İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

adam

44
geçiş
16,3
milyonda
6.908.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
2
eserde
12
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Dede Korkut Kitabı401.233,0
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi41,6

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

DK D 0,68
EÇS D 0,45

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimDKEÇSToplam
adam40444
âdam·22

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: adam) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
beyregi41611,0910,902,0053,6
kesdi32510,489,851,7335,4
ḳoyun32710,449,731,7334,9
ṣaldı33310,329,441,7333,6
tekür34610,098,971,7331,5
amma3789,658,201,7328,3
didi115639,217,233,2988,9
ḳan31439,047,331,7224,6
oldı31648,887,131,7223,8
geldi56607,865,862,2030,9
aydur45227,865,881,9724,8
günde48117,265,241,9521,3
altmış39426,644,611,6613,4
iki49.4173,791,701,393,9
ile423.7692,460,370,450,2

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“adam” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (44) →
DK VIII 18 … ṣançdılar ilmedi çoban çoluḳ ḳalmadı hep yidi oġuzdan daḫı adam yimege başladı oġuz yıġılup üzerine vardı depegöz görüp ḳaḳ …
DK VIII 24 bu vech-ile sen adam ḳomaz dükedürsin didi amma günde iki adam ile biş-yüz ḳoyun …
DK VIII 32 … yidi ḳatla oġuzı yirinden sürdi kesim didi kesdi günde iki adam biş yüz ḳoyun istedi
DK VIII 23 … r saŋa kesim virelüm dirler didi depegöz aydur günde altmış adam virüŋ yimege didi dede ḳorḳut aydur
DK VIII 25 … u ḳocayı depegöze virüŋ aşın pişürsün didi ve hem günde iki adam ile biş-yüz ḳoyun istedi didi bunlar
DK VIII 13 içinden bir oġlan çıḳdı gevdesi adam depesinde bir gözi var aruz aldı bu oġlanı etegine ṣardı ay …
DK VIII 68 kez adam etine ṭoyam dir-idüm ḳalın oġuz bigleri üzerüme yıġılup gel …
DK XII 18 … rdiler beyrek odasında yigitleri ile yiyüp içer-idi aruzdan adam geldi selam virdi beyrek 'aleyk aldı ayıtdı ḫanum aruz size …
EÇS III 62b Öykünen mi kişi / Uyar mısın adam?
DK VII 16 … ayan ṭoġsun oġlı rüstem bile varsun didi ejdehalar aġzından adam alan delü evren bile varsun yirüŋ bir uçından bir