İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

dön

9
geçiş
3,3
milyonda
24.723.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
2
eserde
117
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Dede Korkut Kitabı392,5
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi62,5

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

DK D 0,49
EÇS D 0,17

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: dön) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
seversen31412,0612,971,7348,8
didi35637,437,641,7226,0

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“dön” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (9) →
EÇS III 23b–24a … yine cânib-i kıbleye cereyân edeyim" dedikde Hazret-i Ali "Dön, yohsa seni Zülfekâr-ı muhzimimde iki pâre ederim" dedükde …
DK VII 23 … yı alımadum girü döndüm menden daḫı er ḳopmayasın yigenegüm dön didi yigenek düşinde tayısına ṣoylamış aydur ḳalḳubanı yirü …
EÇS III 26a … l nebîleri şefî‘ dutup "Ol ulu'l-azm peygamberleri seversen dön!" dedi. Aslâ yine dollâb dönmeyüp hemân sâhib-i dollâb Yahû …
EÇS III 23b–24a … ib-i kıbleye cereyân eder. Sen niçün cânib-i garba akarsın. Dön girü ak, âsî oldun" deyince bi-emri Hayy [u] Kadîr nehir li …
EÇS III 26a … kün olup deverân etdiremeyüp âhir "Hazret-i Âdem'i seversen dön!" dedi. Aslâ dönmedi. El-hâsıl cemî‘i mürsel ve gayr-i mürs …
EÇS X Y74b … m. Mısır'da hayır görmek istersen, sen bu Âdiliyye'den gerü dön. Yeni feth olmuş diyârı kime bırağırsın, gözün aç" deyü Hay …
DK IV 79 … nde yasum ṭutsun menüm başum senüŋ yoluna ḳurban olsun girü dön baba didi oġlan bir daḫı ṣoylamış görelüm ḫanum ne ṣoylamış
EÇS III 26a … -i dollâb Yahûdî "Âhir zamân peygamberi Muhammed'i seversen dön!" deyince azametullah bir kerre dollâb "Yâ Muhammed!" deyü …
DK IX 49 ḳavat oġlı ḳavat ḳayıda dön buradan didi oġlan daḫı burada ṣoylamış görelüm ne ṣoylamış …