İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

mât

17
geçiş
6,3
milyonda
14.910.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
1
eserde
11
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi176,9

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

EÇS D 0,25

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
şâh59867,356,652,2136,4
selîm41.1226,856,141,9726,3
deyü36.0074,033,311,568,4
olup517.2813,242,521,859,3
ve3147.919-0,59-1,31-2,573,6

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“mât” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (17) →
EÇS X Y43b ‘Bire hey kurumsağ, her bâr şâh mât mı olur?’ deyüp Selîm Dede tefe‘ülünde merâm [u] murâda vâs …
EÇS VI 97b … ya varınca kesmeğe mübâşeret etmiş, ammâ Matyaş Kral mürd-i mât olup vücûdundan ve eser-i binâsından bir şey kalmamış, ammâ …
EÇS X Y42b … u dervîş bizim Güzelce Şâh ile satranc oynasa amân vermeyüp mât eder, vallâh vallâh’ deyü yemîn ederlerdi. Âhir şâha bu Sel …
EÇS X Y43b … unuz. Biz dahi ma‘rifetim mertebesince dirîğ etmeyüp şâhımı mât etdim. Ammâ şâhım ben de ahde vefâ etmem, bir gün ola yine …
EÇS X Y45a ‘Çulcu Bâyezîd Baba gitdi. Seni Isfahân'da üç kerre mât eden Topuzcu Baba Selîm geldi kim senden ol sille intikâmın …
EÇS X Y43a Fîl fîle bend olunca âh mât / Fîl evinden tîzcek hem Şâh mât
EÇS X Y43a … e mât olup fursat benimdir’ deyü oynarken hikmet-i Hudâ Şâh mât hânesine gelince hemân Selîm Dede, mısra‘:
EÇS X Y45a ‘Hay meded! Bire geçen sene benimle şatranc oynayup beni mât eden Dervîş Selîm âl-i Osmân zâde Selîm imiş. Vây vâveylâ’ …
EÇS X Y43a … u şâhı mât edersem, eli ve vilâyeti benim darb-ı şemşîrimle mât olup fursat benimdir’ deyü oynarken hikmet-i Hudâ Şâh mât h …
EÇS X Y248a … se-i ulûm edüp ilm-i tefsîr ve ilm-i hadîsde Vânî Efendi'yi mât edüp Mısır hazînesinden yüz akçe yevmiyye ihsân-ı şehriyârî …