İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

hadîd

89
geçiş
33,0
milyonda
3.607.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
1
eserde
19
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi8936,4

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

EÇS D 0,89

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimEÇSToplam
hadîd8989
hâdîd11

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
cedîd1515510,988,523,86149,0
kapulardır1016310,347,863,1589,8
kavî1125810,027,343,3090,6
topuz3289,718,671,7330,4
mekşûf51219,617,292,2240,8
ma‘âdini3429,558,081,7327,9
âlîlerdir3529,457,771,7226,5
bâbı219789,336,354,53144,3
metîn151.1588,625,623,7987,9
kapudur43168,345,581,9623,2
kat111.3757,944,923,2154,0
kapu67147,944,992,3730,0
kapuları33167,925,171,6815,7
sengi45027,794,921,9319,6
nâzır71.0077,714,722,5532,4
kapusu122.1477,464,403,3050,7
şimâle48937,064,091,8815,2
demir31.0006,503,511,589,1
küçük31.5385,922,891,506,8
taşra31.7425,752,711,476,2
mezkûr31.8285,682,641,455,9
iki109.4175,112,012,3812,9
cânibi65.6465,102,011,847,7
gâyet43.8515,061,981,495,0
üzre1111.8894,911,812,3712,0
var77.6464,891,791,887,5
vardır68.5684,511,411,534,3
kal‘a34.5574,401,321,041,9
aded59.0464,161,071,172,2
dahi613.1863,890,791,031,5
cümle921.1973,790,691,141,8
ile923.7693,630,520,911,1
ü411.2953,530,420,510,3
ve52147.9193,530,411,804,2
ammâ415.2293,10-0,01-0,010,0
bin312.2672,99-0,11-0,140,0
yüz312.2722,99-0,11-0,140,0
olup317.2812,50-0,60-0,900,6

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“hadîd” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (89) →
EÇS III 52b … â‘inizin hikâyet-i garîbesin aceb hüsn-i tevcîh edüp necm-i hadîd ile ebr-i sâbiteyi eyi isbât etdiniz" deyü ana nazîre hikây …
EÇS X Y442a … zgâr-ı zorkârın şiddetinden emîndir. Kal‘anın iki bâbı var, hadîd kapulardır, bir kapu deryâya ve bir kapu karaya nâzırdır. D …
EÇS X Y9b … p şehr-i Menûf'u ol kadar ma‘mûr etdi kim cümle imâretlerin hadîd ile inşâ edüp cümle binâları rusâs ile pûşîde edüp cümle su …
EÇS X Y388a … r-gûşe hammâm kubbesi kadar âlî seng-i hârâlardır kim cümle hadîd kinedler ve rusâs ile mebnî hacer-i azîmlerdir kim iki hace …
EÇS VIII 310a … a câniblerindeki cümle kapuları üçer ve dörder ve beşer kat hadîd cedîd kavî ve metîn kapulardır.
EÇS III 162a … e köşede olmak içün kemerlerin zeylinde birer demir kapaklı hadîd pencereler vardır. Pâsbânlar her gice ol manzara bâdgîrleri …
EÇS IX Y286a … nühâs ve kalây ve rusâs getirüp ve niçe bin kantâr ve katar hadîd ve gayri mühimmât-ı cedîd getirdüp mukaddemâ Çâryâr-ı Güzîn …
EÇS IV 277b Ve altı yüz çift müzehheb hadîd üzengi çıkdı ve seksen çift sîm-i hâlis rikâb-ı gûnâ-gûn çı …
EÇS VI 82a … bir kapu dahi var, ana Uğrun kapu derler, bir metîn ve kavî hadîd cedîd küçük kapudur kim on kademe taş nerdübân ile aşağı va …
EÇS I 186b … â ilâhe illallâh Muhammedün Resûlullâh" yazmışdır. Hakkâ ki hadîd üzre kazmışdır. Hazret-i Risâlet kemerin bağlayup hattâtlar …