Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK VII 42

aġ pürçeklü anaŋ yiri behişt olsun aḫır ṣoŋı aru imandan ayırmasun aġ alnuŋda biş kelime du'ā ḳılduḳ ḳabūl olsun günahuŋuzı adı görklü muḥammed mustafa yüzi ṣuyına baġışlasun ḫanum hey

DK VIII 1

basat depe gözi öldürdügi boyı beyān ider

DK VIII 2

ḫanum hey meger ḫanum bir gün oġuz oṭurur-iken üstine yaġı geldi dün içinde ürkdi köçdi ḳaçup gider-iken aruz ḳocanuŋ oġlançuġı düşmiş bir aṣlan bulup götürmiş beslemiş oġuz yine eyyām-ıla gelüp yurdına ḳondı

DK VIII 3

oġuz ḫanuŋ ılḳıçısı gelüp ḫaber getürdi aydur ḫanum sazdan bir aṣlan çıḳar at urur apul apul yorıyışı adam kibi at baṣuban ḳan sömürür aruz aydur ḫanum ürkdügümüz vaḳtın düşen menüm oġlançuġumdur

DK VIII 4

belki didi bigler bindiler aṣlan yataġı üzerine geldiler aṣlanı ḳaldurup oġlanı ṭutdılar aruz oġlanı alup ivine getürdi şadılıḳ itdiler yime içme oldı amma oġlanı ne-ḳadar getürdiler-ise ṭurmadı girü aṣlan yataġına vardı

DK VIII 5

girü ṭutup getürdiler dedem ḳorḳut geldi aydur oġlanum sen insansın hayvan-ıla muṣāḥib olmaġıl gel yaḫşı at bin yaḫşı yigitler-ile eş yort didi ulu ḳardaşuŋ adı ḳıyan selçükdür senüŋ aduŋ basaṭ olsun

DK VIII 6

aduŋı men virdüm yaşuŋı allah virsün didi oġuz bir gün yaylaya köçdi aruzuŋ bir çobanı var-ıdı adı-na koŋur ḳoca ṣaru çoban dirler-idi oġuzuŋ öŋinçe bundan evvel kimse köçmez-idi uzun bıŋar

DK VIII 7

dimek-ile meşhur bir bıŋar var-ıdı ol bıŋara perriler ḳonmış-idi nagāhandan ḳoyun ürkdi çoban irgece ḳaḳıdı ilerü vardı gördi kim perri ḳızları ḳanat ḳanada baġlamışlar uçarlar çoban kepenegini üzerlerine atdı

DK VIII 8

perri ḳızınuŋ birini ṭutdı tama' idüp derḥal cima eyledi ḳoyun ürkmege başladı çoban ḳoyunuŋ öŋine segirtdi perri ḳızı ḳanat urup uçdı aydur çoban yıl ṭamam olıçaḳ mende amanatuŋ var

DK VIII 9

gel al didi amma oġuzuŋ başına zaval getürdüŋ didi çobanuŋ içine ḳorḫu düşdi amma ḳızuŋ derdinden beŋzi ṣarardı zamān-ıla oġuz yine yaylaya köçdi çoban gine bu bıŋara geldi gine ḳoyun ürkdi

DK VIII 10

çoban ilerü vardı gördi-kim bir baġanaḳ yaṭur yıldır yıldır yıldırur perri ḳızı geldi aydur çoban amanatuŋ gel al amma oġuzuŋ başına zaval getürdüŋ didi çoban bu yıġanaġı göriçek 'ibret aldı

DK VIII 11

girü döndi ṣapan ṭaşına ṭutdı urduḳça böyüdi çoban yıġanaġı ḳodı ḳaçdı ḳoyun ardına düşdi meger ol-dem bayındır ḫan bigler-ile seyrana binmişler-idi bu bıŋaruŋ üzerine geldiler gördiler kim bir 'ibret nesne yaṭur

DK VIII 12

başı göti belürsüz çevre aldılar indi bir yigit bunı depdi depdükçe böyüdi bir ḳaç yigit daḫı indiler depdiler depdüklerinçe böyüdi aruz ḳoca daḫı inüp depdi mahmuzı ṭoḳındı bu yıġanaḳ yarıldı

DK VIII 13

içinden bir oġlan çıḳdı gevdesi adam depesinde bir gözi var aruz aldı bu oġlanı etegine ṣardı aydur ḫanum munı maŋa virüŋ oġlum basaṭ-ıla besleyeyin didi bayındır ḫan senüŋ olsun didi

DK VIII 14

aruz depegözi aldı ivine getürdi buyurdı bir daya geldi emçegini aġzına virdi bir ṣordı olança südin aldı iki ṣordı ḳanın aldı üç ṣordı canın aldı bir ḳaç daya getürdiler

DK VIII 15

helāḳ itdi gördiler olmaz süd ile besleyelüm didiler günde bir ḳazan süd yetmez-idi beslediler böyüdi gezer oldı oġlançuḳlar-ıla oynar oldı oġlançuḳlaruŋ kiminüŋ burnın kiminüŋ ḳulaġın yimege başladı el- ḥāṣılı ordı

DK VIII 16

bunuŋ uçından ḳatı incindiler 'āciz ḳaldılar aruza şikāyet idüp aġlaşdılar aruz depe gözi dögdi sögdi yaṣaḳ eyledi eslemedi aḫır ivinden ḳovdı depegözūŋ perri anası gelüp oġlınuŋ parmaġına bir yüzük kiçürdi

DK VIII 17

oġul saŋa oḫ batmasun tenüŋi ḳılıç kesmesün didi depegöz oġuzdan çıḳdı bir yüce ṭaġa vardı yol kesdi adam aldı böyük ḥarāmi oldı üzerine bir ḳaç adam gönderdiler oḫ atdılar batmadı

DK VIII 18

ḳılıç urdılar kesmedi süŋü-y-ile ṣançdılar ilmedi çoban çoluḳ ḳalmadı hep yidi oġuzdan daḫı adam yimege başladı oġuz yıġılup üzerine vardı depegöz görüp ḳaḳıdı bir aġacı yirinden ḳopardı atup elli altmış

DK VIII 19

adam helāk eyledi alplar başı ḳazana żarb urdı dünya başına ṭar oldı ḳazanuŋ ḳardaşı ḳara göne depegöz elinde zebun oldı düzen oġlı alp rüstem şehid oldı

DK VIII 20

uşun ḳoca oġlı kibi pehlivan elinde şehid oldı aruk candan iki ḳarındaşı depegöz elinde helāk oldı demür ṭonlu mamaḳ elinde helāk oldı bıyıġı ḳanlu bügdüz emen elinde zebun oldı

DK VIII 21

aġ ṣaḳallu aruz ḳocaya ḳan kuṣdurdı oġlı ḳıyan selçüküŋ ödi yarıldı oġuz depegöze kār ḳılmadı ürkdi ḳaçdı depegöz çevürüp öŋin aldı oġuzı ṣalı virmedi girü yirine ḳondurdı el- ḥāṣıl oġuz yidi

DK VIII 22

kerre ürkdi depegöz öŋin alup yidi kerre yirine getürdi oġuz depegöz elinde ṭamam zebun oldı vardılar dede ḳorḳutı çaġırdılar anuŋ-ıla ṭanışdılar gelüŋ kesim keselüm didiler dedem ḳorḳudı depegöze gönderdiler geldi

DK VIII 23

selam virdi aydur oġul depegöz oġuz elüŋde zebun oldı buŋaldı ayaguŋ ṭopraġına meni ṣaldılar saŋa kesim virelüm dirler didi depegöz aydur günde altmış adam virüŋ yimege didi dede ḳorḳut aydur

DK VIII 24

bu vech-ile sen adam ḳomaz dükedürsin didi amma günde iki adam ile biş-yüz ḳoyun virelüm didi dede ḳorḳut böyle digeç depegöz aydur ḫoş öyle olsun evet hem maŋa iki adam virüŋ yimegüm benüm pişürsün

DK VIII 25

men yiyeyim didi dede ḳorḳut döndi oġuza geldi aydur yuŋlu ḳoca ile yapaġulu ḳocayı depegöze virüŋ aşın pişürsün didi ve hem günde iki adam ile biş-yüz ḳoyun istedi didi bunlar

DK VIII 26

daḫı rāżı oldı dört oġlı olan birin virdi üçi ḳaldı üç olan birin virüp iki ḳaldı iki olan birin virdi biri ḳaldı ḳapaḳ ḳan dirler bir kişi var idi

DK VIII 27

iki oġlı var-ıdı bir oġlın virüp biri ḳalmış idi girü nevbet ṭolanup aŋa gelmiş-idi anası feryad idüp aġladı zārılık eyledi meger ḫanum aruz oġlı basaṭ ġazāya gitmiş-idi ol maḥalda geldi

DK VIII 28

ḳarıçuḳ aydur basaṭ şimdi aḳından geldi varayın bolayki maŋa bir esir vire-y-idi oġlançuġum ḳurtara-y-ıdum didi basaṭ altunlu günlügin tiküp oturur iken gördiler ki bir ḫatun kişi gelür geldi içerü basaṭa girdi

DK VIII 29

selam virdi aġladı aydur avucına ṣıġmayan uluŋlı oḫlı ardıl teke buynuzından ḳatı yaylu iç oġuzda ṭaş oġuzda adı bellü aruz oġlı ḫanum basaṭ maŋa meded didi basaṭ aydur

DK VIII 30

ne dilersin ḳarıçuḳ aydur yalançı dünya yüzinde bir er ḳopdı yayılımında oġuz ilin ḳondurmadı ḳara polat öz ḳılıçlar kesen ḳılını kesdürmedi ḳarġu cıda oynadanlar ildüremedi ḳayın oḫı atanlar kār ḳılmadı

DK VIII 31

alplar başı ḳazana bir żarb urdı ḳardaşı ḳara göne elinde zebun oldı bıyıġı ḳanlu bügdüz emen elinde zebun oldı aġ ṣaḳallu baban aruza ḳan ḳuṣdurdı meydan yüzinde ḳardaşuŋ ḳıyan selçük ödi

DK VIII 32

ṣındı can virdi ḳalın oġuz biglerin daḫı kimini zebun-idüp kimini şehid eyledi yidi ḳatla oġuzı yirinden sürdi kesim didi kesdi günde iki adam biş yüz ḳoyun istedi

DK VIII 33

yuŋlu ḳoca ile yapaġulu ḳocayı aŋa ḫizmetkār virdiler dört oġlı olan birin virdi üç olan birin virdi iki olan birin virdi iki oġlançuġum var-ıdı birin virdüm biri ḳaldı çevürildi

DK VIII 34

nevbet girü maŋa geldi anı daḫı isterler ḫanum maŋa meded didi basaṭuŋ ḳarangulu gözleri yaş-ıla ṭoldı ḳarındaşı-y-içün ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur ḳıraŋ yirde tikihniş otaḫlaruŋ o ẓalım yıḳdurdı

DK VIII 35

ola ḳardaş yügrük olan atlaruŋ tavlasından o ẓalım seçdürdi ola ḳardaş biserek biserek develerüŋ ḳaṭarından o ẓalım ayırdı ola ḳardaş şölenüŋde ḳırduġuŋ ḳoyunuŋ o ẓalım ḳırdurdı

DK VIII 36

ola ḳardaş güvencüm-ile getürdügüŋ gelinçügüŋ o ẓalım senden ayırdı ola ḳardaş aġ ṣaḳallu babamı oġul diyü aġlatduŋ ola ḳardaş aġca yüzlü anamı ṣızlatduŋ ola ḳardaş ḳarşu yatan ḳara ṭaġum yüksegi ḳarṭaş aḳındılu görklü ṣuyumuŋ ṭaşkunı ḳardaş güçlü bilüm ḳuvveti

DK VIII 37

ḳarangulu gözlerümüŋ aydını ḳardaş ḳardaşumdan ayrıldum diyü çoḳ aġladı zārılık ḳıldı ol ḫatun kişiye bir esir virdi var oġluŋı ḳurtar didi ḫatun aldı geldi oġlı yirine virdi hem oġluŋ geldi

DK VIII 38

diyü aruza muştuladı aruz sevindi ḳalın oġuz bigleri ile basaṭa ḳarşu geldi basaṭ babasınuŋ elin öpdi aġlaşdılar buzlaşdılar anasınuŋ ivine geldi anası ḳarşu geldi oġlançuġını kuçdı basaṭ anasınuŋ elin öpdi

DK VIII 39

görişdiler buzlaşdılar oġuz bigleri dirildi yime içmeler oldı basaṭ aydur bigler ḳardaş uġrına depegöz-ile bulışuram ne buyurursız didi ḳazan big burada ṣoylamış görelüm ḫanum niçe ṣoylamış aydur ḳara evren ḳopdı