Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK X 18

görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur aġzuŋ içün öleyim oġul dilüŋ içün öleyim oġul ḳarşu yatan ḳara ṭaġuŋ yıḳılmış-ıdı yüceldi aḫır aḳındılu görklü suyuŋ ṣoġılmış-ıdı çaġladı aḫır ḳaba aġaçda ṭal budaġuŋ ḳurımış-ıdı

DK X 19

yeşerüp gögerdi aḫır ḳalın oġuz bigleri izine varsa sen varġıl ol yigide yetdügüŋde aġ boz atuŋ üzerinden yire ingil el ḳavşurup ol yigide selam virgil elin öpüp boynın ḳuçġıl ḳara ṭaġum yüksegi ḳarṭaş digil ne ṭurursın oġul yortġıl didi

DK X 20

oġlan anasına ṣoylamış görelüm ne ṣoylamış aydur ana aġzuŋ ḳurısun ana dilüŋ çürisün menüm ḫod ḳardaşum var-ımış ḳayursam olmaz ḳardaşsuz oġuzda ṭursam olmaz ana ḥaḳḳı taŋrı ḥaḳḳı olmasa-y-ıdı

DK X 21

ḳara polad uz ḳılıcum ṭarta-y-ıdum ġafillüçe görklü başuŋ kese-y-idüm alça ḳanuŋ yir yüzine töke-y-idüm ana ẓalım ana didi babası aydur yaŋlış ḫaberdür oġul ḳaçan giden senüŋ aġaŋ degül [ġayrı] erdür

DK X 22

aġ ṣaḳallu men babaŋı aġlatmaġıl ḳarıçuḳ olmış anaŋı buzlatmaġıl didi oġlan burada ṣoylamış aydur üç-yüz altmış altı alp ava binse ḳanlu geyik üzerine ġavġa ḳopsa ḳardaşlu yigitler ḳalḳar ḳopar olur

DK X 23

ḳardaşsuz miskin yigit eŋsesine yumruḳ ṭoḳınsa aġlayuban dört yanına baḳar olur ala gözden acı yaşın döker olur ala gözlü oġluŋuzı görinçe big baba ḫatun ana esen ḳaluŋ didi

DK X 24

ata ana yaŋlış ḫaberdür gitme oġul didiler oġlan aydur meni yolumdan ayırmaŋ aġam ṭutılan ḳal'aya varmayınça aġamuŋ ölüsin dirisin bilmeyinçe öldi-y-ise ḳanın almayınça ḳalın oġuz iline gelmegüm yoḫ didi

DK X 25

ata ana aġlaşup ḳazana adam ṣaldılar oġlan ḳardaşın aŋdı gider bize ne ögüt virürsin didiler ḳazan aydur ayaġına at ṭuṣaġın uruŋ didi yavuḳlusı var-ıdı tiz dügün dirnek itdiler atdan ayġır

DK X 26

deveden buġra ḳoyundan ḳoç ḳırdurdılar oġlanı gerdege ḳoydılar ḳız-ıla ikisi bir döşege çıḳdılar oġlan ḳılıcın çıḳardı ḳız-ıla kendü arasına bıraḳdı ḳız aydur ḳılıcuŋ gider yigit murad vir murad al ṣarılalum didi

DK X 27

oġlan aydur mere ḳavat ḳızı men ḳılıcuma ṭoġranayım oḫuma ṣançılayım oġlum ṭoġmasun ṭoġar-ise on yaşına varmasun aġamuŋ yüzin görmeyinçe ölmiş ise ḳanın almayınça bu gerdege girer-isem didi örü ṭurdı

DK X 28

tavladan bir şahbaz at çıḫardı eyerledi geyimin geydi dizçük ḳaruçuḳ baġlandı aydur ḳız sen maŋa bir yıl baḳġıl bir yılda gelmez-isem iki yıl baḳġıl iki yılda gelmez-isem üç yıl baḳġıl gelmez-isem ol vaḳıt menüm öldügümi bilesin ayġır

DK X 29

atum boġazlayup aşum virgil gözüŋ kimi ṭutar-ise köŋlüŋ kimi sever-ise aŋa varġıl didi ḳız burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış s aydur yigidüm men saŋa bir yıl baḳam bir

DK X 30

yılda gelmez-iseŋ iki yıl baḳam iki yılda gelmez-iseŋ üç dört yıl baḳam dört yılda gelmez-iseŋ biş yıl altı yıl baḳam altı yol ayrıdına çadır dikem gelenden gidenden ḫaber ṣoram ḫayır

DK X 31

ḫaber getürene at ṭon virem ḳaftanlar geydürem şer ḫaber getürenüŋ başın kesem irkek siŋegi üzerüme ḳondurmayam murad vir murad al andan git yigidüm didi oġlan aydur

DK X 32

mere ḳavat ḳızı aġam başına and içmişem dönmegüm yoḫ didi ḳız aydur ḳademi ḳutsuz gelin diyinçe udsuz gelin disünler ḳayın atama ḳayın anama aydayım didi ṣoylamış ḳız aydur

DK X 33

atamdan yigrek ḳayın ata anamdan yigrek ḳayın ana ḳaytabanuŋ buġrası ürkdi gider ṣarvanlar öŋin aldı döndürimez ḳazaġuç ayġıruŋ ürkdi gider ılḳıçılar öŋin aldı döndürimez aġayıluŋ ḳoçları ürkdi gider çoban öŋin aldı

DK X 34

döndürimez ala gözlü oġluŋ ḳardaşını aŋdı gider aġça yüzlü gelinüŋ döndürimez size ma'lum olsun didi ata ana āh itdiler yirlerinden ḳalkdılar oġul gitme diyü gördiler çara olmadı

DK X 35

elbetde ol aġam ṭutılan ḳal'aya varmayınça olmazam didi atası anası yort oġul uġuruŋ açuḳ olsun ṣaġ esen varup gelesin geleçegüŋ var-ise didiler atasınuŋ anasınuŋ elin öpdi ḳara ḳoç atına ṣıçrayup bindi

DK X 36

dün ḳatdı yort eyledi üç gün dünlü günlü yortdı dereşam uçından kiçdi ol ḳardaşı ṭutılan ḳoruya geldi gördi kim ılḳıçı kāfirler yund güderler ḳılıç çeküp altı kāfir depeledi

DK X 37

ṭavlunbaz urup yundları ürkitdi getürüp ol ḳoruya ḳoydı dün ḳatmış üç gün dünlü yortmış yigit ḳarangulu gözlerini uyḫu almış yigit atınuŋ çılbırını bilegine baġladı yatdı uyudı meger kāfirüŋ cāsusı var-ıdı

DK X 38

gelüp teküre aydur oġuzdan bir delü yigit geldi ılḳıçıları öldürdi yundları ürkitdi getürüp ḳoruya ḳoydı tekür aydur yaraḳlu altmış adam seçüŋ varsunlar ṭutup getürsünler didi altmış yaraḳlu adam seçdiler vardılar

DK X 39

nagāhandan altmış demür ṭonlu kāfir oġlanuŋ üzerine geldiler geyim ḳılcıdasından at çoḳramasından meger yigit ayġır biner-idi ḫanum at ḳulaġı saḳ olur çekübeni oġlanı oyardı oġlan gördi kim bir alay atlu gelür

DK X 40

ṣıçradı adı görklü muḥammede ṣalavat getürdi atına bindi ḳara ṭonlu kāfire ḳılıç urdı baṣdı ḳal'aya ḳoydı yine uyḫusın yeŋimeyüp yirine varup yatdı uyudı gine atınuŋ çılbırın bilegine kiçürdi kāfirler

DK X 41

ṣaġ olanları ḳaçaraḳ teküre geldiler tekür aydur tu yüz kerre altmış kişi bir oġlanı ṭutamaduŋuz didi bu kerre yüz kāfir oġlanuŋ üzerine geldiler ayġır yine oġlanı oyardı gördi kāfirler

DK X 42

alay baġlamış gelürler oġlan ṭurdı atına bindi adı görklü muḥammede ṣalavat getürdi kāfire ḳılıç ḳoydı baṣdı ḳal'aya ṭıḳdı atını döndürdi gine menziline geldi uyḫusın yeŋimedi girü yatdı uyudı

DK X 43

atınuŋ çılbırın yine bilegine kiçürdi bu kerre at oġlanuŋ bileginden boşandı ḳaçdı kāfirler yine teküre geldiler tekür aydur bu ḳatla üç yüz varuŋ didi kāfirler aydur varmazuz kökümüz keser

DK X 44

hepümüz ḳırar didiler tekür aydur ya niçe eylemek gerek varuŋ ol ṭutsaḳ yigidi çıḳaruŋ getürün depegen götini süsegen yırtar at virüŋ toŋ virüŋ didi geldiler egrege ayıtdılar yigit saŋa tekür

DK X 45

himmet eyledi şunda bir delü yigit yolçınuŋ yoluḳçınuŋ çobanuŋ çoluġuŋ etmegin alur ṭut ol delüyi öldür seni ḳoyu virelüm var git didiler ḫoş ola didi egregi zindandan çıḳardılar saçı saḳalını yülidiler

DK X 46

bir at bir ḳılıç virdiler üç-yüz kāfir aŋa yoldaşlıġa virdiler oġlanuŋ üzerine geldiler üç yüz kāfir giŋ yirde ṭurdılar egrek aydur ḳanı ol delü yigit ıraḳdan gösterdiler egrek aydur

DK X 47

gelüŋ varalum didi tutalum kāfirler aydur tekürden buyruḳ saŋa oldı sen var didiler egrek aydur uşda uyur gelüŋ varalum didi kāfirler aydur hay ne uyumaḳ ḳoltuġı altından baḳar ḳalḳar

DK X 48

bize giŋ yazuyı ṭar gösterür didiler aydur imdi men varayım elin ayaġın baġlayayım andan siz gelesiz didi ṣıçradı kāfirler arasından çıḳdı at sürüp bu yigidüŋ üzerine geldi atından indi

DK X 49

çılbırını bir ṭala ilişdürdi baḳdı gördi-kim ayuŋ on dördine beŋzer bir maḥbub ala gözlü genç yigit burçaḳ burçaḳ derlemiş uyur gelenden gidenden ḫaberi yoḳ ṭolandı başı uçına geldi gördi

DK X 50

kim bilinde ḳopuzı var çıḳarup eline aldı ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur ḳalḳubanı yirinden ṭuran yigit yilisi ḳara ḳażılıḳ atın buṭun binen arḳu bili ala ṭaġdan dünin aşan aḳındılu görklü ṣuyı delüp kiçen ḳarıplıġa gelen yaṭur

DK X 51

mı olur bençileyin ḳarusından aġ ellerin baġladuban ṭoŋuz ṭamında yaṭur mı olur aġ saḳallu babasını aġ pürçeklü anasını aġladuban buzladur mı olur niye yaṭursın yigit ġafil olma görklü başuŋ ḳaldur

DK X 52

yigit ala gözüŋ açġıl yigit ḳādir viren ṭatlu canuŋ uyḫu almış yigit ḳarusından ḳollaruŋı baġlatmaġıl aġ saḳallu babaŋı ḳarıçuḳ anaŋı aġlatmaġıl ne yigitsin ḳalın oġuz ilinden gelen yigit yaradan ḥaḳḳı-y-içün ṭurı gelgil dört yanuŋı kāfir

DK X 53

baġladı bellü bilgil didi oġlan sermürdi örü ṭurdı ḳılıcınuŋ balçaġına yapışdı kim bunı çırpa gördi-kim elinde ḳopuz var aydur mere kāfir dedem ḳorḳut ḳopuzı ḥörmetine çalmadum didi eger elüŋde ḳopuz olmaṣay-ıdı

DK X 54

aġam başı-y-içün seni iki para ḳılur-idüm didi çekdi ḳopuzı elinden aldı oġlan burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış alan ṣabaḥ yirümden ṭurduġum ḳarṭaş içün aġ boz atlar

DK X 55

yonltmışam ḳarṭaş içün kal'aŋuzda ṭutsaḳ var mıdur kāfir digil maŋa ḳara başum ḳurban olsun kāfir saŋa didi ulu ḳardaşı egrek burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur

DK X 56

aġzuŋ içün öleyim ḳardaş dilüŋ içün öleyim ḳardaş ḳalarda ḳoparda yirüŋ ṣorar olsam ne yirdür ḳaraŋu dün içinde yol azsaŋ umuŋ nedür

DK X 57

ḳaba 'alem götüren ḫanuŋuz kim gavġa güni öŋdin depen alpuŋuz kim yigit senüŋ babaŋ kim alp er erden adın yaşurmaḳ 'ayıb olur aduŋ nedür yigit didi bir daḫı ṣoylamış aydur