Eserler · Eski Anadolu Türkçesi

Dede Korkut Kitabı

Eski Anadolu 15.–16. yy. Düzyazı-Şiir kısaltma: DK metin aranabilir

Kaynak notu (editör girişi): Künye: DK <boy> <birim>; Muk. = mukaddime (besmele, başlık ve Korkut Ata'nın sözleri), I–XII = boylar (I Dirse Han oğlu Buğaç Han … XII İç Oğuz'a Taş Oğuz âsi olup Beyrek'in öldüğü boy). Kaynak metinde noktalama ve varak numarası bulunmadığından birimler yaklaşık cümle boyunda (20–45 sözcük) bölünmüş, metnin kendisi değiştirilmemiştir.

Kaynak yayın

Dede Korkut Kitabı, Dresden ve Vatikan nüshalarının birleşik çeviriyazı metni (kullanıcının sağladığı korkut_ata_vatikan_dresden.txt, 27.09.2026).

Derlem metni bu yayındaki okumaya dayanır; çeviriyazı işaretleri yeniden yazılmıştır.

Yazar: Anonim. Yazma: Dresden, Sächsische Landesbibliothek, Mscr. Dresd. Eb. 86 (mukaddime ve on iki boy); Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Turc. 102 (altı boy).

Sayılarla

1.093

cümle

32.440

sözcük

7.910

ayrı biçim

4.525

tek geçişli

%57,2 (hapax)

0,588

STTR

standart tür/sözcük

29,7

sözcük / cümle

5,50

harf / sözcük

En sık içerik sözcükleri

En sık ikili öbekler

Metin

Çeviriyazı işaretleri

(a) Yazıtta/yazmada yazılmayan, editörce tamamlanan ünlü ya da harf
[ip] Zedelenmiş, editörce onarılmış yer
<l> Yazıcının atladığı, editörün eklediği
{l} Editörün fazlalık saydığı
⟨…⟩ Metin eksik (lakün)
ḳ ġ ŋ ḍ ė ḫ özgün çeviriyazı harfleridir; aramada “Akıllı” kipte k g n d e h ile de bulunur.

İşaretler kaynak edisyonların kullanımına bağlıdır; ayrıntı için ilgili yayına bakınız.

Okuma yardımcısı — bir sözcüğün üzerine gelin ya da dokunun: madde başı, anlamı ve biçimi görünür.

DK XI 70

uruzuŋ şefḳat ṭamarları ḳaynadı ḳara ḳıyma gözleri ḳan yaş ṭoldı atdan yire indi atasınuŋ elin öpdi ḳazan daḫı aḫtarıldı yire indi oġlunuŋ boynın öpdi bigler ḳazan-ıla oġlınuŋ üzerine at ṣaldılar

DK XI 71

çevre aldılar cemi'si atdan inüp ḳazanuŋ elin öpdiler yorıyuban kāfire at ṣaldılar ḳılıç urdılar derelerde depelerde kāfire ḳırġun girdi ḳal'ayı aldılar kilisesin yıḳup mescid yapdılar ḳanlu kāfir elinden babasını ṭartup aldı

DK XI 72

ḳalın oġuz iline gelüp çıḳdı aġça yüzlü anasına muştuçı ṣaldı ḳaza beŋzer ḳızı gelini ḳazana ḳarşu gelüp elin öpdiler ayaġına düşdiler ḳazan görklü çemene çadır otaḳ dikdürdi yidi gün yidi

DK XI 73

gice ṭoy dügün idüp yime içme oldı dede ḳorḳut geldi ḳopuz çaldı ġāzi erenler başına ne geldügin söyledi ḳanı ögdügümüz big erenler dünya menüm diyenler ecel aldı yir gizledi

DK XI 74

fāni dünya kime ḳaldı gelimlü gidimlü dünya ṣoŋ uçı ölümlü dünya ölüm vaḳtı geldüginde aru imandan ayırmasun ḳādir seni nāmerde muḥtaç itmesün biş kelime du'ā ḳılduḳ ḳabūl olsun āmin āmin diyenler dīẕār görsün günahuŋuzı adı görklü muḥammed musṭafa ḥörmetine baġışlasun ḫanum hey

DK XII 1

iç oġuza ṭaş oġuz 'āṣi olup beyrek öldüġi boyı beyān ider

DK XII 2

üç oḳ boz oḳ yıġnaḳ olsa ḳazan ivin yaġmaladur-ıdı ḳazan girü ivin yaġmalatdı amma ṭaş oġuz bile bulınmadı hemin iç oġuz yaġmaladı ḳaçan ḳazan ivin yaġmalatsa ḥalalınuŋ elin alur

DK XII 3

ṭaşra çıḳar-ıdı andan yaġma iderler-idi ṭaş oġuz biglerinden aruz emen ve ḳalan bigler bunı işitdiler ayıtdılar ki baḳ baḳ şimdiye degin ḳazanuŋ ivin bile yaġma ider-idük şimdi niçün bile olmayavuz didiler

DK XII 4

ittifāḳī cemi' ṭaş oġuz bigleri ḳazana gelmediler 'adāvet eylediler ḳılbaş dirler bir kişi var-ıdı ḳazan aydur mere ḳılbaş bu ṭaş oġuz bigleri dāyim bile gelürler-idi şimdi niçün gelmediler didi

DK XII 5

ḳılbaş aydur bilmez misin niçün gelmediler ivüŋ yaġmalatduġuŋ dem ṭaş oġuz bile bulınmadı sebeb oldur didi ḳazan aydur 'adāvet baġladılar he-mi didi ḳılbaş aydur ḫanum men varayın anlaruŋ dostlıġın düşmenligin bileyin didi

DK XII 6

ḳazan aydur sen bilürsin var didi ḳılbaş bir ḳaç adam ile binüp ḳazanuŋ ṭayısı aruzuŋ ivine geldi aruz daḫı altun günlügin dikmiş-idi oġlanları-y-ıla oturmış-ıdı ḳılbaş gelüp aruza selam virdi aydur

DK XII 7

ḳazan buŋlu oldı elbetde ṭayım aruz maŋa gelsün didi ḳara başum buŋaldı üzenime yaġı geldi develerüm buzlatdılar ḳara ḳoçda ḳażılıḳ atlarum kişnetdiler ḳaża beŋzer ḳızumuz gelinümüz buŋlu oldı

DK XII 8

menüm ḳara başuma gör neler geldi ṭayım aruz gelsün didi aruz aydur mere ḳılbaş ol vaḳıt kim üç boz oḳ yıġnaḳ olsa ol vaḳıt ḳazan ivin yaġmaladur-ıdı ṣuçumuz ne-y-idi

DK XII 9

ki yaġmada bile olmaduḳ didi hemişe ḳazanuŋ başına buŋlar gelsün ṭayısı aruzı dāyim aŋa ṭursun biz ḳazana düşmenüz bellü bilsün didi ḳılbaş burada ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış aydur

DK XII 10

mere ḳavat ḳalḳubanı ḳazan ḫan yirinden ṭurı geldi ala ṭaġda çadırın otaġın dikdi üç yüz altmış altı alp erenler yanına yıġnaḳ oldı yimek içmek arasında bigler seni aŋdı

DK XII 11

üstümüze yaġı nesne gelmedi men senüŋ dostlıġuŋ düşmenligüŋ ṣınayu geldüm ḳazana düşmen imişsin bildüm didi ḳalḳup ḫoş ḳal diyüp gitdi aruz ġāyet saḫt oldı ṭaş oġuz biglerine adam ṣaldı

DK XII 12

emen gelsün alp rüstem gelsün döne bilmez dülek evren gelsün girü ḳalan bigler hep gelsün didi ṭaş oġuz bigleri hep yıġnaḳ oldı ala bargah otaḳların düze dikdi atdan ayġır

DK XII 13

deveden buġra ḳoyundan ḳoç ḳırdurdı ṭaş oġuz biglerine aġırlıḳ idüp ṭoyladı aydur bigler men sizi niye ḳıġırdum bilür misiz ayıtdılar bilmezüz aruz aydur ḳazan bize ḳılbaşı göndermiş ilüm günüm çapıldı

DK XII 14

ḳara başum buŋlu oldı ṭayım aruz maŋa gelsün dimiş emen aydur ya sen ne cavab virdün aruz aydur ki ḳılbaşa ayıtdum ki ḳaçan-ki ḳazan ivin yaġmaladur-ıdı ṭaş oġuz bigleri bile yaġmalar-ıdı

DK XII 15

bigler gelür ḳazanı selamlar gider-idi şimdi ṣuçumuz ne oldı-kim bile bulınmaduḳ mere ḳavat biz ḳazana düşmenüz didüm emen aydur eyü dimişsin aruz aydur bigler ya siz ne dirsiz bigler aydur

DK XII 16

ne diyelüm çün sen ḳazana düşmen oldun biz de düşmenüz didiler aruz araya muṣḥaf getürdi hep bigler el urup and içdiler senüŋ dostuŋa dost ve düşmenüŋe düşmenüz didiler

DK XII 17

aruz cümle bigleri ḫil'atladı döndi aydur bigler beyrek bizden ḳız almışdur güyegümüzdür amma ḳazanuŋ ınaġıdur gelsün bizi ḳazan-ıla barışdursun diyelüm getürelüm bize muṭi' olur-ise ḫoş olmaz ise ben saḳalını tutayın siz ḳılıç üşürüŋ paralaŋ aradan beyregi götürelüm andan soŋra ḳazan-ıla işümüz ḫayır

DK XII 18

ola didi beyrege kaġıd gönderdiler beyrek odasında yigitleri ile yiyüp içer-idi aruzdan adam geldi selam virdi beyrek 'aleyk aldı ayıtdı ḫanum aruz size selam ider kerem itsün beyrek gelsün

DK XII 19

ḳazan-ıla bizi barışdursun dir beyrek ḫoş ola didi atın çekdiler bindi ḳırḳ yigit-ile aruzuŋ ivine geldi ṭaş oġuz bigleri oṭurur-iken girüp selam virdi beyrege aruz aydur bilür-misin seni niye ḳıġırduḳ beyrek aydur

DK XII 20

niye ḳıġırduŋuz aydur hep şol oṭuran bigler ḳazana 'āṣi olduḳ and içdük muṣḥaf getürdiler sen daḫı and iç didiler ḳazana men 'āṣi olmazam diyü and içdi ṣoyladı aydur

DK XII 21

men ḳazanuŋ ni'metini çoḳ yimişem bilmez-isem gözüme ṭursun ḳara ḳoçda ḳażılıḳ atına çoḳ binmişem bilmez-isem maŋa tabut olsun yaḫşı ḳaftanların çoḳ geymişem bilmez-isem kefenüm olsun ala bargah otaġına çoḳ girmişem bilmez-isem maŋa zindan olsun

DK XII 22

men ḳazandan dönmezem bellü bilgil didi aruz ḳaḳıdı ḳarvayup beyregüŋ saḳalını ṭutdı bigler beyrege ḳıyamadı beyrek aruz ḳaḳıduġın burada bildi ṣoylamış aydur aruz maŋa bu işi ideçegüŋ bilse-y-idüm ḳara ḳoçda ḳażılıḳ atuma biner-idüm egni berk demür

DK XII 23

ṭonum geyer-idüm ḳara polad uz ḳılıcum bilüme baġlar-idüm alın başa ḳunt ışuġum urur-idüm ḳarġu ṭalı altmış ṭutam süŋümi elüme alur-idüm ala gözlü bigleri yanuma ṣalar-idüm ḳavat men bu işi ṭuysam saŋa böyle gelür-mi-y-idüm aldayuban er

DK XII 24

ṭutmaḳ 'avrat işidür 'avratuŋdan-mı ögrendüŋ sen bu işi ḳavat didi aruz aydur mere herze merze söyleme ḳanuŋa ṣuṣanma gel and iç didi beyrek aydur

DK XII 25

vallah men ḳazan uġurına başum ḳomışam ḳazandan dönmezem gerek-ise yüz para eyle didi aruz gine ḳaḳıdı beyregüŋ saḳalını berk ṭutdı biglere baḳdı gördi kimse gelmez aruz ḳara polad uz ḳılıcın ṭartup beyregüŋ ṣaġ uyluġın çaldı

DK XII 26

ḳara ḳana bulaşdı beyregüŋ başı buŋlu oldı bigler hep ṭaġıldı her kişi atlu atına bindi beyregi daḫı bindürdiler ardına adam bindürüp ḳuçaḳladılar kaçdılar beyregi odasına yetürdiler cübbesin üzerine örtdiler

DK XII 27

beyrek burada ṣoyladı aydur yigitlerüm yirüŋüzden örü ṭuruŋ aġ boz atumuŋ ḳuyruġını kesüŋ arḳu bili ala ṭaġdan dünin aşuŋ aḳındılu görklü ṣuyı delüp kiçüŋ ḳazanuŋ divanına çapup varuŋ aġ çıḳarup ḳara geyüŋ sen ṣaġ ol beyrek öldi

DK XII 28

diŋ ayıduŋuz nāmerd aruz ṭayıŋdan adam geldi beyregi istemiş ol daḫı varmış hep ṭaş oġuz bigleri yıġnaḳ olmış bilmedük yime içme arasında muṣhaf getürdiler ḳazana biz 'āṣi olduḳ and içdük gel sen-daḫı and iç didiler

DK XII 29

içmedi men ḳazandan dönmezem didi nāmerd ṭayıŋ ḳaḳıdı beyregi ḳılıçladı ḳara ḳana bulaşdı buŋlu oldı yarın ḳıyamat güninde menüm elüm ḳazan ḫanuŋ yaḳasında olsun menüm ḳanum aruza ḳor-ise didi bir

DK XII 30

daḫı ṣoylamış aydur yigitlerüm aruz oġlı basaṭ gelmedin ilüm günüm çapılmadın ḳaytabanda develerüm buzlatmadın ḳara ḳoçda ḳażılıḳ atum kişnetmedin aġça ḳoyunlarum maŋrışmadın aġça yüzlü ḳızum gelinüm eŋşişmedin aġça yüzlü görklümi aruz oġlı basaṭ gelüp almadın ilüm günüm çapmadın ḳazan maŋa yetişsün

DK XII 31

menüm ḳanum aruza ḳomasun aġça yüzlü görklümi oġlına alı virsün aḫıret haḳḳını ḥalal itsün beyrek pādişahlar pādişahı ḥaḳḳa vāṣıl oldı bellü bilsün didi beyregüŋ babasına anasına ḫaber oldı

DK XII 32

aġ ivi işiginde şiven ḳopdı ḳaza beŋzer ḳızı gelini aġ çıḳardı ḳara geydi aġ boz atınuŋ kuyruġını kesdiler ḳırḳ elli yigit ḳara geyüp gök ṣarındılar ḳazan bige geldiler ṣarıkların yire urdılar

DK XII 33

beyrek diyü çoḳ aġladılar ḳazanuŋ elin öpdiler sen ṣaġ ol beyrek öldi didiler nāmerd ṭayıŋ al eylemiş oḳıyuban bizi aldılar varduḳ ṭaş oġuz bigleri size 'āṣi olmışlar bilmedük muṣhaf getürdiler

DK XII 34

biz ḳazana 'āṣi olduḳ sen daḫı bize muṭi' ol didiler and içdiler beyrek etmegüŋ baṣmadı anlara muṭi' olmadı ṭayıŋ nāmerd aruz ḳaḳıdı beyregi oṭurduġı yirde ḳılıçladı bir uyluġın düşürdi

DK XII 35

sen ṣaġ ol ḫanum beyrek ḥaḳḳa vāṣıl oldı menüm ḳanum aruza ḳomasun didi didiler ḳazan bu ḫaberi işitdi destmalın eline alup ögür ögür aġladı divanda zārılıḳ ḳıldı hep anda olan bigler