İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

derya

16
geçiş
5,9
milyonda
15.407.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
2
eserde
8
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası7183,8
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi93,7

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

KuT D 0,63
EÇS D 0,00

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimKuTEÇSToplam
deryâ·792792
derya7916

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: derya) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
içiŋe42511,6411,722,0057,8
lebi58187,627,012,2238,9
cânibi45.6464,533,901,8714,3
içinde34.2734,523,891,6210,6
yine37.3723,733,101,537,7
ile323.7692,051,411,082,2
ve3147.919-0,59-1,23-2,323,1

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“derya” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (16) →
EÇS II 252b–253a … ruhbân ve bıtrîklere gıda olsun içün Moloz kapusundan taşra derya içinde bir amûd üzre bir hamsi balığı sıfatında bir tuç bal …
KuT T. 31/44a3 39 kim atġıl anı tabut içiŋe taḳı atġıl anı derya içiŋe atsun anı derya ḳıraġıŋa alsun anı meniŋ yaġım hem an …
EÇS III 47a … nât derilerin dibâğat edüp kürk giymek ve gavvâslık etdirüp derya ka‘rından incü çıkartmak ve şehirden şehire yol açmak ve ke …
EÇS III 21b … kalkup Kârbân Pınarı'n geçüp yine cânib-i kıbleye kâh leb-i derya kâh kûh-ı bâlâ ubûr ederek Karga sekmez nâm beli yüz bin be …
EÇS III 38b Bu temâşâyı edüp yine cânib-i kıbleye leb-i derya ile 2 sâ‘atde,
EÇS II 246a … r. Halkı cümle marangozdur. Andan cânib-i şimâle yine leb-i derya ile altmış mil,
KuT T. 32/5b3 … asınḳa kim emüzgil tėp anı ḳaçan ḳorḳsaŋ anıŋ üze atġıl anı derya içiŋe ḳorḳmaġıl ḳaḍġurmaġıl biz yandruġlı-miz saŋa taḳı ḳıl …
KuT T. 28/16b3 136 Öç aldımız olardın baturdımız olarnı derya içre olar yalġan tuttılar biziŋ ayatlarımıznı boldılar andı …
KuT T. 31/44a3 … atġıl anı tabut içiŋe taḳı atġıl anı derya içiŋe atsun anı derya ḳıraġıŋa alsun anı meniŋ yaġım hem anıŋ yaġısı kemiştim sen …
EÇS II 250b … al‘a dîvârları bahre muttasıldır. Ve bir kûşeden bir kûşeye derya içre dîvârlar binâ olunmuşdur kim memerr-i nâs ve memerr-i …