İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

son

23
geçiş
8,5
milyonda
11.667.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
2
eserde
19
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Dede Korkut Kitabı130,8
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi229,0

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

DK D 0,00
EÇS D 0,61

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimKÇTTShoRKuTKBDKEÇSToplam
soŋ·112012·25
son·····12223
sön1······1
şon·····1·1

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: son) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
sakınsan111113,3713,843,32211,7
ön122313,0612,903,46199,2
fin3411,8313,431,7353,1
olacak1116710,899,923,31130,6
gerek1130710,099,043,31116,9
olsa115309,358,253,31104,8
yine117.3725,614,453,1747,5
bin1112.2674,873,723,0636,9

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“son” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (23) →
EÇS V 77b Amma, Hikmet-i Bârî yârî kılmayup ana rahminde son ta‘bîr etdikleri ma‘sûmlar tevellüd edince mezkûr son dahi …
DK VI 105 … ldı yir gizledi fāni dünya kime ḳaldı gelimlü gidimlü dünya son uçı ölümlü dünya ecel geldüginde aru imandan ayırmasun ḳādi …
EÇS II 235a İdemez def‘ sakınmakla kazâyı kimse / Bin sakınsan yine ön son olacak olsa gerek
EÇS VII 72a Fin son der bares an daştiges gebet cuder ali'r-heyligsten unt sili …
EÇS V 185b Edemez def‘ sakınmakla kazâyı kimse / Bin sakınsan yine ön son olacak olsa gerek
EÇS VII 122b–123a … (...) düşmana kayalardan aşağı el kayaları atalar, zîrâ ön son tüfeng ve top atamazlar.
EÇS VII 59b … ra harem altındadır. Hatta kral-ı selef kızlarından İzarila Son nâm duhter-i pâkîze-ahteri mürde olup bin milyon mâlını ve …
EÇS V 56b Edemez def‘ sakınmağla kazâyı kimse / Bin sakınsan yine ön son olacak olsa gerek
EÇS III 182b İdemez def‘ sakınmakla kazâyı kimse / Bin sakınsan yine ön son olacak olsa gerek
EÇS VII 72a … irav Marya hilf avef den kapuçinar ber kopa {yanî kal‘a} so son.