Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK IX 45

gelüp teküre ḫaber virdi aydur at yaraḳ ve ışuḳ begilüŋ begil içinde degül didi tekür aydur yüz adam seçilüŋ ṭaraḳa çatladuŋ oġlanı ḳorḳuduŋ oġlan ḳuş yüreklü olur meydanı ḳor g ḳaçar

DK IX 46

didi yüz kāfir seçilüp oġlanuŋ üzerine gelmiş oġlana kāfir ṣoylamış görelüm ne ṣoylamış aydur oġlan oġlan ay oġlan ḥaramzada oġlan altında al ayġırı aruḳ oġlan ḳara polad uz ḳılıcı gedik

DK IX 47

oġlan elindeki süŋüsi ṣınuḳ oġlan aġ tozlu yayı gide oġlan bilüginde ṭoḳsan oḳı seyrek oġlan yanındaġı yoldaşları çıplaḳ oġlan ḳaranguluça gözleri çönge oġlan şökli melik saŋa ḳatı puṣdı

DK IX 48

meydandaḳi şol oġlanı tutuŋ ḳarusından aġ ellerin baġlaŋ ġafillüçe görklü başın kesüŋ alça ḳanın yir yüzine töküŋ didi aġ ṣaḳallu babaŋ var-ise aġlatmaġıl aġ pürçeklü anaŋ var-ise buzlatmaġıl yaluŋuz yigit alp olmaz yavşan dibi berk olmaz ḳadası yetmiş

DK IX 49

ḳavat oġlı ḳavat ḳayıda dön buradan didi oġlan daḫı burada ṣoylamış görelüm ne ṣoylamış aydur herze merze söyleme mere itüm kāfir altumda al ayġırum ne begenmezsin seni gördi oynar

DK IX 50

egnümdeki demür ṭonum çignüm ḳıṣar ḳara polad uz ḳılıcum ḳının ṭoġrar ḳarġu ṭalı süŋüm ne begenmezsin göksüŋ delüp göge pırlar aġça tozlu ḳatı yayum zārı zārı iŋler ṣadaḳda oḫum kişin deler

DK IX 51

yanumda yigitlerüm ṣavaş diler alp ere ḳorḳu virmek 'ayıb olur berü gelgil mere kāfir dürişelüm didi kāfir aydur oġuzuŋ 'arsuzı türkmenüŋ delüsine beŋzer baġa şuŋa didi tekür aydur

DK IX 52

varuŋ ṣoruŋ oġlan begilüŋ nesidür didi kāfir gelüp oġlana ṣoylamış görelüm niçe ṣoylamış aydur altuŋdaġı al ayġırı bilürüz begilüŋdür begil ḳanı ḳara polad uz ḳılıcuŋ begilüŋdür begil ḳanı egnüŋdeki demür

DK IX 53

ṭonuŋ begilüŋdür begil ḳanı yanuŋdaġı yigitler begilüŋdür begil ḳanı eger begil bunda imiş-ise giceye-degin cenk ide-y-idük aġça ṭozlu ḳatı yaylar ṭartışa-y-ıduḳ aġ yeleklü ötkün oḫlar atışa-y-ıduḳ sen begilüŋ nesisin oġlan digil mize didi

DK IX 54

begil oġlı burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur mere kāfir sen meni bilmez-misin aġ alınlu bayındır ḫanuŋ bigler bigisi salur

DK IX 55

ḳazan ḳarṭaşı ḳara göne dönebilmez dülek evren düzen oġlı alp rüstem boz atlu beyrek big begilüŋ ivinde içerler-idi senden cāsus geldi altındaġı al ayġıra begil meni bindürdi

DK IX 56

ḳara polad uz ḳılıcın kuvvet virdi ḳarġu ṭalı süŋüsin himmet virdi yanındaġı üç-yüz yigidin maŋa yoldaşlıġa ḳoşdı men begilüŋ oġlıyam mere kāfir berü gelgil dögişelüm didi kāfir tekür aydur

DK IX 57

ḳatlan mere ḳavat oġlı men saŋa varayım didi altı perlü gürzini ele aldı oġlanuŋ üzerine sürdi oġlan ḳalḳanını gürze ḳarşu ṭutdı yuḳarudan aşaġa kāfir oġlanı ḳatı urdı ḳalḳanın uvatdı

DK IX 58

tuġulġasını yoġurdı ḳapaḳların ṣıyırdı oġlanı alımadı gürz-ile dögişdiler ḳara polad uz kılıç-ıla ṭartışdılar serpe serpe meydanda ḳılıçlaşdılar çiginleri toġrandı ḳılıçları uvandı bir birin alımadı ḳarġu ṭalı süŋüler ile ḳırışdılar

DK IX 59

meydanda buġa kibi süsişdiler gögüsleri delindi süŋüleri ṣındı bir birin alımadılar at üzerinden ikisi ḳarvaşdılar ṭartışdılar kāfirüŋ güçi ziyada oġlan zebun oldı allah ta'ālaya yalvarup ṣoylamış görelüm niçe ṣoylamış aydur

DK IX 60

yücelerden yücesin yüce taŋrı kimse bilmez niçesin görklü taŋrı sen ādeme tac urduŋ şeyṭana la'net ḳılduŋ bir ṣuçdan ötüri dergahdan sürdüŋ ibrahimi ṭutdurduŋ ḫanum göne çolġaduŋ götürüp oda atdurduŋ odı

DK IX 61

bostan ḳılduŋ birligüŋe ṣıġındum 'aziz allah ḫocam maŋa meded didi kāfir aydur oġlan alınduŋ-ise taŋrıŋa mı yalvarursın senüŋ bir taŋrıŋ var-ise menüm yitmiş iki putḫanam var didi oġlan aydur

DK IX 62

ya 'āṣi mel'un sen putlaruŋa yalvarur-iseŋ men 'ālemleri yoḳdan var iden allahuma ṣıġındum didi ḥaḳ ta'āla cebrā'ile buyurdı kim ya cebrā'il var şol ḳuluma ḳırḳ erçe kuvvet virdüm didi

DK IX 63

oġlan kāfiri götürdi yire urdı burnından ḳanı düdük kibi şorladı şıçrayup şāhin kibi kāfirüŋ boġazın ele aldı kāfir aydur yigit aman sizüŋ dine ne dirler dinüŋe girdüm didi

DK IX 64

parmaḳ götürüp şahadet getürüp müsülman oldı ḳalan kāfirler bilüp meydanı ṣalup ḳaçdı aḳınçılar kāfirüŋ ilin günin urup ḳızın gelinin esir itdiler oġlan babasına muştuçı gönderdi ḳarımum aldum didi

DK IX 65

aġ saḳallu babası ḳarşu geldi oġlınuŋ boynın ḳuçdı dönüp ivlerine geldiler ḳarşu yatan ḳara ṭaġdan oġlana yaylaḳ virdi ḳara ḳoçı yügrük atdan tavla virdi aġça yüzlü oġlına aġça ḳoyun şölen virdi

DK IX 66

ala gözlü oġlına al duvaḫlu gelin aldı aġ alınlu bayındır ḫana pencik çıḳardı oġlın aldı bayındır ḫanuŋ divanına vardı el öpdi pādişah ḳazan oġlı uruzuŋ saġ yanına aŋa yir gösterdi

DK IX 67

cübbe çuġa çırġap geyürdi dedem ḳorḳut gelüben şaẕılıḳ çaldı bu oġuz-nāmeyi düzdi koşdı begil oġlı emrenüŋ olsun didi ġāziler başına ne geldügin söyledi yöm vireyim ḫanum yirlü ḳara ṭaġlaruŋ yıḳılmasun kölgelüçe ḳaba aġacuŋ kesilmesün allah viren ümidüŋ üzilmesün günahuŋuzı adı görklü muḥammede baġışlasun ḫanum hey

DK X 1

uşun ḳoca oġlı segrek boyını beyān ider

DK X 2

oġuz zamānında uşun ḳoca dirler bir kişi var-ıdı 'ömrinde iki oġlı var-ıdı ulu oġlınuŋ adı egrek idi bahadır delü yaḫşı yigit idi bayındır ḫanuŋ divanına ḳaçan istese varur gelür idi

DK X 3

bigler bigi olan ḳazan divanında buŋa hiç ḳapu baca yoġ-ıdı bigleri baṣup ḳazan öŋinde oṭurur-ıdı kimseye iltifat eylemez-idi meger ḫanum gine bir gün bigleri baṣup oturıçaḳ ters uzamış dirler-idi

DK X 4

oġuzda bir yigit var-ıdı aydur mere uşun ḳoca oġlı bu oturan bigler her biri oturduġı yiri ḳılıcı-y-ıla etmegi-y-ile alupdur mere sen baş mı kesdüŋ ḳan-mı tökdüŋ aç-mı ṭoyurduŋ yalınçaḳ-mı ṭonatduŋ didi

DK X 5

egrek aydur mere ters uzamış baş kesüp ḳan tökmek hüner-midür didi aydur beli hünerdür ya ters uzamışuŋ sözi egrege kār eyledi ṭurdı ḳazan bigden aḳın diledi aḳın virdi çıġırtdı

DK X 6

aḳınçı dirildi üç yüz ṣay cıdalu yigit bunuŋ yanına cem' oldı meyḫanada biş gün yime içme oldı andan şerügüz uçından gökçe deŋize degin il çarpdı ġalaba ṭoyum oldı

DK X 7

yolı alınca kal'asına uġramış-ıdı ḳara tekür orada bir ḳoru yapdurmış-ıdı uçardan ḳaz tavuḳ yorırdan geyik ṭavşan bu ḥavluya ṭoldurup oġuz yigitlerine bunı dām itmiş-idi uşun ḳoca oġlınuŋ yolı bu ḳoruya uġradı

DK X 8

ḳorunuŋ ḳapusın uvatdılar şıġın geyik ḳaz tavuḳ ḳırdılar yidiler içdiler atlarınuŋ eyerlerin aldılar geyimlerin çıḳardılar meger ḳara tekürüŋ cāsusı var-ıdı bunları gördi gelüp aydur mere oġuzdan bir bölük atlu geldi

DK X 9

korunuŋ ḳapusın uvatdılar atlarınuŋ eyerin alup geyimlerin çıḳardılar mere ne ṭurursız didi altı yüz ḳara ṭonlu kāfir bunlaruŋ üzerine ḳoyıldılar yigitleri ḳırdılar egregi ṭutdılar alınca ḳal'asına zindana bıraḳdılar

DK X 10

ḳara ḳara ṭaġlardan ḫaber aşdı ḳanlu ḳanlu ṣulardan ḫaber kiçdi ḳalın oġuz illerine ḫaber vardı uşun ḳocanuŋ aġ ban ivi öŋinde şiven ḳopdı ḳaza beŋzer ḳızı gelini aġ çıḳarup ḳara geydi

DK X 11

uşun ḳoca oġul oġul diyü aġça yüzlü anası-y-ıla aġlaşdılar buzlaşdılar eyegülü ulalur ḳapurḳalu böyür meger ḫanum uşun ḳocanuŋ kiçi oġlı segrek eyü bahadır alp delü yigit ḳopdı bir gün yolı bir

DK X 12

dirnege uġradı ḳondılar yimek içmek itdiler segrek mest oldı ṭaşra ayaḳ yolına çıḳdı gördi kim öksüz oġlan bir ḳızanı çekişür mere nolduŋuz diyü bir şapala birine bir şapala birine urdı

DK X 13

eski ṭoŋun biti öksüz oġlanuŋ dili acı olur biri aydur mere mizüm öksüzligümüz yetmez-mi bizi niye urursın hünerüŋ var ise ḳarṭaşuŋ alınca ḳal'asında esirdür var anı ḳurtar didi segrek ayıtdı

DK X 14

mere ḳardaşumuŋ adı nedür ayıtdı egrekdür ayıtdı imdi egrege segrek yaraşur ḳardaşum ṣaġ-ımış ḳayurmazam ḳardaşsuz oġuzda ṭurmazam ḳarangulu gözüm aydını ḳardaş diyü aġladı içerü ṣoḥbete girdi desṭur diledi bigler

DK X 15

ḫoş ḳaluŋ didi atın çekdiler bindi çapdı anasınuŋ ivine geldi atından indi anasınuŋ dilin aradı segrek burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur

DK X 16

ḳalḳubanı ana yirümden ṭurdum yilisi ḳara ḳażılıḳ atuma buṭun bindüm arḳurı yatan ala ṭaġ etegine vardum ḳanlu oġuz illerinde dirnek var imiş anda vardum yimek içmek arasında aġ boz atlu bir

DK X 17

çapar geldi çoḳ zamān-ımış egrek dirler bir yigit ṭutsaġ-ımış ḳādir taŋrı yol virmiş çıḳup gelmiş ulu kiçi ḳalmadı ol yigide ḳarşu gitdi ana men-de varayın-mı ne dirsin didi anası burada ṣoylamış