına ṭar oldı

DK VII 8

düdük kibi ḳan şorladı ḳażılıḳ ḳocayı ḳarmalayup ṭutup ḳal'aya ḳoydılar yigitleri ṭurmayup ḳaçdılar ḳażılıḳ ḳoca ṭamam on altı yıl ḥiṣarda ṭutsaḳ oldı ṣoŋra emen dirler-idi bir kişi altı

DK VII 9

kerre varup ḥiṣarı alımadı meger ḫanum ḳażılık ḳoca ṭutsaḳ olduġı vaḳıt bir oġlançuġı var-ıdı bir yaşında-y-ıdı on biş yaşına girdi yigit oldı babasın öldi bilür-idi yaṣaġ eylemişler-idi ṭutsaḳ olduġın oġlandan saḳlarlar-ıdı

DK VII 10

ol oġlanuŋ adına yigenek dirler-idi günlerde bir gün yigenek oturup bigler ile ṣoḥbet ider-iken ḳara göne oġlı budaġ-ıla uz düşmedi bir birine söz atışdılar budaḳ aydur bunda laf urup nidersin çünki er

DK VII 11

dilersin varup babaŋı ḳurtarsaŋa ne on altı yıldur ṭutsaḳdur didi yigenek bu ḫaberi işidiçek yüregi oynadı ḳara baġrı ṣarṣıldı ḳalḳdı bayındır ḫanuŋ naẓarına vardı yüz yire ḳodı aydur

DK VII 12

alan ṣabaḥ ṣapa yirde dikilende aġ ban ivlü aṭlas-ıla yapılanda gök ṣayvanlu tavla tavla çekilende şahbaz atlu çaġıruban dad virende bol çavuşlu yayḳanduġında yaġ tökilen bol ni'metlü ḳalmış

DK VII 13

yigit arḫası beze miskin umudı türkistanuŋ diregi tülü kuşuŋ yavrısı amıt ṣuyınuŋ aṣlanı ḳaraçuġuŋ ḳaplanı devletlü ḫan meded maŋa leşker vir meni babam ṭutsaḳ olduġı ḳal'aya gönder didi bayındır

DK VII 14

ḫan buyurdı yigirmi dört sancaḳ bigi gelsün didi evvel demür ḳapu dervendinde big olan ḳarġu süŋü uçında er bögürden ġarıma yetdüginde kimsin diyü ṣormayan ḳıyan selçük oġlı delü ṭundar

DK VII 15

senüŋ-ile bile varsun didi ayġır gözler ṣuyından at yüzdüren elli yidi ḳal'anuŋ kilidin alan eylik ḳoca oġlı dülek evren bile varsun didi ḳoşa burcdan ḳayın oḳı eglenmeyen yaġrınçı oġlı ilalmış

DK VII 16

senüŋ-ile bile varsun didi üç kerre yaġı görmese ḳan aġlayan ṭoġsun oġlı rüstem bile varsun didi ejdehalar aġzından adam alan delü evren bile varsun yirüŋ bir uçından bir

DK VII 17

uçına yetem diyen soġan ṣaru bile varsun ṣayılmaġ-ıla oġuz erenleri dükense olmaz bayındır ḫan yigirmi dört bahadır sancaḳ bigini yigenege yoldaşlıġa bile ḳoşdı bigler cem' olup yaraḳların gördiler meger

DK VII 18

ol gice yigenek düş gördi düşin yoldaşlarına ṣoyladı görelüm ḫanum ne ṣoyladı aydur bigler ġafillüçe ḳara başum gözüm uyḫuda iken düş gördi ala gözüm açuban dünya gördüm aġ boz atlar

DK VII 19

çapdurur alplar gördüm aġ ışuḳlu alpları yanuma ṣaldum aġ ṣaḳallu dede ḳorḳutdan ögüt aldum ala yatan ḳara ṭaġları aṣdum ilerü yatan ḳara deŋize girdüm gimi yapup kömlegüm çıḳardum yilken kurdum ilerü yatan deŋizi deldüm kiçdüm öteki ḳara ṭaġuŋ bir

DK VII 20

yanında alnı başı balḳır bir er gördüm ḳalḳubanı yirümden örü ṭurdum ḳarġu dillü öz süŋümi ḳapdum ḳarşulayu ol ere vardum ḳarşusından ol eri sançasım vaḳıt deŋedüm göz uçı-y-ıla ol ere baḳdum dayım emen imiş

DK VII 21

anı bildüm döndüm ol ere selam virdüm oġuz illerinde kimsin didüm ḳapaḳların ḳaldurup yüzüme baḳdı oġul yigenek ḳanda gidersin didi söyledi men ayıtdum düzmürd ḳal'asına giderem babam anda ṭutsaḳ imiş

DK VII 22

didüm burada ṭayım maŋa ṣoyladı aydur yildügümde yil yetmez-idi yidi urġunum yeŋi bayıruŋ ḳurdına beŋzer-idi yigitlerüm yidi kişi-y-ile ḳurılur-ıdı menüm yayum ḳayın ṭalı bilügümden ṣom altunlu menüm oḫum yil esdi

DK VII 23

yaġmur yaġdı püki ḳopdı yidi ḳatla vardum ol ḳal'ayı alımadum girü döndüm menden daḫı er ḳopmayasın yigenegüm dön didi yigenek düşinde tayısına ṣoylamış aydur ḳalḳubanı yirüŋden ṭurduġuŋda ala gözlü big yigitleri yanuŋa ṣalmaduŋ adı

DK VII 24

bellü bigler-ile sen yortmaduŋ biş aḳçalu 'ulufeçiler yoldaş itdüŋ anuŋ-içün ol ḳal'ayı sen alımaduŋ diıniş yigenek yine aydur kese kese yimege yaḫnı yaḫşı segürdügine sürçmese yügrük yaḫşı dāyim geldüginde ṭursa devlet yaḫşı bildügin unıtmasa 'aḳıl yaḫşı ḳarımından dönmese ḳaçmasa erlik yaḫşı didi

DK VII 25

bu düşi yigenek yoldaşlarına hikāyet eyledi meger ṭayısı emen ol arada yaḳın idi cümle bigler-ile yoldaş olup gitdiler tā ki düzmürd ḳal'asına yetdiler çevre alup gitdiler ḳondılar çünki kāfirler

DK VII 26

bunları gördiler arşun oġlı direk teküre ḫaber virdiler ol mel'un daḫı ḳal'adan ṭaşı gelüp bunlara muḳābil oldı er diledi ḳıyan selçük oġlı delü ṭundar yirinden ṭurı geldi altmış

DK VII 27

tuṭam süvri cıdasın ḳoltuḳ ḳısup ol kāfiri ḳarşusından süsem didi süsemedi kāfir tekür ḳarmalayup żarb itdi süŋüsin çekdi elinden aldı ol altmış batman gürz ile ṭundarı | depere ṭutup çaldı

DK VII 28

giŋ dünya başına ṭar oldı ḳażılıḳ atın döndürdi ḳayıda döndi andan döne bilmez dülek evren altı perlü çomaġı-y-ıla at depüp gelüp yuḳarudan aṣaġa kāfiri ḳatı urdı alımadı tekür

DK VII 29

ḳarmalayup elinden çomaġın aldı anı daḫı gürz ile urdı ol daḫı ḳażılıḳ atın döndürdi ḳayıda döndi ḫanum yigirmi dört sancaḳ bigi tekür elinde zebun oldı

DK VII 30

pes każılıḳ ḳoca oġlı yigenek taze yigitçük yaradan allaha ṣıġındı bī-zaval ma'budı ögdi aydur yücelerden yücesin kimse bilmez niçesin 'aziz taŋrı sen anadan ṭoġmaduŋ sen atadan olmaduŋ kimse rızḳın yimedüŋ

DK VII 31

kimseye güç itmedüŋ ḳamu yirde aḥedsin sen allahu ṣamedsin ādeme sen tac urduŋ şeyṭana la'net ḳılduŋ bir ṣuçdan ötüri dergahdan sürdüŋ nemrud göge oḫ atdı

DK VII 32

ḳarnı yaruḳ balıġı ḳarşu ṭutduŋ ululıġuŋa ḥadduŋ yoḳ senüŋ boyuŋ ḳadduŋ yoḳ ya cism-ile ceddüŋ yoḳ urduġın ulıtmayan ulu taŋrı baṣduġın belürtmeyen bellü taŋrı götürdügin göge yetüren görklü taŋrı ḳaḳıduġın ḳahr iden ḳahhar

DK VII 33

taŋrı birligüŋe ṣıġındum çalabum ḳādir taŋrı meded senden ḳara ṭonlu kāfire at deperem işümi sen oŋar didi haman-dem at ṣaldı yil kibi yetdi yilim kibi yapışdı ' kāfirüŋ çignine bir

DK VII 34

ḳılıç urdı geyimini kiçimini ṭoġradı altı parmaḳ deriŋligi zaḫm irişdürdi ḳara ḳam şorladı ḳara ṣaġrı ṣoḳmanı ṭolu ḳan oldı ḳara başı buŋaldı buŋlu oldı haman döndi ḳal'aya ḳaçdı yigenek ardından yetdi

DK VII 35

ḥiṣar ḳapusına girmiş-iken ḳara polat öz kılıcı-y-ıla eŋsesine eyle çaldı kim başı ṭop kibi yire düşdi andan yigenek atın döndürdi leşkere geldi ṭutsaḳ olan ḳażılıḳ ḳocayı ṣalı virmişler çıḳup geldi

DK VII 36

hay big yigitler kāfiri kim öldürdi diyü ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur ḳaytabanuŋ mayasını yüklü ḳodum ner-midür maya-mıdur anı bilsem ḳara ilüm ḳoyunını yüklü ḳodum ḳoç-mıdur ḳoyun-mıdur

DK VII 37

anı bilsem ala gözlü görklü ḥalalum yüklü ḳodum irkek-midür ḳız-mıdur anı bilsem mere big yigitler ḫaber maŋa yaradanuŋ 'işḳına didi yigenek burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur

DK VII 38

ḳaytabanuŋ mayasını yüklü ḳoduŋ ner oldı ḳara ilde ḳoyunuŋı yüklü ḳoduŋ ḳoç oldı ala gözlü görklü ḥalaluŋ yüklü ḳoduŋ aṣlan oldı didi yigenek babası-y-ıla görişdi andan ḳalan bigler görişdi

DK VII 39

pes bir uġurdan bigler ḥiṣara yorıyış itdiler yaġmaladılar babası-y-ıla yigenek gizlü yaḳa ṭutuban yilişdiler iki ḥasret bir birine bulışdılar issüz yirüŋ ḳurdı kibi ulışdılar taŋrıya şükürler ḳıldılar

DK VII 40

ḳal'anuŋ kilisesin yıḳup yirine mescid yapdılar 'aziz taŋrı adına ḳudbe oḳıtdıiar ḳuşuŋ ala ḳanını ḳumaşuŋ arusını ḳızuŋ gökçegini ṭoḳuzlama çırġap çuḫa bayındır ḫana pencik çıḳardılar bāḳisin ġāzilere baḫş itdiler döndiler

DK VII 41

ivlerine geldiler dedem ḳorḳut gelüben boy boyladı ṣoy ṣoyladı bu oġuz-nāme yigenegüŋ olsun didi yöm vireyin ḫanum yirlü ḳara ṭaġlaruŋ yıḳılmasun kölgelüçe ḳaba aġacuŋ kesilmesün aġ ṣaḳallu babaŋ yiri uçmaḳ olsun