İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

adem

27
geçiş
10,0
milyonda
10.214.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
2
eserde
13
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası6157,5
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi218,6

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

KuT D 0,49
EÇS D 0,68

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimKuTEÇSToplam
âdem·3.7173.717
adem62127

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: adem) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
elli32.7455,153,771,6110,2
olup617.2813,512,121,888,5
ü311.2953,121,731,213,0
bin312.2673,001,611,172,7
ve5147.9190,15-1,24-3,065,3

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“adem” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (27) →
EÇS IX Y379a … etmiş adım ulu yol ile giden âdemleri temâşâ etsen gûyâ bir adem oluğu evc-i semâya urûc edüp çekilmede. Ve cümle mâl katâr …
KuT T. 31/88b3 117 aydımız: ey adem her-ayine bu yaġı erür saŋa hem seniŋ cüftüŋe çıḳarmasun-a …
EÇS IX Y258a … edüp isyân eden bir dem emân bulmayup ol dem dem-beste olup adem râhına revâne olur. Hemân hidmet-i şehriyârîye gelüp cümle …
EÇS III 162a … ‘ olup bir demir kapudan bir bâb-ı hadîde varınca kâmil bin adem şâhrâhdır. Yemîn ü yesârında cümle üç yüz altmış hapenk ve …
EÇS II 351a–351b … asra varınca bu kadar mâl-ı firâvân gark olup bu kadar benî adem nâ-bûd [u] nâ-peydâ olup bu kadar mâl [u] menâlden ve kul v …
EÇS II 307a … ar vardır. Her sene bu kend içre mâh-ı âşûrada niçe yüz bin adem cem‘iyyetiyle âşûra tabh olup Maktelü'l-Hüseynler kırâ’at o …
EÇS I 109a Adem gülzârını cây etdi Nev‘î. / Sene 1007.
KuT T. 35/74b2 6 ayġıl: bütünlükin men adem men siziŋ teg yarlıġ ıḍlur maŋa bütünlükin taŋrıŋız bir taŋ …
EÇS II 237a … üp işte harâb olmadadır ten kafesi / Kârbân-ı reh-i iklîm-i adem menzilinin / Tokunur oldu katı sem‘ime bâng-ı çeresi
KuT T. 34/14b1–2 60 ʿAhd ḳılmadım mu sizke ey adem oġlanları tapunmaŋlar yekke ol sizke yaġı turur belgülüg