Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK IX 5

yigide virelüm didi oġuz iline ḳaravul olsun didi ḫan bayındır kime virelüm didi ṣaġına ṣolına baḳdı kimse rāżı olmadı begil dirler-idi bir yigit var-ıdı aŋa baḳdı aydur

DK IX 6

sen ne dirsin begil rāżı oldı ḳalḳdı yir öpdi dedem ḳorḳut himmet ḳılıcın biline baġladı çomaġı omuzına bıraḳdı yayı ḳarusına kiçürdi şahbaz ayġırı çekdürdi budın bindi ḫıṣımını ḳavumunı ayırdı

DK IX 7

ivini çözdi oġuzdan köç eyledi berdeye genceye varup vaṭan ṭutdı ṭoḳuz tümen gürcistan aġzına varup ḳondı ḳaravullıḳ eyledi yad kāfir gelse başın oġuza armaġan gönderür-idi yılda bir kerre bayındır

DK IX 8

ḫan divanına vanır-ıdı yine bayındır ḫandan adam geldi tiz gelesin diyü pes begil geldi pişkeşin çekdi bayındır ḫanuŋ elin öpdi ḫan daḫı begili ḳonuḳladı yaḫşı at yaḫşı ḳaftan vāfir

DK IX 9

ḫarclıḳ virdi üç gün ṭamam aġırladı üç gün daḫı begili av şikār eti-y-ile ḳonuḳlayalum bigler didi av çıġırtdılar çün av yaraġı oldı kim atın öger kim ḳılıcın kim çeküp oḫ atmaġın öger

DK IX 10

salur ḳazan ne atın ögdi ne kendin ögdi amma begilüŋ hünerin söyledi üç-yüz altmış altı alp ava binse ḳanlu geyik üzerine yorıyış olsa begil ne yay ḳurar-ıdı ne oḫ atar-ıdı

DK IX 11

haman yayı bileginden çıḳarur-ıdı buġanuŋ ṣıġınuŋ boynına atar-ıdı çeküp ṭurġurur-ıdı aruḳ olsa ḳulaġın deler-idi avda bellü olsun diyü amma semüz boġazlar-ıdı eger bigler geyik alsa ḳulaġı delük olsa begil sevincidür

DK IX 12

diyü begile gönderürler-idi ḳazan big aydur bu hüner atuŋ-mıdur erüŋ-midür ḫanum erüŋdür didiler ḫan aydur yoḳ at işlemese er öginmez hüner atuŋdur didi bu söz begile ḫoş gelmedi begil aydur

DK IX 13

alplar içinde bizi ḳusḳunumuzdan balçıġa baturduŋ didi bayındır ḫanuŋ baḫşişin öŋine dökdi ḫana küsdi divandan çıḳdı atın çekdiler ala gözlü yigitlerin alup ivine geldi oġlançuḳları ḳarşu geldi oḫşamadı

DK IX 14

aġ yüzlü ḫatunına söylemedi ḫatun burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur altun taḫtum iyesi bigüm yigit göz açuban gördügüm köŋül virüp sevdügüm ḳalḳubanı yirüŋden ṭurı geldüŋ ala gözlü yigitlerüŋ

DK IX 15

yanuŋa ṣalduŋ arḳu bili ala ṭaġdan dünin aşduŋ aḳındılu görklü ṣudan dünin kiçdüŋ aġ alınlu bayındır ḫanuŋ divanına dünin varduŋ ala gözlü bigler-ile yidüŋ içdüŋ ḳavumlu ḳavmı-y-ıla kegişdi-mi ġarib başuŋ

DK IX 16

ġavġada ḳaldı-mı ḳanı ḫanum altuŋda yaḫşı atuŋ yoḳ egnüŋde altun ışuḳ cübbesi yoḳ ala gözlü biglerüŋ oḫşamazsın aġça yüzlü görklüŋ-ile söyleşmezsin nedür haluŋ didi begil ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış

DK IX 17

aydur ḳalḳubanı yirümden ṭurı geldüm yilisi ḳara ḳażılıḳ atum buṭun bindüm arḳu bili ala ṭaġdan dünin aşdum aḳındılu görklü ṣuyı delüp dünin kiçdüm aġ alınlu bayındıruŋ divanına çapar

DK IX 18

vardum ala gözlü bigler-ile yidüm içdüm ḳavumlu ḳavmı-y-ıla görklü gördüm ḫanumuzuŋ naẓarı bizden dönmiş gördüm ili güni köçerek ṭoḳuz tümen gürcistana gidelüm oġuza 'āṣi oldum bellü bilüŋ didi ḫatun aydur

DK IX 19

yigidüm big yigidüm pādişahlar taŋrınuŋ kölgesidür pādişāhina 'āṣi olanuŋ işi rast gelmez aru köŋülde pas olsa şarab açar sen gideli ḫanum arḳurı yatan ala ṭaġlaruŋ avlanmamışdur ava bingil köŋlüŋ açılsun

DK IX 20

didi begil gördi ḫatun kişinüŋ 'aḳlı keleçisi eyüdür ḳażılıḳ atın çekdürüp buṭun bindi ava gitdi av avlayu gezer-iken öŋinden bir paralu geyik çıḳdı begil buŋa at ṣaldı buġanuŋ ardundan irdi

DK IX 21

yay kirişin boynına atdı buġa aḫmaşdı kendüyi bir yüce yirden atdı begil at cılavısın yiŋemedi bile uçdı ṣaġ uyluġı ḳayaya ṭoḳındı ṣındı begil örü ṭurdı aġladı aydur

DK IX 22

ulu oġlum ulu ḳardaşum yoḳ haman bilüginden gez çıḳarup atınuŋ terkilerini ṭartdı üzdi ḳaftanı altından ayaġın berk ṣardı var ḳuvveti-y-ile atınuŋ yilisine düşdi avçılardan ayru dülbendi boġazına kiçdi ordusı uçına geldi

DK IX 23

oġlançuġı emren bahadır babasına ḳarşu geldi gördi beŋzi ṣararmış dülbendi boġazına kiçmiş yoldaşlarını ṣorup oġlan burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış ḳalḳubanı yirüŋden ṭurı geldüŋ yilisi ḳara ḳażılıḳ atuŋ buṭun bindüŋ arḳurı yatan ala ṭaġlar

DK IX 24

etegine ava varduŋ ḳara ṭonlu kāfirlere uġraduŋ-mı ala gözlü yigitlerüŋ kırdurduŋ-mı aġız dilden bir ḳaç kelime ḫaber maŋa ḳara başum ḳurban olsun aġam saŋa didi begil oġlına ṣoylamış

DK IX 25

görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur oġul oġul ay oġul ḳalḳubanı yirümden ṭurı geldüm ḳara ṭaġlar öŋine ava bindüm ḳara ṭonlu kāfirlere uġramadum ala gözlü yigitlerüm ḳırdurmadum ṣaġdur esendür

DK IX 26

yigitlerüm oġul ḳayurma üç gündür ḳoşluġum yoḫ oġul at üzerinden meni ḳap döşegüme çıḳar didi aṣlan enügi yine aṣlandur atasını at üzerinden ḳarvadı ṭutdı döşegine çıḳardı cübbesin üzerine büridi

DK IX 27

ḳapusın örtdi bu yaŋa yigit bigler gördiler kim av bozılmış her biri ivlü ivine geldi begil biş gün oldı divana çıḳmadı ayaġınuŋ ṣınduġını kimseye dimedi bir gice döşeginde ḳatı ḳatı

DK IX 28

iŋledi āh itdi ḫatunı ayıtdı big yigidüm ḳalabalıḳ yaġı gelse ḳayıtmaz idüŋ buṭuŋa ala oḫ ṭoḫınsa inlemez idüŋ kişi ḳoynında yatan ḥalalına sırrın dimez-mi olur nedür ḥaluŋ didi begil aydur

DK IX 29

görklüm atdan düşdüm ayaġum ṣındı didi 'avrat elin eline çaldı ḳaravaşa söyledi ḳaravaş çıḳup ḳapuçıya söyledi otuz iki dişden çıḳan bütün orduya yayıldı begil atdan düşmiş ayaġı ṣınmış diyü meger

DK IX 30

kāfirüŋ cāsusı var-ıdı bu ḫaberi işidüp vardı teküre ḫaber virdi tekür aydur ḳalḳubanı yirüŋüzden örü ṭuruŋ yatur yirde big begili ṭutuŋ aġ ellerin ḳarusından baġlaŋ ġafillüçe görklü başın kesüŋ alça ḳanın yır

DK IX 31

yüzine döküŋ ilin günin çapuŋ ḳızın gelinin yesir idüŋ didi meger begilüŋ-de anda cāsusı ḥāżır-ıdı begile ḫaber gönderdi aydur baş yaraġın eyleŋ üzerüŋüze yaġı gelür didi begil yuḳaru baḳdı

DK IX 32

gök ıraḳ yir ḳatı didi oġlançuġın yanına getirüp ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur oġul oġul ay oġul ḳaranguluça gözlerüm aydını oġul güçlü bilüm ḳuvveti oġul gör ahır neler oldı

DK IX 33

neler ḳopdı menüm başuma didi ḳalḳubanı oġul yirümden ṭurı geldüm boynı ṣınsun al aygırı buṭun bindüm av avlayup ḳuş ḳuşlayup gezer-iken buŋaldı sürçdi meni yire çaldı ṣaġ uyluġum ṣındı

DK IX 34

menüm ḳara başuma neler geldi ḳara ḳara ṭaġlardan ḫaber aşmış ḳanlu ḳanlu ṣulardan ḫaber kiçmiş demür ḳapu dervendinden ḫaber varmış alaca atlu şökli melik ḳatı puşmış pusduġından ḳara ṭaġlara ṭuman düşmiş

DK IX 35

yatduġı yirdi big begili ṭutuŋ dimiş ḳarusından aġ ellerin baġlaŋ dimiş ḳan alaca ordusını çapuŋ dimiş aġça yüzlü ḳızını gelinini yesir eyleŋ dimiş

DK IX 36

ḳalḳubanı oġul yirüŋden ṭurı gelgil yilisi ḳara ḳażılıḳ atuŋ buṭun bingil arḳurı yatan ala ṭaġı dünin aşġıl aġ alınlu bayındır ḫanuŋ divanına dünin varġıl aġız dilden' bayındıra selam virgil bigler

DK IX 37

bigi olan ḳazanuŋ elin öpgil aġ saḳallu babam buŋlu digil elbetde ve elbetde ḳazan big maŋa yetişsün didi digil gelmez olsaŋ memleket bozılup ḫarab olur ḳızum gelinüm esir gitdi

DK IX 38

bellü bilgil didi burada oġlan babasına ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur baba ne söylersin ne aydursın baġrum-ıla yüregim ne ṭaġlarsın ḳalḳubanı yirümden ṭurmaġum yoḳ yilisi ḳara ḳażılıḳ atuma binmegüm

DK IX 39

yoḳ arku bili ala ṭaġı avlayuban aşmaġum yoḳ aġ alınlu bayındıruŋ divanına varmaġum yoḳ ḳazan kimdür men anuŋ elin öpmegüm yoḳ altuŋdaġı al ayġırı maŋa virgil ḳan derledi

DK IX 40

çapdurayım senüŋ içün egni bek demür ṭonuŋ maŋa virgil yiŋ yaḳalar dikdüreyim senüŋ-içün ḳara polad uz ḳılıcuŋ maŋa virgil ġafillüçe başlar keseyim senüŋ-içün karġu ṭalı süŋüŋi maŋa virgil göksinden er

DK IX 41

ṣançayım senüŋ içün aġ yeleklü ötkün oḫuŋ maŋa virgil erden ere kiçüreyim senüŋ içün ala gözlü üç yüz yigidüŋ maŋa virgil yoldaşlıġa dīn-i muḥammed yolına dürişeyim senüŋ-içün didi begil aydur

DK IX 42

öleyim aġzuŋ içün oġul ola kim menüm kiçmiş günümi aŋdurtmayasın didi mere geyimüm getürüŋ oġlum geysün al ayġırum getürüŋ oġlum binsün il ürkmedin oġlum meydana varsun girsün didi oġlanı ṭonatdılar

DK IX 43

atası-y-ıla anası-y-ıla geldi görişdi ellerin öpdi üç yüz yigidi yanına bıraḳdı meydana vardı al ayġır ḳaçan-kim yaġı ḳoḫusın alsa ayaġın yire döger-idi tozı göge çıḳar-ıdı kāfirler aydur bu at begilüŋdür

DK IX 44

biz ḳaçaruz tekür aydur mere oŋat görüŋ bu gelen begil-ise sizden öŋdin men ḳaçaram didi gözçi gözledi gördi kim at begilüŋ begil üzerinde degül amma bir ḳuş deŋlü oġlandur