İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

aman

29
geçiş
10,7
milyonda
9.647.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
3
eserde
6
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Kutadgu Bilig568,0
Dede Korkut Kitabı12369,9
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi124,9

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

KB D 0,39
DK D 0,68
EÇS D 0,51

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimKBDKEÇSToplam
amân··513513
aman5121229
‘amân··44
âmân··11

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: aman) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
birligine6612,4613,512,45112,5
güman6612,4613,512,45112,5
yoḳdur71512,3512,412,65110,5
taŋrınuŋ5712,1513,022,2485,3
güzîdei47710,279,242,0043,5
selam35410,219,341,7333,0
mere41499,528,291,9938,2
kāfir31209,378,181,7328,2
aydur55228,226,802,2237,4
âli52.5875,974,492,1421,7

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“aman” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (29) →
DK II 74 aman taŋrınuŋ birligine yoḳdur güman ḳoŋ meni bu aġac-ıla söyleş …
EÇS III 137b … az ve Rûm cümle pür-gumûm olup ale'l-umûm kaht [u] galâdan "Aman el-amân ey asâkir-i Âl-i Osmân!" deyü derûn-ı kal‘adan fery …
DK I 81 … irde kāfire yetürelüm didiler dirse ḫan aydur ḳırḳ yoldaşum aman taŋrınuŋ birligine yoḳdur güman menüm elümi şişüŋ ḳolça ḳop …
KB 5056 selam ol kişike iminlik aman / selam ḳılsa ötrü imin boldı can
DK VI 82 ḳaçanın ḳovmadı aman diyeni öldürmedi eyle ṣandı kim yaġı baṣıldı kılıcunuŋ balç …
DK III 68 … velāyet issi idi dilegi ḳabūl oldı delü ḳarçar aydur meded aman elaman tanrınuŋ birligine yoḳdur güman sen menüm elümi ṣaġa …
EÇS VII 6a … içre atları kalmış küffârlara yetişüp beş yüz aded küffârı aman u zamân vermeyüp el kaldırmadan cümle esîr edüp nısfını kov …
EÇS II 263b–264a … İslâm onar guruşa esîr alırlardı. Âhirü'l-emr Moskov kralı "Aman, aman ey güzîde-i Âl-i Osmân" deyüp elçileri Âsitâne-i sa‘â …
EÇS IX Y305a–Y305b … cağım var, anlar bana muntazırlardır. Hâlâ aç kalmışlardır. Aman yâ Resûlallâh! Sen Rahmeten li'l-âlemînsin. Bu avcılardan b …
DK II 109 biş yüz oġuz yigitleri şehid oldı ḳaçanını ḳazan big komadı aman diyenini öldürmedi ḳalın oġuz bigleri ṭoyum oldı ḳazan big …