İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

ayıb

38
geçiş
14,1
milyonda
7.869.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
2
eserde
9
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Dede Korkut Kitabı9277,4
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi2911,8

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

DK D 0,74
EÇS D 0,74

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: ayıb) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
yaşurmaḳ3311,2313,121,7354,6
erden3611,1312,121,7346,3
aduŋ3711,0911,891,7345,0
nedür31910,7510,451,7338,0
ere32510,6110,061,7336,2
midir57410,519,232,2354,4
yigit31389,137,591,7225,7
değil64418,686,922,4345,8
adın32588,386,691,7221,9
değildir192.1268,176,314,30130,0
bire45837,725,931,9725,1
didi35637,355,561,7017,3
ederler84.5655,833,962,6529,1
olur86.0125,443,562,5925,0
ammâ315.2292,690,810,740,8
cümle321.1972,210,330,350,1
ve10147.9191,15-0,74-2,113,3

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“ayıb” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (38) →
EÇS V 145b "Bire gâzîler, ayıb değil midir? Bire karış katış olaluma. Hovdur hov" deyüp cü …
EÇS VII 174a … da avretler oturup her ne metâ‘ları var ise fürûht ederler, ayıb değildir, ammâ mahbûbu ve mahbûbesine hadd [ü] hasr yokdur. …
DK III 181 … ürüŋ han ḳızına ṭırnaḳ yonuŋ 'ayıbluça ḫan ḳızı ere varmaḳ 'ayıb olur didi bunı işidiçek banı çiçek ḳaḳıdı mere delü ozan me …
EÇS V 78a–78b Köpürlü eydir: "Bire hey âdem, ayıb değil midir, 78b bir avrat içün böyle edersin? Elem çekme …
DK X 57 … puŋuz kim yigit senüŋ babaŋ kim alp er erden adın yaşurmaḳ 'ayıb olur aduŋ nedür yigit didi bir daḫı ṣoylamış aydur
EÇS VI 69a … z ve ayş ü işret, atmak dutmak ve asmak ve basmak ve kesmek ayıb değildir, ammâ zemmâm u nemmâm ve kaddâh u fassâl ve dehhâl …
EÇS VII 40a–40b … dükkânlarda oturup metâ‘ların âşikâre fürûht ederler, aslâ ayıb değildir. Her ne metâ‘ murâd edinsin dîbâ ve şîb ü zerbâf v …
EÇS X Y178b … ardır, derler. P 221b Cümle a‘yân-ı Mısır hımâr-süvârdır, ayıb değildir. Sünnet-i Resûlullâh'dır kim Hazret-i Resûl-i ekre …
EÇS III 140b … eye gidüp kirlenen esbâbların yıkarlar. Bu şehre mahsûs bir ayıb şeydir. Efendimiz Melek Ahmed Paşa men‘ edem zann edüp cüml …
EÇS X Y416b "Biz dahi ölsek gerek. Niçün ağlarız? Ayıb şey değildir, kânûndur, cümlemiz ölürüz" deyü cevâb etdiler …