İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

niye

19
geçiş
7,0
milyonda
13.934.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
2
eserde
3
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Dede Korkut Kitabı13400,7
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi62,5

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

DK D 0,72
EÇS D 0,56

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: niye) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
mant4312,5414,532,0078,4
saḫt31211,6312,121,7345,3
ayıtdılar32211,2311,241,7341,2
aydur75228,737,902,6363,1
didi45637,826,981,9830,9

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“niye” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (19) →
DK I 28 … bir ṭama direk ururlar ol ṭama ṭayaḳ olur ben bunuŋ alnına niye ṭayaḳ olurın ṭururın didi oġlan buġanuŋ alnından yumruġın g …
DK VI 39 aydur hey ḳırḳ işüm ḳırḳ yoldaşum niye aġlarsız ḳolça ḳopuzum getürüŋ ögüŋ meni didi burada ḳırḳ y …
DK III 86 beyrek aydur niye saḫt olduŋuz didi ayıtdılar niçe saḫt olmayalum sen ḳızıl ḳ …
DK X 13 … acı olur biri aydur mere mizüm öksüzligümüz yetmez-mi bizi niye urursın hünerüŋ var ise ḳarṭaşuŋ alınca ḳal'asında esirdür …
DK X 51 … llu babasını aġ pürçeklü anasını aġladuban buzladur mı olur niye yaṭursın yigit ġafil olma görklü başuŋ ḳaldur
DK V 5 … re ḳavatlar ne aġlarsız menüm köprim yanında bu ġavġa nedür niye şiven idersiz didi ayıtdılar ḫanum bir
EÇS V 13a Hân eyitdi: "Evliyâm, taşra niye vardın?",
DK XII 13 … ş oġuz biglerine aġırlıḳ idüp ṭoyladı aydur bigler men sizi niye ḳıġırdum bilür misiz ayıtdılar bilmezüz aruz aydur ḳazan bi …
EÇS VII 72a … lt unt hersir in ali'rkıra aturen melke duniye mant verlest niye mant verehst avih niye mant ver cu dir mit ray nin irt nirş …
DK IX 3 … r ḫan ḳatı saḫt oldı dedem ḳorḳut geldi şadılıḳ çaldı ḫanum niye saḫt olursın didi aydur