İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

azîm

4.097
geçiş
1.518,3
milyonda
52.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
1
eserde
85
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi4.0971.673,6

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

EÇS D 0,93

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimEÇSToplam
azîm4.0974.097
a‘zîm11
âzîm11

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
cengi31964311,115,3517,421.933,6
alayı27061210,885,1815,981.552,3
şehri4665.67810,612,7618,391.020,2
kadîm20894410,404,1813,63858,4
nehri3444.98510,282,5115,28647,4
imiş1421.6479,662,8310,24322,4
binâyı1108549,513,419,50332,8
ile58423.7699,421,0212,22238,7
olup41917.2819,331,0010,21165,0
edüp54823.9579,320,9110,98184,6
kal‘ai2057.7339,151,137,7699,9
vardır2118.5689,091,027,3686,1
olur1636.0129,051,167,0583,4
binâ1203.5239,011,497,0595,0
evsâfı1072.7768,991,677,08102,7
cisri726578,953,177,54195,4
içre1425.3248,951,136,4970,0
var1757.6468,930,916,2158,6
ziyâfeti621738,894,887,61324,0
gün993.3008,781,305,9262,4
hâlâ1023.7218,741,175,6253,4
üzre20411.8898,710,504,1722,2
beldei542218,684,336,98234,8
havzı502888,553,846,58181,1
kur’ânı481328,544,906,70252,5
varoşı503718,523,476,43155,6
dahi18613.1868,460,221,894,0
dırahtı484108,453,276,21136,3
bunda591.5768,411,625,1954,2
gelüp945.0518,400,623,3715,2
içinde844.2738,360,693,5017,0
bâzârı476618,342,555,6890,6
vezni40538,305,966,22294,2
sevâdı411678,304,346,09178,6
mahalde602.2258,281,154,2630,3
hânı632.5438,281,034,0526,0
böyle561.8348,271,334,5136,5
kullei423578,273,285,81119,6
kenârında511.3478,261,644,8547,6
sarâyı511.4458,241,544,6842,7

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“azîm” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (4.097) →
EÇS IX Y146b … hâ bulmuş bir kal‘a-i cihân-nümâdır. Ve gâyet ma‘mûr şehr-i azîm imiş. Mezkûr hân ile kal‘a mâbeyninde on binden mütecâviz b …
EÇS X Y244b–Y245a … öyle bir azîm sûr-ı sürûr dahi kızların sünnet etdiklerinde azîm düğün olur. Azîm alay ile niçe bin nisvân-ı pür-isyân harsü …
EÇS VI 100b Andan vezîr-i dilîr bir azîm re’y-i ahsen edüp Budin'in ve Üstürgon'un Tuna kapudanların …
EÇS X Y436b … . Zamân-ı evâyilde bu dahi Dumbiye meliki hükmünde bender-i azîm imiş, lâkin şimdi ol kadar ma‘mûr değildir, cânib-i erba‘as …
EÇS VIII 311b … ağımâtları birer birer saydık. Sağ tarafda yüz aded lağım-ı azîm yolları var kim her biri biner ve ikişer bin kîse bârûd alı …
EÇS V 87b Evsâf-ı şehr-i azîm ve tahtgâh-ı kadîm Belkıscık, ya‘nî binâ-yı ibret-nümâ-yı k …
EÇS X Y165a şehr-i azîm Mısır'ın on iki alay-ı ıydı vardır. Biri dahi bu muhtesib g …
EÇS I 84a–84b … kapudanları ve hınto arabaları ve cebehâneleri cümle alay-ı azîm ile Der-i devlete gönderilüp bu Seydî gazâsı aslâ minnete g …
EÇS VII 180a–180b … erdi. Ammâ 180b bu kal‘aların karşu Edil'in öte tarafında azîm kal‘alar görünü[p], anlardan dahi top şâdımânları sadâsı gü …
EÇS VI 168a … hânlara gidüp gelmek içün bu nehir üzre bir göz bir cisr-i azîm binâ etmişler kim İslâmbol'da Çekmece-i Kebîr cisrinin gözü …