İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

arîz

51
geçiş
18,9
milyonda
5.941.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
1
eserde
4
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi5120,8

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

EÇS D 0,63

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimEÇSToplam
arîz5151
ârîz11

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
amîk1415911,099,193,74152,1
tavîl51319,817,982,2345,6
zirâ62259,487,462,4450,4
handakı125649,327,143,4495,5
kesme41559,317,421,9933,3
vâsi137938,986,763,5796,7
arşın32958,156,071,7119,4
dîvârı44867,935,771,9624,2
âlî79447,855,622,5940,9
mertebe36747,084,881,6714,5
kadîm39446,634,391,6512,6
metîn31.1586,354,101,6311,4
değildir52.1266,233,962,0918,2
gâyet63.8515,653,372,2117,2
kadar64.2585,513,222,1916,2
azîm44.0974,982,691,698,2
beş33.4564,812,521,435,5
ü911.2954,702,402,4315,5
on45.4774,572,271,596,3
nehri34.9854,291,991,303,8
ammâ915.2294,271,972,2311,3
vardır58.5684,251,951,666,1
olur36.0124,021,721,213,0
var37.6463,671,381,062,0
ve45147.9193,321,013,3719,0
u517.4343,230,921,061,7
cümle521.1972,950,640,800,9
edüp323.9572,03-0,27-0,360,1

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“arîz” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (51) →
EÇS II 265b … s ide. Ânî gördüm mukaddemâ sandalımız yanına gelen tavîl ü arîz mezkûr kovuş tahtası yanından ubûr ederken hemân hakîr cüst …
EÇS VII 173b–174a … büyük Maskov hâkine kâmil bir sâ‘atde geçdik. Tâ bu mertebe arîz sudur, ammâ ne mertebe amîk olduğu ma‘lûmum değildir, zîrâ …
EÇS VI 99b … maşrık tarafı nehr-i Tuna'dır, lâkin üç tarafında metîn ve arîz toprakdan kesme sarp handakı vardır kim içinde nehr-i Tuna …
EÇS I 14b–15a … ye varınca leb-i deryâda kal‘anın esâsı önüne yigirmi zirâ‘ arîz bir sedd binâ edüp kal‘adan taşra bir şâhrâh-ı azîm oldu. C …
EÇS VI 10a–10b … 't-tarîk aslâ geçit vermez bir dîvâne cereyân eder, amîk ve arîz nehr-i marîzdir.
EÇS IX Y145a … mdır. Ve sekiz kulle-i azîmdir. Ve cânib-i erba‘ası amîk ve arîz handakdır.
EÇS VIII 346b … etîn kal‘a dîvârları vardır kim kırk arşın âlî ve beş arşın arîz dîvârlardır. Lâkin kâr-ı kadîm olmağile ba‘zı yerleri câ-be …
EÇS IV 352a … l‘a-i hısn-ı hasîn ve sedd-i metîn edüp bir handak-ı amîk ü arîz edüp handak içinden nehr-i Furât'ı deverân u cereyân edüp n …
EÇS VII 48a–48b Ve kal‘anın üç taraf handakı cümle 48b toksan adım enli arîz ve amîk handaklardır kim içinde tıransa gemiler gezer ve kı …
EÇS IV 245a … bir kal‘a olmağile dîvârı ol kadar âlî değildir. Ammâ gâyet arîz dîvârlardır kim üzerinde atlı cirid oynasa mümkindir ve etr …