İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

rast

30
geçiş
11,1
milyonda
9.382.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
3
eserde
5
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası25656,3
Dede Korkut Kitabı130,8
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi41,6

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

KuT D 0,84
DK D 0,00
EÇS D 0,45

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimKuTDKEÇSToplam
râst··234234
rast251430

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: rast) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
bütünlükin42708,777,381,9933,1
ḳıldı42788,737,341,9932,9
taŋrı59097,455,952,2031,5
gelüp35.0514,272,741,476,3

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“rast” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (30) →
KuT T. 28/65b3 4 bu ögür ḳamuġ kirtgünügliler ol rast olarḳa dereceler iḍileri üskinde yarlıḳamaḳlıḳ hem ruzi tüz …
KuT T. 31/16a3 41 yad ḳılġıl bitig içinde ibrahimni ol erdi rast yalawaç
KuT T. 33/40a2–3 20 bütünlükin rast ḳıldı olar üze iblis sėzinçini uḍtılar aŋar meger bir güruh …
KuT T. 35/55b1–3 55 sergil bütünlükin taŋrınıŋ vaʿdesi rast turur yarlıḳatu ḳolġıl yazuḳuŋnı tesbih ḳılġıl iḍiŋe hamd a …
DK IX 19 … m pādişahlar taŋrınuŋ kölgesidür pādişāhina 'āṣi olanuŋ işi rast gelmez aru köŋülde pas olsa şarab açar sen gideli ḫanum arḳ …
KuT T. 34/75b2 84 aydı: rast turur bu ve rast ayur men:
KuT T. 31/21b2 56 yad ḳılġıl bitig içinde idrisni ol erür rast peyġamber
KuT T. 37/87a1–2 23 yer kök iḍisi tuta and ol ruzi rast anıŋ meŋizlig kim sözleyür sizler
EÇS X Y442b … garba teveccüh edüp yine Bahr-i Muhît kenârında bir boğaza rast geldik. Ummân boğazı derler. Karşu tarafı Yemen'dir. Kur’ân …
EÇS VII 2a … dir, ammâ bunun katanası ibtidâ serhadli gâzîleri çarkamıza rast [gelüp] biz varmadan ân-ı vâhidde iki yüz küffârı dendân-ı …