İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

evren

22
geçiş
8,2
milyonda
12.321.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
2
eserde
21
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Dede Korkut Kitabı11339,1
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi114,5

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

DK D 0,58
EÇS D 0,58

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimKBDKEÇSToplam
evren·111122
ewren11··11

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: evren) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
dülek7812,9013,712,65129,2
döne43011,3011,002,0053,6
bilmez49910,089,272,0043,7
oğlı41539,558,652,0040,2
ve13147.9191,530,430,931,1

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“evren” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (22) →
EÇS I 193b … açın pâre pâre ederken Ahi Baba zâlimler elinden halâs olup evren ile berâber Selçûkıyân önüne gelüp pâdişâhın aklı gidüp,
DK IX 55 ḳazan ḳarṭaşı ḳara göne dönebilmez dülek evren düzen oġlı alp rüstem boz atlu beyrek big begilüŋ ivinde iç …
DK VII 15 … düren elli yidi ḳal'anuŋ kilidin alan eylik ḳoca oġlı dülek evren bile varsun didi ḳoşa burcdan ḳayın oḳı eglenmeyen yaġrınçı …
DK XI 63 … di ḳal'anuŋ kilidini alan eylik ḳoca oġlı döne bilmez dülek evren maŋa dirler didi
DK IV 26 … u gün içün güni geldi aġ meydanda segirdeyim senüŋ içün ala evren sur
DK IV 39 çalındı ol gün ḳarġu dillü ḳayın oḫlar atıldı ala evren süvri cıdalar süsildi ol gün nāmerdler muḫannetler ṣapa yir …
EÇS VI 93b … delen sahrâsına ve Lara bayırlarına ve Lake dağlarına nâzır evren heybet ve gazanfer-i gırrende hey’et toplar var.
EÇS IV 232a … üğü gibi tüğleri nümâyân olmada. Bu hâl üzre ol meydânda ol evren, nîm sâ‘at durup vücûdu fil cüssesi kadar oldu.
EÇS III 129a Evvelâ Türbe-i Saltık Sultân'ın hareminde ziyâret-i Evren Dede ve Burhân Dede ve Kâsım Dede ve Ankâ Dede Sultân ve Bâ …
DK VII 16 … ı rüstem bile varsun didi ejdehalar aġzından adam alan delü evren bile varsun yirüŋ bir uçından bir