İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

etmek

552
geçiş
204,6
milyonda
556.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
3
eserde
19
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Kutadgu Bilig14190,3
Dede Korkut Kitabı130,8
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi537219,4

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

KB D 0,58
DK D 0,00
EÇS D 0,94

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: etmek) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
içün1192.03610,565,1610,60629,4
müyesser3141910,035,505,44178,1
gerek213079,655,394,47117,3
iktizâ13699,426,853,57100,2
fermân214939,364,704,4197,4
murâd451.7049,354,016,29167,3
tuz141539,355,813,6786,5
mümkün121349,165,773,4073,6
edindikde10299,147,723,1591,0
ister111009,116,073,2772,1
gerekdir111089,095,963,2670,4
mümkin111778,955,253,2359,3
sadedinde8998,655,632,7747,4
ihtimâli81408,575,132,7541,8
emri103688,484,052,9737,7
edinüp71048,455,362,5838,8
furunu6168,447,842,4455,9
meks171.0708,423,283,7047,1
kalmışdır82228,404,462,7034,5
mümkündür6378,386,632,4244,3
temâşâ161.1308,283,113,5441,0
tilâvet127598,233,273,1133,1
muhâsara94818,163,522,7427,6
ziyâret106478,093,242,8327,2
mümkindir5558,085,802,2030,8
ezânı5728,045,412,1828,1
seyr107188,013,092,7925,3
yed5838,015,202,1826,6
peydâ62118,014,122,3123,1
mahsûsdur5937,995,042,1725,5
değildir202.1267,932,523,6937,1
lâzım51407,894,452,1321,5
nûş97387,842,902,6020,7
vaz‘ı51677,834,192,1119,8
edinse4417,795,901,9725,2
zabt75007,773,102,3417,8
sayd63517,773,382,2117,4
ubûr222.7767,762,283,7234,7
moton4577,755,421,9522,5
mürûr4597,745,371,9522,3

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“etmek” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (552) →
EÇS IX Y211a … n Hân mu‘allimlerinden câmcı Serhoş İbro nam üstâd câm inşâ etmek semtinde mâhir olmağile câm-ı Cem'den cem âyînin görüp bu c …
EÇS X Y209a … de kâmil Mekke'ye varup gelüp hac etdi. Ya‘nî Mısır'dan hac etmek pek yakın ve emn tarîkdir.
EÇS IX Y379b–Y380a … a şiddet-i hârdan gelmiş âdam kendüyi şiddet-i şitâdan hıfz etmek gerek. Zîrâ sovuğu gâyet mü’essirdir, âdemi helâk eder. And …
EÇS V 87a … lûm değildir, ammâ yedi yüz yıl pâdişâh olup mübâhese-i ilm etmek ve silâh düzmek ve kirec ve üstübec ve misk ve ûd ve reyhân …
EÇS IV 350b … i Sıddîka'yı Mu‘âviye kabrinden çıkarup gayrı beyâbâna defn etmek murâd edindi. Ehl-i Medîne "Hazret-i Resûl'ün ehlidir ve üm …
EÇS VIII 372a … ere sürmek içün ba‘zı kurâ ve kasabâtları deverân u seyerân etmek içün Ohri'den yine cânib-i şimâle gidüp kasaba-i Üstürka'yı …
EÇS VIII 326a–327a … mânî yanına varmak değil bir hayli mesâfe-i ba‘îdeden mürûr etmek emr-i muhâl olup zi-dehşet-nişân lağımlar ve kumbaralar vef …
EÇS X Y342b … ken emr-i şerîf alup vücûd-ı şerîf-i azîzi kubbesinden nakl etmek içün azîz evlâdları bir mübâşir ağa alup cemî‘i Reşîd ü Dim …
EÇS VIII 198a–198b … gönülden bende-i Sübhân olup ibtidâ Tatar'da kendüyi sünnet etmek bundan kalmışdır kim yüzer ikişer yüz nefer âdemleri bir ye …
EÇS II 330a–331b … tihlâsında bulunup ibtidâ fethinde ezân-ı Muhammedî tilâvet etmek müyesser olup gazâsında bulunduk. Ba‘dehû Tarabuzan eyâleti …