İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

tiril

17
geçiş
6,3
milyonda
14.726.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
2
eserde
23
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Kutadgu Bilig15203,9
Atebetü’l-Hakâyık2725,2

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

KB D 0,48
AH D 0,33

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimKBAHEÇSToplam
tiril152·17
tırıl··22

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: tiril) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
yi33111,0010,911,7339,7
sewinçin34410,6510,401,7337,5
eḍgü36877,136,441,7120,9

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“tiril” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (17) →
AH 365–368 tiril eḍgü fi‘lin köŋüller alıp isizliktin özni sıŋaru salıp iter …
KB 3922 berü kel uluş kend içinde tiril / sini bilmesü ḫalḳ ḳatılġıl ḳarıl
KB 4642 esenlik tilese kör igzizlikin / az atlıġ otuġ yi tiril ay tigin
KB 4438 bu yaŋlıġ ḳatılġıl satıġçı bile / tiril eḍgü atın sewinçin küle
KB 4643 öz inçlik tilese ereji uzun / til atlıġ etig yi tiril ay tüzün
KB 2145 sewinçlig tut ay beg ḳılıç urġuçıġ / sewinçin tiril tutçı körme açıġ
AH 413–416 … şlig sevinçin salın seniŋ ruzgarıŋ bu köŋülçe ḳılın tilekçe tiril inç fariġ ḳaḍġusuz ne yirke yıġar baz sini ne tilin
KB 4543 kişi eḍgüsiŋe ḳatılġıl ḳarıl / kişi bol kişiler arala tiril
KB 3699 maŋa tegsü emgek sen inçin tiril / ilig tapġı birle boḍun asġı ḳıl
KB 4401 … nıŋ bile sen ḳatıl hem ḳarıl / boġuzdın sıŋar sen saḳınçsız tiril