Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK XI 30

güne ḳomadum anı aldum ḳilisesin yıḳup yirine mescid yapdum baŋ baŋlatdum ḳızını gelinini aġ göksümde oynatdum biglerin ḳul itdüm anda daḫı erem bigem diyü öginmedüm öginen erenleri ḫoş görmedüm elüŋe girmiş-iken mere kāfir

DK XI 31

öldür meni yitür meni ḳılıcuŋdan ṣaparum yoḳ kendü aṣlum kendü köküm ṣımaġum yoḳ didi ḳazan yine ṣoylamış aydur arḳıç ḳırda döndürdügüm mere kāfir

DK XI 32

senüŋ babaŋ şaḳḳına imrendügüm senüŋ ḳızuŋ gelinüŋ aġça ḳala sürmelüde at oynatdum at-ıla ḳārun iline çapḳun yetdüm aḳ ḥiṣar ḳal'asınuŋ burcın yıḳdum aġ aḳça getürdiler puldur didüm ḳızıl altun getürdiler

DK XI 33

baḳırdur didüm ala gözlü ḳızın gelinin getürdiler aldanmadum kilisesini yıḳdum mescid yapdum altunı gümüşi yaġmalatdum anda daḫı erem bigem diyü öginmedüm öginenleri ḫoş görmedüm elüŋe girnuş-iken mere kāfir öldür

DK XI 34

meni yitür meni kendü aṣlum kendü köküm ṣımaġum yoḳ seni ögmegüm yoḳ didi ḳazan big burada bir daḫı ṣoylamış aydur aḳ ḳayanuŋ ḳaplanınuŋ irkeginde bir köküm var

DK XI 35

ortaç kırda sizüŋ geyiklerüŋüz ṭurġurmaya aḳ sazuŋ aṣlanında bir köküm var ḳaz alaca yunduŋı ṭurġurmaya azvay ḳurt enügi irkeginde bir köküm var aġça yaŋal tümen ḳoyunuŋ gezdürmeye aġ ṣunḳur

DK XI 36

ḳuşı irkeginde bir köküm var ala ördek ḳara ḳazuŋ uçurmaya ḳalın oġuz ilinde bir oġlum var uruz adlu bir ḳarṭaşum var ḳara göne adlu yeŋiden ṭoġanuŋı dirgürmeyeler elüŋe girmiş-iken mere kāfir

DK XI 37

öldür meni yitür meni ḳılıcuŋdan ṣaparum yoḫ kendü aṣlum ṣımaġum yoḫ didi bir daḫı ṣoylamış aydur it kibi güv güv iden çirkin() ḫuṣlı küçüçük ṭoŋuz şölenlü bir

DK XI 38

torba ṣaman döşeklü yarım kerpiç yaṣduḳlu yonma aġaç taŋrılu köpegüm kāfir oġuzı görür-iken seni ögmegüm yoḳ andan öldürür-iseŋ mere kāfir öldür meni öldürmez-iseŋ ḳādir ḳor-ise öldüreyim kāfir seni didi kāfirler

DK XI 39

aydur bu bizi ögmedi gelüŋ bunı öldürelüm didiler kāfir bigleri dirildiler geldiler yine ayıtdılar bunuŋ oġlı var ḳardaşı var bunı öldürmek olmaz didiler getürdiler ṭoŋuz ṭamına ḥabsa ṣaldılar

DK XI 40

at ayaġı külüg ozan dili çevük olur ḳazanuŋ ölüsini dirisini kimse bilmedi meger ḫanum ḳazanuŋ bir oġlançuġı var-ıdı böyüdi yigitçük oldı bir gün ata binüp divana gelür-iken bir kişi aydur

DK XI 41

meger sen ḫan ḳazanuŋ oġlı degülsin didi uruz ḳaḳıdı aydur mere ḳavat menüm babam bayındır ḫan degül-midür ayıtdı yoḳ ol anaŋun babasıdur senüŋ dedeŋdür uruz mere ya benüm babam ölü-midür

DK XI 42

diri-midür didi ayıtdı diridür ṭomanın ḳal'asında ṭutsaḳdur didi böyle digeç oġlan aġladı melul oldı atını ḳayıtdı girü döndi anasına geldi burada anasına ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur

DK XI 43

mere ana men ḫan oġlı degül-imişem ḫan ḳazan oġlı imişem mere ḳavat ḳızı mum maŋa niçün dimez-idüŋ ana ḥaḳḳı taŋrı ḥaḳḳı degül-imiş-ise ḳara polad uz ḳılıcum ṭarta-y-ıdum ġafillüçe görklü başuŋ kese-y-idüm alça ḳanuŋ yir

DK XI 44

yüzine döke-y-idüm didi anası aġladı aydur oġul babaŋ ṣaġdur amma söylemege ḳorḫar-idüm kāfire varasın kendüzüŋi urasın helāk olasın anuŋ-içün saŋa dimez-idüm canum oġul didi amma 'emmiŋe adam ṣal gelsün

DK XI 45

görelüm ne dir didi adam ṣaldı 'emmisini oḫıdı geldi uruz aydur men babam ṭutsaḳ olduġı ḳal'aya giderem ittifaḳ-ıla ṭanışuḳ ḳıldılar cemi' biglere ḫaber oldı uruz babasına gider yaraġ-ıla gelüŋ didiler

DK XI 46

leşker dirildi geldi alp uruz çadırların açdurdı cebeḫanasın yükletdi ḳara göne çeri başı oldı borı aġırdup köçdiler yola girdiler yol üzerinde kāfirüŋ ayaṣofyası var-ıdı keşişler bekler-idi ġāyet ṣarp kilise-y-idi

DK XI 47

atdan inüp tācir ṭonın geydiler bazirgan sūretinde ḳatır deve çekdiler geldiler kāfirler gördiler gelenler tācire beŋzemez ḳaçdılar ḳal'aya girdiler ḳapuların yapdılar burca çıḳup kimlersiz didiler bunlar ayıtdı bazirganlaruz didiler kāfirler

DK XI 48

yalan söylersiz diyü ṭaşa ṭutdılar uruz atdan indi aydur hay aṭamuŋ altun ḳadeḥinden şarab içen meni seven atdan insün bunuŋ ḳapusına birer gürz uralum didi on g altı

DK XI 49

yigit ṣıçrayup atdan indiler ḳalḳan yapındılar gürzlerin omuzlarına urdılar ḳapuya geldiler birer gürz urup ḳapuyı uvatdılar içerü girdiler bulduḳları kāfiri ḳırdılar dil çıḳartmadılar malını yaġmaladılar çeri üzerine geldiler ḳondılar meger

DK XI 50

bir ṣıġırtmaçları var-ıdı gördi-kim ḳal'ayı aldılar ḳaçdı teküre vardı ayaṣofya alınduġın ḫaber virdi ne oṭurursız üzerüŋüze yaġı geldi başuŋuz yaraġın görüŋ didi tekür biglerin cem' eyledi bunlar-ile ne müdara ḳılalum didi

DK XI 51

bigler ayıtdılar bunuŋ müdarası oldur kim ḳazanı çıḳaravuz anlara beraber idevüz bu sözi maṣlaḥat gördiler vardılar kazanı çıḳarup tekür öŋine getürdiler tekür aydur ḳazan big üzerümüze yaġı geldi

DK XI 52

bu yaġıyı üzerümüzden ırar-ısaŋ seni ḳoyu virelüm didiler hem ḫaraca muṭi' olalum sen daḫı and iç-kim bu bizüm ile yaġılıġa gelmeyesin didiler ḳazan aydur vallah billah ṭoġrı yolı görür-iken egri yoldan gelmeyelüm didi

DK XI 53

kāfirler ḳazan eyü and içdi diyü sevindiler tekür çerisin divşürüp meydana geldi çadır tikdürdi kāfir leşkeri ḳazanuŋ üzerine yıġıldı ḳazana geyim getürdiler ḳılıç ve süŋü ve çomaḳ ve sāyir

DK XI 54

cenk āletin geydürüp ṭonatdılar bu maḥalda oġuz erenleri alay alay geldi küpür küpür ṭavullar naḳaralar çalındı ḳazan gördi-kim leşker öŋinçe bir aġ boz atlu aġ 'alemlü egni bek demür

DK XI 55

ṭonlu oġuzuŋ öŋinçe geldi çadırın dikdürdi alay baġladı ṭurdı anuŋ ardınça ḳara göne geldi alay baġladı ṭurdı haman burada ḳazan at meydana sürdi ḳarım diledi boz atlu beyrek at depdi

DK XI 56

meydana girdi ḳazan burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur ḳalḳubanı yirinden ṭuran yigit ne yigitsin egni bek demür ṭonın geyen yigit ne yigitsin aduŋ nedür yigit digil maŋa didi

DK XI 57

beyrek burada ṣoylamış aydur mere kāfir sen meni bilmez-misin paraṣaruŋ bayburd ḥiṣarından parlayup uçan adaḫlusın ayruḳlar alur-iken ṭartup alan pay püre ḫan oġlı bamsı beyrek maŋa dirler gel berü mere kāfir

DK XI 58

dögişelüm didi ḳazan burada bir daḫı ṣoylamış aydur mere yigit öŋinçe bu çerinüŋ bir aḳ sancaḳlu alay çıḳdı çadırın ilden öŋdin dikdi aġ boz ata binen ol yigit ne yigitdür

DK XI 59

kimüŋ nesidür yigit başuŋ-içün digil maŋa beyrek aydur mere kāfir kimüŋ nesi olsa gerek bigümüz ḳazanuŋ oġlıdur didi ḳazan köŋlinden aydur el-ḥamdu li'llah menüm oġlançuġum böyük er olmış didi

DK XI 60

beyrek mere kāfir niçe s bir onı bunı ṣorarsın maŋa didi ḳazanuŋ üzerine at ṣaldı altı perlü gürzini eline alup ḳazanı çaldı ḳazan kendüyi bildürmedi ḳarvadı beyregi bileginden ṭutdı ṭartdı

DK XI 61

çomaġını elinden aldı beyregüŋ eŋsesine bir çomaġ urdı beyrek at boynın ḳuçaḳladı ḳayıda döndi ḳazan aydur yā beyrek var bigüŋe ayıt gelsün didi bunı gördi eylik ḳoca oġlı döne bilmez dülek evren meydana girdi

DK XI 62

ḳazan burada ṣoylamış aydur alar taŋ-ıla yirinden ṭuran yigit ne yigitsin bidevi atın oynadı gelen yigit ne yigitsin er erden adın yaşurmaḳ 'ayıb olur aduŋ nedür yigit digil maŋa didi

DK XI 63

dülek evren aydur mere kāfir menüm adum bilmez-misin öz adına ḫorlayan ilden çıḳan elli yidi ḳal'anuŋ kilidini alan eylik ḳoca oġlı döne bilmez dülek evren maŋa dirler didi

DK XI 64

süŋüsin eline alup at ṣaldı ḳazanı sançam didi sançımadı öte kiçdi ḳazan at depdi süŋüsin çeküp elinden aldı depesine urdı para para oldı uvandı aydur mere ḳavat oġlı bigüŋe di

DK XI 65

gelsün didi ol daḫı ḳayıda döndi ḳazan yine er diledi düzen oġlı alp rüstem at depdi meydana girdi ḳazan burada gine ṣoyladı aydur ḳalḳubanı yirinden ṭurı gelen ḳażılıḳ atın buṭun binen ne yigitsin aduŋ nedür

DK XI 66

digil maŋa didi alp rüstem aydur ḳalḳubanı yirinden ṭurı gelen iki ḳardaş bebegin aldurup ẕelil gezen düzen oġlı alp rüstem maŋa dirler didi ol daḫı ḳazana at ṣaldı alam didi

DK XI 67

alımadı ḳazan big buŋa daḫı bir żarb urdı aydur mere ḳavat var bigüŋe di gelsün didi ol daḫı döndi ḳazan girü er diledi uruzuŋ cılavısın 'emmisi ḳara göne ṭutmış-ıdı çekdi

DK XI 68

aŋsuzın elinden aldı ḳılıcı tartdı babasınuŋ üzerine at ṣaldı tarvandurmadı çignine ḳılıç indürdi geyimini kesdi omuzına dört parmaḳ deŋlü zaḫm urdı alça ḳanı şorladı ḳoynına indi uruz gine döndi

DK XI 69

ki bir daḫı çala ḳazan burada çaġırup oġlına ṣoylar görelüm ḫanum ne ṣoylar aydur ḳara ṭaġum yüksegi oġul ḳarangulu gözleriim aydını oġul alpum uruz aṣlanum uruz aġ ṣaḳallu babaŋa ḳıyma oġul didi