Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK VIII 40

depegöz 'arş yüzinde çevürdüm alımadum basaṭ ḳara ḳaplan ḳopdı depegöz ḳara ḳara ṭaġlarda çevürdüm alımadum basaṭ ḳaġan aṣlan ḳopdı depegöz ḳalıŋ sazlarda çevürdüm alımadum basaṭ er

DK VIII 41

olsaŋ big olsaŋ mere men ḳazança olmayasın basaṭ didi aġ ṣaḳallu babaŋı aġlatmaġıl aġ pürçeklü anaŋı buzlatmaġıl basaṭ aydur elbetde varuram ḳazan aydur sen bilürsin babası aġladı aydur

DK VIII 42

oġul ocaġum issüz ḳoma kerem eyle varma didi basaṭ aydur yoġ aġ ṣaḳallu 'aziz baba varuram didi eslemedi bilüginden bir ṭutam oḫ çıḳardı biline ṣoḳdı ḳılıcın ḥamayil ḳuşandı yayın ḳarusına bıraḳdı

DK VIII 43

eteklerin ḳıvurdı babasınuŋ anasınuŋ elini öpdi ḥalallaşdı ḫoş ḳaluŋ didi depegöz olduġı ṣalaḫana ḳayasına geldi gördi depegöz güne ḳarşu arḫasın virmiş yaṭur çekdi bilinden bir oḫ çıḳardı depegözüŋ yaġırına bir

DK VIII 44

oḫ urdı oḫ kiçmedi paralandı bir daḫı atdı ol daḫı para para oldı depegöz ḳocalara ayıtdı bu yirüŋ siŋegi bizi üşendürdi didi basaṭ bir daḫı atdı ol daḫı paralandı bir

DK VIII 45

parası depegözüŋ öŋine düşdi depegöz ṣıçradı baḳdı basaṭı gördi elin eline çaldı ḳaṣ ḳaṣ güldi ḳocalara aydur oġuzdan yine bize bir ṭurfanda ḳuzı geldi didi basaṭı öŋine ḳatdı ṭutdı

DK VIII 46

boġazdan ṣalındurdı yataġına getürdi edüginüŋ ḳunçına ṣoḳdı aydur mere ḳocalar ikindü vaḳtı munı maŋa çevüresiz yiyem didi yine uyudı basaṭuŋ ḫançeri var-ıdı edügini yardı içinden çıḳdı aydur mere ḳocalar

DK VIII 47

munuŋ ölümi nedendür ayıtdılar bilmezüz amma gözinden ġayrı yirde et yoḳdur didiler basaṭ depegözüŋ başı uçına geldi ḳapaḳ ḳaldurdı baḳdı gördi-kim gözi etdür aydur mere ḳocalar süŋüligi ocaġa ḳoŋ ḳızsuŋ didi

DK VIII 48

süŋüligi ocaġa bıraḳdılar ḳızdı basaṭ eline aldı adı görklü muḥammede ṣalavat getürdi süŋüligi depegözüŋ gözine eyle baṣdı kim depegözüŋ gözi helāk oldı şöyle na'ra urdı hayḳırdı kim ṭaġ ve ṭaş yangulandı

DK VIII 49

basaṭ sıçradı ḳoyun içine maġaraya düşdi depegöz bildi kim basaṭ maġaradadur maġaranuŋ ḳapusın alup bir ayaġın ḳapunuŋ bir yanına birin daḫı bir yanına ḳodı aydur mere ḳoyun başları irkeç bir

DK VIII 50

bir gel kiç didi bir bir gelüp kiçdi her birinüŋ başların ṣıġadı toḳlıçuḳlar devletüm ṣaḳar ḳoç gel kiç didi bir ḳoç yirinden ḳalḳdı gerinüp sündi def'i basaṭ ḳoçı baṣup boġazladı

DK VIII 51

derisini yüzdi kuyruġı-y-ıla başını deriden ayırmadı içine girdi basaṭ depegözüŋ öŋine geldi depegöz de bildi kim basaṭ deri içindedür aydur ay ṣaḳar ḳoç menüm nireden helāk olaçaġum bildüŋ şöyle çalayım seni maġara dıvarına kim ḳuyruġun maġarayı yaġlasun

DK VIII 52

didi basaṭ ḳoçuŋ başını depegözüŋ eline ṣundı depegöz buynuzından berk ṭutdı ḳaldurıçaḳ buynuz deri-y-ile elinde ḳaldı basaṭ depegözüŋ budı arasından sıçrayup çıḳdı depegöz buynuzı götürüp yire çaldı aydur

DK VIII 53

oġlan ḳurtılduŋ-mı basaṭ aydur taŋrım ḳurtardı depegöz aydur mere oġlan al şol parmaġumdaki yüzügi parmaġuŋa ṭaḳ saŋa oḫ ve ḳılıç kār eylemesün basaṭ aldı yüzügi parmaġına kiçürdi depegöz aydur

DK VIII 54

oġlan yüzügi alup ṭaḳınduŋ-mı basaṭ aydur ṭaḳındum depegöz basaṭuŋ üzerine ḳodı hançer-ile çaldı kesdi ṣıçradı giŋ yirde ṭurdı gördi kim yüzük gine depegözüŋ ayaġı altında yatur depegöz aydur ḳurtılduŋ-mı basaṭ aydur

DK VIII 55

taŋrım ḳurtardı depegöz aydur oġlan şol künbedi gördüŋ-mi aydur gördüm depegöz aydur menüm ḫāzinem var ol ḳocalar almasunlar var möhürle didi basaṭ künbed içine girdi gördi kim altun aḳça yıġılmış

DK VIII 56

baḳaraḳ kendüzin unıtdı depegöz künbedüŋ ḳapusın aldı aydur künbede girdüŋ-mi basaṭ aydur girdüm depegöz aydur şöyle çalayım ki künbed-ile ṭarṭaġan olasın didi basaṭuŋ diline bu geldi-kim lā ilāhe illa'llah muḥammedün resūlu'llah didi

DK VIII 57

haman-dem künbed yarıldı yidi yirden ḳapu açıldı birinden ṭaşra geldi depegöz künbede elin ṣoḳdı eyle ḳaçdı-kim künbed zīr ü zeber oldı depegöz aydur oġlan ḳurtılduŋ-mı basaṭ aydur taŋrım ḳurtardı didi

DK VIII 58

depegöz aydur saŋa ölüm yoġ-ımış şol maġarayı gördüŋ-mi basaṭ aydur gördüm aydur anda iki ḳılıç var biri ḳınlu biri ḳınsuz ol ḳınsuz keser menüm başumı var getür menüm başumı kes didi

DK VIII 59

basaṭ maġara ḳapusına vardı gördi bir ḳınsuz ḳılıç ṭurmaz iner çıḳar basaṭ aydur men muŋa bītekellüf yapışmayam diyüp kendü ḳılıcın çıḫardı ṭutdı iki para böldi vardı bir aġaç getürdi

DK VIII 60

ḳılıca ṭutdı anı daḫı iki para eyledi pes yayını eline aldı oḫ-ıla ol ḳılıç aṣılan zenciri urdı ḳılıç yire düşdi gömildi kendü ḳılıcın ḳınına ṣoḳdı balçaġından ol ḳılıcı berk ṭutdı

DK VIII 61

geldi aydur mere depegöz niçesin didi depegöz aydur mere oġlan daḫı ölmedüŋ-mi basaṭ aydur taŋrım ḳurtardı depegöz aydur saŋa ölüm yoġ-ımış didi çaġırup depegöz ṣoylamış görelüm ne ṣoylamış aydur

DK VIII 62

gözüm gözüm yaluŋuz gözüm sen yaluŋuz göz-ile men oġuzı ṣındurmış-idüm ala gözden ayırduŋ yigit meni ṭatlu candan ayırsun ḳādir seni eyle kim men çekerem göz buŋını hiç yigide virmesün ḳādir

DK VIII 63

taŋrı göz buŋını didi depegöz gine aydur ḳalarda ḳoparda yigit yirüŋ ne yirdür ḳarangu dün içinde yol azsaŋ umuŋ nedür ḳaba 'alem götüren ḫanuŋuz kim ḳırış güni öŋdin depen alpuŋuz kim aġ ṣaḳallu baban adı

DK VIII 64

nedür alp eren erden adın yaşurmaḳ 'ayıb olur aduŋ nedür yigit digil maŋa didi basaṭ depegöze ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış ḳalarda ḳoparda yirüm gün ortaç ḳaraŋu dün içre yol azsam umum allah ḳaba 'alem götüren ḫanumuz bayındır

DK VIII 65

ḫan ḳırış güni öŋdin depen alpumuz ulaş oġlı salur ḳazan aṭam adın ṣorar olsaŋ ḳaba aġaç anam adın dir-iseŋ ḳaġan aṣlan menüm adum ṣorar-iseŋ aruz oġlı basaṭdur didi depegöz aydur

DK VIII 66

imdi ḳardaşuz ḳıyma maŋa didi basaṭ aydur mere ḳavat aġ ṣaḳallu babamı aġlatmışsın ḳarıçuḳ aġ pürçeklü anamı buzlatmışsın ḳarındaşum ḳıyanı öldürmişsin aġça yüzlü yingemi ṭul eylemişsin ala gözlü bebeklerin öksüz ḳomışsın ḳor-mıyam seni ḳara polat öz ḳılıcum ṭartmayınça ḳafalu börklü başuŋ kesmeyinçe alça ḳanuŋ yir

DK VIII 67

yüzine tökmeyinçe ḳardaşum ḳıyanuŋ ḳanın almayınça ḳomazam didi depegöz daḫı burada ṣoylamış aydur ḳalḳubanı yirümden ṭuram dir-idüm ḳalın oġuz biglerinden 'ahdum bozam dir-idüm yeŋiden ṭoġanın ḳıram dir-idüm bir

DK VIII 68

kez adam etine ṭoyam dir-idüm ḳalın oġuz bigleri üzerüme yıġılup gele dir-idüm ḳaçubanı ṣalaḫana ḳayasına girem dir-idüm aġır mancılıḳ ṭaş-ıla aṭam dir-idüm inüp ṭaş başuma düşüben ölem dir-idüm ala gözden ayırduŋ yigit meni ṭatlu candan ayırsun

DK VIII 69

ḳādir seni didi depegöz bir daḫı ṣoylamış aydur aġ ṣaḳallu ḳocaları çoḳ aġlatmışam aġ ṣaḳalı ḳarışı ṭutdı ola gözüm seni aġ pürçeklü ḳarıçuḳları çoḳ aġlatmışam gözi yaşı ṭutdı

DK VIII 70

ola gözüm seni bıyıçaġı ḳararmış yigitçükleri çoḳ yimişem yigitlikleri ṭutdı ola gözüm seni elçügezi ḳınalu ḳızçuġazları çoḳ yimişem ḳarışçuḳları ṭutdı ola gözüm seni eyle kim çekerem men göz buŋını hiç yigide virmesün

DK VIII 71

ḳādir taŋrı göz buŋını gözüm gözüm ay gözüm yaluŋuz gözüm didi basaṭ ḳaḳıyup yirinden ṭurı geldi buġra kibi depegözi dizi üzerine çökerdi depegözüŋ kendü ḳılıcı-y-ıla boynını urdı deldi yay kirişin ṭaḳdı

DK VIII 72

süriyi süriyi maġara ḳapusına geldi yuŋlu ḳoca ile yapaġulu ḳocayı oġuza muştuçı gönderdi aġ boz atlar binüben yortışdılar ḳalın oġuz illerine ḫaber geldi at aġızlu aruz ḳoca ivine çapar geldi

DK VIII 73

anasına buṣatuŋ sevinç virdi muştulıḳ oġluŋ depegözi depeledi didi ḳalın oġuz bigleri yetdiler ṣalaḫana ḳayasına geldiler depegözüŋ başını orṭaya getürdiler dedem ḳorḳut gelüben şadılıḳ çaldı ġāzi erenler başına ne geldügin aydı

DK VIII 74

virdi hem başaṭa alḳış virdi ḳara ṭaġa yetdügüŋde aşıt virsün ḳanlu ḳanlu ṣulardan kiçit virsün didi erlik-ile ḳardaşuŋ ḳanın alduŋ ḳalın oġuz biglerini buŋdan ḳurtarduŋ ḳādir allah yüzüŋ aġ itsün basaṭ didi ölüm vaḳtı geldüginde aru imandan ayırmasun günahuŋuzı adı görklü muḥammed muṣṭafaya baġışlasun

DK VIII 75

ḫanum hey

DK IX 1

begil oġlı emrenüŋ boyını beyān ider

DK IX 2

ḳam ġan oġlı ḫan bayındır yirinden ṭurmış-ıdı aġ ban ivini ḳara yirüŋ üzerine dikdürmiş-idi ala ṣayvan gök yüzine aşanmış-ıdı biŋ yirde ipek ḫalıçası döşenmiş-idi iç oġuz ṭaş oġuz bigleri yıġnaḳ olmış-ıdı

DK IX 3

ṭoḳuz tümen gürcistanuŋ ḫaracı geldi bir at bir ḳılıç bir çomaḳ getürdiler bayındır ḫan ḳatı saḫt oldı dedem ḳorḳut geldi şadılıḳ çaldı ḫanum niye saḫt olursın didi aydur

DK IX 4

niçe saḫt olmayam her yıl altun aḳça gelür-idi yigide bige virür-idük ḫaṭırları ḫoş olur-ıdı şimdi bunı kime virelüm kim ḫaṭırı ḫoş ola didi dede ḳorḳut aydur hanum bunuŋ üçini daḫı bir