İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

şehid

17
geçiş
6,3
milyonda
15.217.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
2
eserde
5
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Dede Korkut Kitabı14431,6
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi31,2

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

DK D 0,71
EÇS D 0,29

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimDKEÇSToplam
şehîd·907907
şehid14317

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: şehid) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
oldı916410,6710,093,00109,0
ḳazan32368,607,981,7327,3
iki39.4173,382,661,466,1
yüz312.2723,002,281,374,8

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“şehid” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (17) →
DK III 89 … nüm başum beyregüŋ başına ḳurban olsun didi nayib paralandı şehid oldı
DK II 25 … yüzini ṣapan ṭaşı-y-ıla yire bıraḳdı iki ḳardaşı oḫa düşdi şehid oldı çobanuŋ ṭaşı dükendi ḳoyun dimez kiçi dimez ṣapanınuŋ …
DK VIII 19 … ı ḳara göne depegöz elinde zebun oldı düzen oġlı alp rüstem şehid oldı
DK IV 43 … anuŋ umudı olmaz ṣaġın ṣolın uruzuŋ çevürdiler ḳırḳ yigidin şehid itdiler
EÇS II 365a–366a … mâniyle fakîr Varvar cellâd-ı bî-dâd imdâd etmeyüp ma‘nûken şehid edüp kellesin teninden cüdâ edüp kellesinin postu ve Hüseyi …
DK XI 7 … arşuladılar cenk itdiler ḳazanuŋ üzerine yigirmi biş bigini şehid itdiler
DK VIII 20 uşun ḳoca oġlı kibi pehlivan elinde şehid oldı aruk candan iki ḳarındaşı depegöz elinde helāk oldı de …
DK IV 110 üç yüz yigit oġuzdan şehid oldı ḳazan oġlançuġın ḳurtardı girü döndi ġazā mubārek oldı …
DK II 13 … u gitdi eylik ḳoca oġlı şaru ḳulmaş ḳazan bigüŋ ivi üzerine şehid oldı
DK Muk. 18 … arı peyġamber nevāleleri kerbela yazısında yezidiler elinde şehid oldı