İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

üzerine

301
geçiş
111,5
milyonda
1.066.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
2
eserde
1
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Dede Korkut Kitabı812.496,9
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi22089,9

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

DK D 0,86
EÇS D 0,84

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: üzerine) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
kāfir101209,606,553,1371,8
oğlanuŋ7269,458,242,6468,1
cârîdir7569,337,132,6356,2
ḳazanuŋ6509,137,072,4347,7
yirüŋ5159,028,552,2351,1
ḳara124928,954,773,3456,6
ağ72058,825,262,5837,6
geldiler61368,815,632,4035,3
defn126218,744,443,3051,2
çökdi488,739,132,0045,1
geyik4188,687,961,9937,1
geldi126608,684,353,2949,8
âdetullâh4208,677,811,9936,2
tasaddur4268,657,431,9933,9
ṣaldı4338,627,091,9931,9
ḳan51438,535,292,1827,1
nûr51548,495,192,1726,4
oldı51648,465,092,1725,8
nagāhandan388,318,711,7331,6
uruzuŋ3108,308,391,7329,9
ṭutdılar3108,308,391,7329,9
dizi3178,277,631,7226,3
beyrek41278,265,141,9420,9
gördiler3208,267,391,7225,3
ava3228,257,261,7224,6
aldı52418,244,542,1422,0
darçın3258,247,071,7223,8
çıḳdı3318,216,761,7222,5
ḳaba3398,186,431,7121,0
kibi3548,115,961,7019,1
bunun86898,053,702,6126,4
olsun87607,953,562,5924,9
ḳazan42367,934,251,8916,0
hükmi31127,894,911,6714,7
elin31207,874,811,6714,3
yirde31227,864,781,6714,2
didi65637,833,582,2418,8
zerenderzer31347,824,651,6613,6
ban31427,794,571,6613,3
daḫı31507,774,491,6513,0

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“üzerine” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (301) →
DK VI 66 deveye bir depme urdı deve baġırdı bir daḫı urdı deve ayaġı üzerine ṭurımadı yıḳıldı baṣup iki yirden boġazladı arḳasından iki …
EÇS X Y313a … feth maskat-ı re’si olan bu beled-i Ruveyhib'de merhûm olup üzerine Sultân Berkûk bir kubbe-i âlî bir tekye mînâ-yı kâlî inşâ e …
DK VI 86 üzerine geldi gördi kim ḳan ṭuralınuŋ atını oḫlamışlar gözinüŋ ḳapa …
EÇS X Y421b … n" deyüp melik huzûrunda dal zeker-i müzekker olup meyyitin üzerine ağzına ve burnuna ve cemî‘i endâmına ol kadar teşelşül eyle …
EÇS VI 78a … ukda senin arzınla tevcîh oluna. Vallâhümme âfinâ kaçan kim üzerine bir düşman gelüp mahsûr olduğunda ale'l-acele bana bir ulak …
DK IX 57 … ı men saŋa varayım didi altı perlü gürzini ele aldı oġlanuŋ üzerine sürdi oġlan ḳalḳanını gürze ḳarşu ṭutdı yuḳarudan aşaġa kāf …
DK II 29 … m aġ-ban ivüm üzerine şaḳır gördüm düm ḳara pusarıḳ ordumuŋ üzerine tökilür gördüm kuduz ḳurtlar ivümi dalar
EÇS V 10a … tükürüp savurdu ve balgamın habâbları, beğlerin ve hakîrin üzerine hubâb-efşân oldu. Ve ba‘zı kinâye cevâblar ile beğlere yuka …
EÇS IV 309a–309b {Bu gârın içi gûyâ} bir sahrâdır. Üzerine ol kûh-i bülend sâyebân olmuşdur. Bu kûh-ı ibret-şükûh dire …
EÇS X Y449b … lbîs Ken‘ân'ın sandûkası levhasından bir pâre levha koparup üzerine bir Ken‘ân sûreti tasvîr etdi kim gûyâ zî-rûhdur. Kızlar bu …