İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

yalan*

9 biçim birlikte Tüm bağlamlar →
49
geçiş
18,2
milyonda
9
biçim
3
eserde
0
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Uigurica I-IV2316,9
Dede Korkut Kitabı17524,0
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi3012,3

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

U D 0,00
DK D 0,26
EÇS D 0,80

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: yalan) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
yaltaçuḳ6711,7812,532,45100,4
oğlı1115310,808,953,31115,7
söyler31710,5410,251,7337,2
fânî3709,698,201,7328,3
dediler46707,515,361,9522,0
aslâ31.7475,773,561,599,4
deyü46.0074,442,201,566,0
var37.6463,681,431,092,2
ammâ515.2293,421,181,252,6
ve10147.9191,15-1,10-3,638,0

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

Örnek bağlamlar

Tümü (49) →
EÇS IV 292b … vahhidiz ve muhibb-i Hânedânız ve huddâm-ı vüzerâyız. Bizde yalan harâmdır. Husûsan Hazret-i Risâlet-penâh hadîsinde ' ⟦Arapç …
DK III 104 ḳara geydiler ḳalın oġuz bigleri beyrekden umut üzdiler yalançı oġlı yaltaçuḳ kiçi dügünin eyledi ulu dügünine va'de ḳodı b …
EÇS VI 13b … ûblar ile süpürüp ol kadar pâk sokaklar olur kim bal döksen yalanır, zîrâ cümle küffârlar yedinde ol kadar pâkdır kim bir diyâr …
DK Muk. 13 … ne düşinçe toġmasa yig ata adın yorıdanda devletlü oġul yig yalan söz bu dünyede olınça olmasa yig girçeklerüŋ üç otuz on yaş …
EÇS VIII 349b … ünde dahi acâyib mâr-ı mâhîler olur ammâ bunun yılan balığı yalan dünyâda gâyet lezîz ve nâfi‘ ve mukavvîdir.
EÇS IV 219a Tu darav dike / Sen yalan söylersin
DK III 190 … ilüŋ içün öleyin gelinçügüm yoluŋa ḳurban olayın gelinçügüm yalan-ise bu sözlerüŋ girçek ola gelinçügüm saġ esen çıḳup gelse ḳarş …
DK VIII 30 ne dilersin ḳarıçuḳ aydur yalançı dünya yüzinde bir er ḳopdı yayılımında oġuz ilin ḳondurmadı …
EÇS III 17a … Rûm'a anı yetirdiler / Cem‘ oluben bu sihirdir dediler / Bu yalandır ya mekirdir dediler / Dediler bunu koyalım bir yire / Olmay …
EÇS III 39b … üp mürd olur. Bu âsitâne kapusu önünde yatan cümle mevtâlar yalan yemîn edüp Şem‘ûn kapusuna el uranlardır. Niçeler havf edüp …