İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

dedem

29
geçiş
10,7
milyonda
9.769.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
2
eserde
6
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Dede Korkut Kitabı20616,5
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi93,7

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

DK D 0,80
EÇS D 0,44

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: dedem) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
ḳorḳut195012,9412,114,36290,9
gelüben81212,6412,922,83134,8
boyladı5712,1513,022,2485,3
şaẕılıḳ3311,5813,511,7356,2
çaldı64111,4610,732,4578,4
şadılıḳ3611,4612,511,7347,9
boy54411,1310,372,2362,6
virdi46910,399,402,0044,4
didiler3869,748,661,7330,2
oldı31648,997,731,7226,3
pederi32448,497,161,7223,9
geldi66608,166,722,4344,3
ahmed52.4916,024,552,1422,0
sultân44.1934,963,471,8212,0

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“dedem” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (29) →
EÇS IX Y24a … fethidir kim hakîrin pederi pederi dedem dedesinin altıncı dedem dedesi Kara Ahmed Beğ'in karındaşıdır. Bu şehri ol Demirci …
DK X 67 … ldılar gerdeklerine çapup düşdiler murada maḳṣuda irişdiler dedem ḳorḳut gelüben boy boyladı ṣoy ṣoyladı evvel aḫır
DK IX 67 cübbe çuġa çırġap geyürdi dedem ḳorḳut gelüben şaẕılıḳ çaldı bu oġuz-nāmeyi düzdi koşdı beg …
EÇS V 75b … ında, hemân dedem Sultân Ahmed ‘Bu niyyete el-Fâtiha’ deyüp dedem elin yüzüme sürünce, dedemin eline nazar etdim. Eli kanlı i …
DK IX 6 sen ne dirsin begil rāżı oldı ḳalḳdı yir öpdi dedem ḳorḳut himmet ḳılıcın biline baġladı çomaġı omuzına bıraḳdı …
DK XII 46 … dı ḳazan gök alaŋ görklü çemene çadır dikdürdi otaġın ḳurdı dedem ḳorḳut gelüben şaẕılıḳ çaldı ġāzi erenler başına ne geldügi …
DK VIII 73 … laḫana ḳayasına geldiler depegözüŋ başını orṭaya getürdiler dedem ḳorḳut gelüben şadılıḳ çaldı ġāzi erenler başına ne geldügi …
DK IV 111 … ad eyledi cılasun erenlere ḳala ölke virdi cübbe çuḳa virdi dedem ḳorḳut gelüben şaẕılıḳ çaldı bu oġuz-nāmeyi düzdi
DK X 53 … kim bunı çırpa gördi-kim elinde ḳopuz var aydur mere kāfir dedem ḳorḳut ḳopuzı ḥörmetine çalmadum didi eger elüŋde ḳopuz olm …
EÇS V 76b … tân eydir: ‘Sen helâk olmazsın, ammâ ben kendim helâk edüp, dedem Sultân Ahmed ‘Evlâdın oldukdan sonra gel’ dedi, ana giderim …