İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

yirden

17
geçiş
6,3
milyonda
15.258.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
2
eserde
1
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Dede Korkut Kitabı14431,6
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi31,2

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

DK D 0,73
EÇS D 0,00

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: yirden) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
avaz3312,2614,281,7359,4
yidi37310,099,671,7334,4
ḳırḳ31149,559,031,7331,7
didi35637,416,721,7222,1

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“yirden” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (17) →
DK II 61 … ḳanḳıŋuza yapışurlar-ise ḳazan ḫatunı ḳanḳıŋuzdur diyü ḳırḳ yirden avaz viresiz didi şökli melikden adam geldi ḳazan bigüŋ ḫat …
DK III 180 men bu yirden gideli delü olmış delim aġça ḳarlar yaġmış dize yetmiş ḫan …
DK XI 24 … uyluġum ḳarşu ṭutan ḳazan er-idüm fir'avun şişler yükleyüp yirden çıḳsa ḳaba ökçem-ile perçin ḳılan ḳazan er-idüm ḳaba ḳaba b …
DK IX 21 yay kirişin boynına atdı buġa aḫmaşdı kendüyi bir yüce yirden atdı begil at cılavısın yiŋemedi bile uçdı ṣaġ uyluġı ḳayay …
DK VI 54 … paşanuŋ himmeti ḳan ṭuralıya oldı tekür devenüŋ aġzın yidi yirden baġlaŋ didi ḥasud kāfirler baġlamadılar yuların ṣıyırup ṣal …
DK VIII 57 haman-dem künbed yarıldı yidi yirden ḳapu açıldı birinden ṭaşra geldi depegöz künbede elin ṣoḳdı …
EÇS III 117b … ed‘ıyesine müdâvemet ederler. Hikmet-i Hudâ bu cânların bir yirden cihet-i ma‘îşetleri yok iken her tarafdan nezerâtları gelüp …
DK IV 98 … olan açıġı ṭutanda ḳara ṭaşı kül eyleyen ḳara bıyıġın yidi yirden eŋsesinde dügen ḳazan ḳartaşı ḳara göne çapar yetdi çal ḳıl …
DK II 61 … elikden adam geldi ḳazan bigüŋ ḫatunı ḳanḳıŋuzdur didi ḳırḳ yirden avaz geldi ḳanḳısıdur bilmediler
DK VI 66 … bir daḫı urdı deve ayaġı üzerine ṭurımadı yıḳıldı baṣup iki yirden boġazladı arḳasından iki ḳayış çıḳardı tekürüŋ öŋine bıraḳd …