Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK X 58

ḳaytabanum güdende ṣarvanum mısın ḳara ḳoçum güdende ılḳıçım mısın aġayılum güdende çobanum mısın ḳulaġumda sır söyleşür nayibüm misin bişikde ḳoyup gitdügüm ḳardaşçuġum mısın yigit digil maŋa ḳara başum ḳurban olsun

DK X 59

bu gün saŋa didi segrek burada ulu ḳardaşına ṣoyladı aydur ḳaraŋu dün içinde yol azsam umum allah ḳaba 'alem götüren ḫanumuz bayındır ḫan ḳırış güni öŋdin deper alpumuz salur

DK X 60

ḳazan babam adın ṣorar-iseŋ uşun ḳoca menüm adum ṣorar olsan segrek ḳardaşum var-ımış adı egrek didi bir daḫı ṣoyladı aydur ḳaytabanuŋ güdende ṣarvanuŋam ḳara ḳoçuŋ güdende ılḳıçıŋam bişikde ḳoyup gitdügüŋ ḳardaşuŋam didi

DK X 61

ulu ḳardaşı egrek burada ṣoylamış görelüm ḫanum niçe ṣoylamış aydur aġzuŋ-içün öleyim ḳardaş dilüŋ içün öleyim ḳardaş er mi olduŋ yigit-mi olduŋ ḳardaş ḳarıplıġa ḳardaşuŋ isteyü sen-mi geldüŋ ḳardaş didi

DK X 62

iki ḳardaş ḳuça ḳuça görişdiler egrek kiçi ḳardaşuŋ boynın öpdi segrek daḫı aġasınuŋ elin öpdi ḳarşu yaḳadan kāfirler baḳışurlar aydurlar güreşdiler ola mı bolayki bizüm-ki yeŋe didiler gördiler kim ḳuçışdılar

DK X 63

görişdiler ḳażılıḳ atlar e binişdiler ḳara ṭonlu kāfire at ṣaldılar ḳılıç yorıtdılar kāfiri baṣdılar ḳırdılar ḳal'aya dökdiler gelüp yine ol ḳoruya girdiler yundları ṭaşra çıḳardılar ṭavlunbaz urup yundları öŋlerine bırakdılar

DK X 64

dereşam ṣuyını depüp kiçdiler dün ḳatdılar oġuzuŋ serḥaddına yetdiler ḳanlu kāfir elinden ḳarṭaşçuġın ṭartup aldı aġ ṣaḳallu babasına muştuçı gönderdi babam maŋa ḳarşu gelsün didi uçun ḳocaya çapar geldi

DK X 65

muştulıḳ gözüŋ aydın oġullaruŋ ikisi bile ṣaġ esen geldi didiler ḳoca işidüp şad oldı gümbür gümbür davullar çalındı altun tuç borılar aġırıldı ol gün ala bargah otaḳlar dikildi atdan ayġır

DK X 66

deveden buġra ḳoyundan ḳoç ḳırıldı ḳoca big oġullarına ḳarşu geldi atdan indi oġlanları-y-ıla ḳuça ḳuça görişdi ḫoş-mısız esen-misiz oġullar didi günlügi altunluça odasına geldiler şadılıḳ yimek içmek oldı

DK X 67

ulu oġlına daḫı görklü gelin getürdi iki ḳardaş bir birine ṣaġdıç oldılar gerdeklerine çapup düşdiler murada maḳṣuda irişdiler dedem ḳorḳut gelüben boy boyladı ṣoy ṣoyladı evvel aḫır

DK X 68

uzun yaşuŋ uçı ölüm ölüm vaḳtı geldüginde aru imandan ayırmasun günahuŋuzı muḥammed muṣṭafa yüzi ṣuyına baġışlasun āmin diyenler dīdār görsün ḫanum hey

DK XI 1

salur ḳazan ṭutsaḳ olup oġlı uruz çıkarduġı boyı beyān ider

DK XI 2

meger ḫanum ṭırabuzan teküri bigler bigi olan ḫan ḳazana bir şāhin göndermiş-idi bir gice yiyüp içüp oṭurur-iken şāhinçi başına aydur mere ṣabaḥ şāhinleri al ḫalvetçe ava binelüm didi irken bindiler

DK XI 3

av yirine vardılar gerdiler bir süri ḳaz oturur ḳazan şāhini ṣaldı alımadı şāhin pervaza aġdı gözlediler şāhin ṭomanın ḳal'asına indi ḳazan ġāyet saḫt oldı şāhinüŋ ardına düşdi dere depe aşdı

DK XI 4

kāfir iline geldi gider-iken ḳazanuŋ ḳarangulu gözini uyḫu aldı bigler ayıtdılar ḫanum dönelüm ḳazan aydur birez daḫı ilerü varalum didi baḳdı bir ḳal'a gördi aydur bigler gelüŋ yatalum didi

DK XI 5

ḳazanı küçüçük ölüm ṭutdı uyudı meger ḫanum oġuz bigleri yidi gün uyur-ıdı anuŋ-içün küçüçük ölüm dirler-idi meger ol gün ṭomanın ḳal'asınuŋ teküri ava binmiş-idi cāsus geldi aydur bir bölük atlu geldi

DK XI 6

içinde bigleri yatdı uyudı tekür adam ṣaldı kim idügin bilüŋ didi gelenler bildi kim bunlar oġuz erenlerindendür gelüp teküre ḫaber virdiler tekür daḫı haman çerisini dirdi bunlaruŋ üzerine geldi

DK XI 7

ḳazanuŋ bigleri baḳdılar gördiler kim yaġı gelür ayıtdılar ḳazanı bıraġur gider-isevüz ivinde bizi ḳovarlar yigregi budur ki bunda ḳırılavuz didiler kāfiri ḳarşuladılar cenk itdiler ḳazanuŋ üzerine yigirmi biş bigini şehid itdiler

DK XI 8

ḳazanuŋ üzerine düşdiler uyuduġı yirde ṭutdılar elin ayaġın berk baġladılar bir 'arabaya yükletdiler 'arabaya möḥkem urġan-ıla ṣardılar 'arabayı çekdiler yorıyu virdiler gider-iken 'araba ḳıcırdısından ḳazan oyandı gerindi bu elindeki urġanları hep ḳırdı

DK XI 9

'arabanuŋ üzerine oturdı' elin eline çaldı ḳaṣ ḳaṣ güldi kāfirler aydurlar ne gülersin ḳazan aydur mere kāfirler bu 'arabayı bişigüm ṣandum sizi yamrı yumrı ṭadım dayam ṣandum didi hele ḳazanı getürdiler

DK XI 10

ṭomanın ḳal'asında bir ḳuyuya bıraḳdılar ḳuyunuŋ aġzına bir degirmen ṭaşı ḳoydılar yimegini ṣuyını degirmen ṭaşı delüginden virürler-idi bir gün tekürüŋ 'avratı aydur varayın ḳazanı göreyin ne ḥallu kişidür

DK XI 11

bunça adamlara żarb urur-ımış didi ḫatun gelüp zindançıya ḳapuyı açdurdı çaġırdı aydur ḳazan big nedür ḥaluŋ dirligüŋ yir altında mı ḫoşdur yoḫsa yir yüzinde mi ḫoşdur hem şimdi

DK XI 12

ne yirsin ne içersin ve neye binersin didi ḳazan aydur ölülerüŋe aş virdügüŋ vaḳıt ellerinden aluram hem ölülerüŋüzün yorġasına binerem kāhillerin yederem didi tekür 'avratı aydur dinüŋ içün ḳazan big yidi

DK XI 13

yaşında bir ḳızçuġazum ölmişdür kerem eyle aŋa binme didi ḳazan aydur ölülerüŋüzde andan yorġa yoḳdur hep aŋa binerem didi 'avrat aydur vay senüŋ elüŋden ne yir yüzinde dirimüz ve ne yir

DK XI 14

altında ölümüz ḳurtılur-ımış didi geldi teküre aydur kerem eyle ol tatarı ḳuyudan çıḳar ḳızçuġazuŋ bilini üzer yir altında ḳuzçuġazuma biner-imiş ḳalan ölülerümüzi cem' ider-imiş hem ölülerümüz içün virdügümüz aşı ellerinden çeküp alup yir

DK XI 15

imiş anuŋ elinden ne ölümüz ne dirimüz ḳurtılur-ımış dinüŋ 'işḳına ol eri ḳuyudan çıḳar didi tekür biglerini cem' eyledi aydur gelüŋ ḳazanı ḳuyudan çıḳaruŋ bizi ögsün oġuzı ṣındursun

DK XI 16

andan ṣoŋra şarṭ eylesün bizüm ilümüze yaġılıġa gelmeye didi vardılar ḳazanı kuyudan çıḳarup getürdiler ayıtdılar and iç kim bizüm ilümüze yaġılıġa gelmeyesin hem bizi ög oġuzı ṣındurġıl seni ḳoyu virelüm var

DK XI 17

git didiler ḳazan aydur vallah billah ṭoġrı yolı görür-iken egri yoldan gelmeyeyin didi ayıtdılar vallah ḳazan eyü and içdi didiler imdi ḳazan big di bizi ög didiler ḳazan aydur

DK XI 18

men yir yüzinde adam ögmezin bir adam getürüŋ bineyim sizi ögeyim didi vardılar [bir] dirāz kāfir getürdiler bir eyer bir uyan didi getürdiler kāfirüŋ arḫasına eyer ṣaldı aġzına uyan urdı

DK XI 19

ḳolaŋını çekdi ṣıçradı arḳasına bindi ökçesin ökçesine ḳaḳdı ḳapurġasın ḳarnına ḳavşurdı uyanın çekdi aġzın ayırdı kāfiri öldürdi çökdi üzerine oturdı aydur mere kāfirler ḳopuzum getürüŋ sizi ögeyin didi vardılar

DK XI 20

ḳopuzı getürdiler eline alup burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur biŋ biŋ erden yaġı gördüm-ise öyünüm didüm yigirmi biŋ er yaġı gördüm-ise yıylamadum otuz biŋ er

DK XI 21

yaġı gördüm-ise ona şaydum ḳırḳ biŋ er yaġı gördüm-ise ḳıya baḳdum elli biŋ er gördüm-ise el virmedüm altmış biŋ er gördüm-ise aytışmadum seksen biŋ er

DK XI 22

gördüm-ise segsenmedüm ṭoḳsan biŋ yaġı gördüm-ise ṭonanmadum yüz biŋ er gördüm-ise yüzüm dönmedüm yüzi dönmez ḳılıcum ele aldum muḥammedüŋ dini 'işḳına ḳılıç urdum aġ meydanda yumrı başı ṭopça kesdüm anda daḫı erem bigem diyü öginmedüm öginen erenleri ḫoş görmedüm elüŋe girmiş

DK XI 23

iken mere kāfir öldür meni ḳara ḳılıcuŋ ṣal boynuma kes başum ḳılıcuŋdan ṣaparum yoḳ kendü aṣlum kendü köküm ṣımaġum yoḳ didi bir ṣoy daḫı ṣoylamış aydur

DK XI 24

yüksek yüksek ḳara ṭaġdan ṭaş yuvarlansa ḳaba ökçem uyluġum ḳarşu ṭutan ḳazan er-idüm fir'avun şişler yükleyüp yirden çıḳsa ḳaba ökçem-ile perçin ḳılan ḳazan er-idüm ḳaba ḳaba bigler

DK XI 25

oġlı ġavġa ḳılsa ḳamçı ṣalup tiŋdüren ḳazan er-idüm yüce ṭaġları ṭuman ṭursa ḳara pusarık delü ḳopsa ḳara ḳoçumuŋ ḳulaġı görinmez olsa ḳayrı eren ḳulaġuzsuz yol yaŋılsa ḳulaġuzsuz yol başaran ḳazan er-idüm yidi

DK XI 26

başlu ejderhaya yetüp vardum heybetinden şol gözüm yaşardı hey gözüm nāmerd gözüm muḫannet gözüm bir yılandan ne var ki ḳorḫduŋ didüm anda daḫı erem bigem diyü öginmedüm öginen erenleri ḫoş görmedüm elüŋe girmiş-iken mere kāfir

DK XI 27

öldür meni yitür meni ṣal ḳılıcuŋ kes başum ḳılıcuŋdan ṣaparum yoḳ kendü aṣlum kendü köküm ṣımaġum yoḳ oġuz erenleri ṭurur-iken seni ögmegüm yoḳ didi ḳazan burada bir daḫı ṣoylamış

DK XI 28

arḳıç ḳırda yayḳanur 'umman deŋizinde ṣarp yirlerde yapılmış kāfir şehri ṣaġa ṣola çırpındı urur yüzgeçleri ṣu dibinde döner baḥrileri taŋrı menem diyü ṣu dibinde çıġrışur 'āṣileri öŋin ḳoyup tersin oḳur

DK XI 29

ḳızı gelini altun aşuḳ oynar ṣancıdanuŋ bigleri altı ḳatla oġuz vardı alımadı ol ḳal'aya altı baş er-ile men ḳazan vardum altı