İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

yaradan

13
geçiş
4,8
milyonda
18.910.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
2
eserde
1
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Dede Korkut Kitabı9277,4
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi41,6

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

DK D 0,52
EÇS D 0,24

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: yaradan) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
yoḳdur31511,7812,341,7346,1
ölüm31808,998,761,7330,6

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“yaradan” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (13) →
DK I 70 oġlan yine aydur ana aġlamaġıl maŋa bu yaradan ölüm yoḳdur korḫmaġıl boz atlu ḫıżır maŋa geldi üç kerre ya …
DK VII 30 pes każılıḳ ḳoca oġlı yigenek taze yigitçük yaradan allaha ṣıġındı bī-zaval ma'budı ögdi aydur yücelerden yüces …
EÇS VII 131a–131b … eşeniş maraz[ı] vardır. Elde kolda ve başda olan bizlerdeki yaradan âdem helâk olur. Husûsan cerâhat âdemin eyle cümle tamarlar …
EÇS VII 177a "Hâşâ sümme hâşâ bizi yaradan babamız hakkıyçün şolkaydır, ya‘nî şöyledir kim:
DK IV 92 özin ṣarp yirlere ṣaldı görelüm imdi yaradan neyler meger ḫanum boyı uzun burla ḫatun oġlançuġını aŋdı ḳ …
DK I 63 saŋa bu yaradan korḫma oġlan ölüm yoḳdur ṭaġ çiçegi anaŋ südi-y-ile senüŋ y …
EÇS X Y234a … bakarsın, bir iş işlersin, bundan haberin yok ki yıldızları yaradan istedüğin işler.
DK I 70 … rḫmaġıl boz atlu ḫıżır maŋa geldi üç kerre yaramı ṣıġadı bu yaradan saŋa ölüm yoḳdur ṭaġ çiçegi anaŋ südi
DK VI 62 … ıdı ḳız ḳurtardı diyeler mere ḳolça ḳopuzum çaluŋ ögüŋ meni yaradan ḳadir taŋrıya ṣıġındum bir buġradan döneyim-mi inşa'llah bu …
EÇS VII 60b "Hâşâ bunlar bize tanrı ola. Allâh seni ve bizi yaradan bir bî-zevâldir kim rûhullâhdır. Hâşâ biz bu sûretlere tapu …