İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

tüşün

13
geçiş
4,8
milyonda
17.962.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
2
eserde
1
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Kutadgu Bilig12163,1
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi10,4

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

KB D 0,59
EÇS D 0,00

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimKuTKBEÇSToplam
tüşün·12113
tüşüŋ13·4

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: tüşün) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
gürüŋ3212,6815,251,7361,1
ḳopursa3312,5814,661,7361,1
ajun52639,218,952,2352,4

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“tüşün” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (13) →
KB 488 kirip kend içinde tiledi tüşün / tüşün bulmadı kör tarudı ajun
KB 1202 tüşün ol bu dünya keligli keçer / yigen yil büke teg yir erken aç …
KB 2345 tüşün bilse yortuġ tüze bilse keḍ / er at tutsa saḳçı oḍuġ tursa …
KB 1390 ajun bir tüşün ol gürüŋ bir tüşün / bu tüşün ḳopursa tüşün ol ajun
KB 1443 bu ajun tüşün ol sen arḳış sanı / tüşünde neçe bolġa arḳış küni
KB 3561 ḳonuḳ sen bu dünya saŋa bir tüşün / tüşünde saḳınç tutma artuḳ uzun
KB 1390 ajun bir tüşün ol gürüŋ bir tüşün / bu tüşün ḳopursa tüşün ol ajun
EÇS I 9a–9b … e Heyhât sahrâsında Kertmeli ve Biyim ve Eşim nâm yurdlarda tüşün verüp meks etdükde on kerre yüz bin sabâ-sür‘at esb-i tâzîl …
KB 5176 ay ilig bu ḳarşı bu ordu orun / saŋa tegmişi bir tüşün ol körün
KB 1390 ajun bir tüşün ol gürüŋ bir tüşün / bu tüşün ḳopursa tüşün ol ajun