İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

açuḳ

23
geçiş
8,5
milyonda
11.626.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
3
eserde
4
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası378,8
Kutadgu Bilig13176,7
Dede Korkut Kitabı7215,8

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

KuT D 0,49
KB D 0,54
DK D 0,63

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: açuk) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
yaruḳ3869,829,001,7331,6
tut62409,558,522,4459,2
hem39056,735,601,7017,5

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“açuḳ” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (23) →
KB 4287 kişi aslı bilmek tilese açuḳ / köŋül til ḳılınçı bu işke tanuḳ
DK V 51 … delü dumruluŋ olsun menden ṣoŋra alp ozanlar söylesün alnı açuḳ cömerd erenler
KuT T. 38/91b1 … z ḳılġanlar tevbe ḳılġanlar tapunġanlar ruze tutġanlar yüzi açuḳ ḳunçuylar hem ḳızlar
KB 2000 közi toḳ kerek hem uwutluġ tüzün / açuḳ hem yaruḳ bolsa ḳılḳın sözün
DK X 35 … al'aya varmayınça olmazam didi atası anası yort oġul uġuruŋ açuḳ olsun ṣaġ esen varup gelesin geleçegüŋ var-ise didiler atas …
KB 778 ḳaraḳa bilig birdi bilgi açuḳ / buşar öḍte beglerke barma yaġuḳ
KuT T. 30/38a2 … zigsiz her-ayine taŋrı bilür anı kim yaşrurlar yime anı kim açuḳ aşkara ḳılurlar bütünlükin kim sewmez ol boynaġuluḳ ḳılıġlı …
DK II 47 … atun aġlayuban şundan kiçdi ḳırḳ yigit-ilen oġluŋ uruz başı açuḳ yalın ayaḳ ḳafirlerüŋ yanınça ṭutsaḳ gitdi
DK VI 26 gördiler ki nāmus içün beklemez ayıtdılar oġul uġuruŋ açuḳ olsun ṣaġ esen varup gelesin didiler atasınuŋ anasınuŋ elle …
KB 4418 bularḳa ḳatılġıl ḳarılġıl özüŋ / tilin yaḳşı sözle açuḳ tut yüzüŋ