İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

âleme

24
geçiş
8,9
milyonda
11.264.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
1
eserde
1
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi249,8

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

EÇS D 0,71

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimEÇSToplam
âleme2424
âlem’e22

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
kıldıkda51212,1512,522,2479,3
tecellî51612,0012,102,2475,8
ezel53111,5411,152,2468,2
hallâkı67310,9910,172,4573,3
kulu51879,608,552,2349,6
etrâfı32638,427,321,7224,6
her65.9675,043,822,2820,8
olup317.2812,511,291,021,8
u317.4342,491,271,021,8
ve5147.9190,15-1,07-2,473,8

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“âleme” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (24) →
EÇS X Y40b Müverrihân-ı âleme hafî olmaya kim ibtidâ Ebü'l-feth Sultân Mehemmed Hân Gâzî …
EÇS II 368b … defterin kalem-traş hakkidüp sahîfe-i âlemden Bursa'da Bâkî âleme gidüp Zeynîler cenbinde medfûndur.
EÇS VIII 198a … eyleyüp Bereket Hân cezîre-i Kırım'a müstakil pâdişâh olup âleme nizâm [u] intizâm verdi.
EÇS I 8b … et-i Süleymân be-kavl-i Muhammed ibn İshâk vilâdet-i Fahr-i âleme gelince 1600 sene olmuşdur. Âhir bu dahi dâr-ı bâkîye irtih …
EÇS VIII 188b Hallâk-ı Ezel âleme kıldıkda tecellî, / Her kulu birer hâl ile kılmış mütesellî …
EÇS X Y293b Hallâk-ı ezel âleme kıldıkda tecellî / Her kulu birer hâl ile kılmış mütesellî
EÇS VI 137a Hikmet-i Hudâ ertesi gün âfitâb-ı âteş-tâb âleme şu‘le verüp şiddet-i hârından cümle guzât-ı müslimîn safâ e …
EÇS IV 309b Ancak bu hakîrin akl-ı kasîrı üzre Cenâb-ı Hallâk, âlem[e] sun‘un ızhâr içün ve kullarına kudretin bildirmek içün Tûfâ …
EÇS V 180b Hallâk-ı Ezel âleme kıldıkda tecellî / Her kulu birer hâl ile kılmış mütesellî
EÇS I 95a Târîh dedi Nisârî şevkile târîhini / Çeşme-i âb-ı hayât âleme oldu sebîl. / Sene (---).