Ağıl, hayvanların barındığı yer; sürü: “bay bar ertim, aġılım on, yılḳım sansız erti” zengindim, ağılım on, hayvanım sayısızdı; “aġılınta yılḳıŋ bolzun” ağılında hayvan…
3 biçim · 3 eser
Derlem sözlüğü · eser sözlüğü
Süci Yazıtı sözlüğü
61 madde başı; sıklıklar ve bağlamlar yalnız bu eserden.
Tanımlar hakkında. Tanımlar başka bir sözlükten alınmamıştır: her madde için derlemdeki bağlamlar okunarak özgün olarak yazılmıştır (yazar: Claude, yapay zekâ; editör denetimi sürüyor). Şimdiye dek 2.552 maddenin tanımı yazıldı. Madde başları çekim eklerinden arındırılmış biçimlerdir; çekimli biçimler madde sayfasında ayrıca listelenir.
61 madde
Şimdi, bu anda; artık: “amtı türk yigit erken” şimdi genç iken; “amtı ökünürbiz” şimdi pişmanlık duyuyoruz; “ol amtı anıġ yoḳ” o şimdi (artık) kötü değil; “amtı şasdr y…
10 biçim · 16 eser
Ad, isim; san, ün: “bayat atı birle sözüg başladım” söze Tanrı’nın adıyla başladım; “eḍgü atın kör alḳış bulur” iyi adıyla hayır dua bulur; “özüŋ meŋü ermez, atıŋ meŋü …
42 biçim · 21 eser
Ata, baba: “atası anası” anası babası; “ata ana hem yaġuḳlar” ana baba ve yakınlar; “oġul toġsa ḳılḳı ataḳa yanur” oğul doğarsa huyu babasına çeker; “ey atam” ey babam;…
33 biçim · 12 eser
Kurbağa: “it müyüz baġa yılan” köpek, boynuzlu, kurbağa, yılan (zararlı yaratıklar sayılırken); “çekürge hem baḳalar hem ḳan” çekirgeler, kurbağalar ve kan.
3 biçim · 6 eser
Bağlamak; (kız) evlendirmek: “ebledim baġladım ḳızımın ḳalınsız bėrtim” evlendirip bağladım, kızlarımı başlık almadan verdim; “köŋlüm aŋar baġlayu” gönlümü ona bağlayar…
4 biçim · 4 eser
Gitmek; bir yere varmak, ulaşmak: “anta kėrü barıp” oradan geri gidip; “yaġru barıp, üküş kişi ölt(ü)g” yaklaşıp çok kişi öldün; “teŋri yėrinte barġu yolug aç” tanrı yu…
87 biçim · 23 eser
Var, mevcut: “til asġı telim bar, yası ma üküş” dilin yararı çoktur, zararı da çok; “ol ėki kişi bar erser” o iki kişi var oldukça; “birök antaġ edgü öglisi bar erip” e…
14 biçim · 21 eser
Batı, gün batısı (çoğunlukla “kün batsıḳı”): “öŋre kün tuġsıḳıġa, kisre kün batsıḳıġa tegi” ileride gün doğusuna, geride gün batısına dek; “kün batsıkıŋa” gün batısına;…
7 biçim · 6 eser
Zengin, varlıklı: “çıġań bodunug bay ḳıltım” yoksul halkı zengin kıldım; “bay bar ertim, aġılım on” zengin idim, ağılım (hazinem) çoktu; “bay yeme bar, yoḳ çıġay yeme b…
6 biçim · 12 eser
Vermek: “ıraḳ erser yablaḳ aġı berür, yaġuḳ erser edgü aġı berür” uzakta isen kötü armağan, yakında isen iyi armağan verir; “teŋri ėl berigme teŋri” ülke veren Tanrı; “…
165 biçim · 22 eser
Olmak; var olmak, meydana gelmek: “bir ök bol tidi, boldı ḳolmış ḳamuġ” ‘ol’ dedi, dilediği her şey oldu; “türk bodun yoḳ bolmazun tėyin, bodun bolçun tėyin” Türk halkı…
204 biçim · 26 eser
(Köktürk ve Kırgız yazıtlarında) bir unvan: “buyla baġa tarḳan” Buyla Baga Tarkan; “bwyla ḳutluġ yarġan” Buyla Kutlug Yargan.
2 biçim · 4 eser
(Köktürk yazıtlarında) buyruk: kağana bağlı yüksek görevli, komutan: “buyruk begler” buyruk beyleri; “iç buyruḳ” iç buyruk; “buyruḳı yeme bilge ermiş” komutanları da bi…
9 biçim · 12 eser
Evlendirmek, ev bark sahibi etmek: “inim yėti urım üç ḳızım üç erti ebledim baġladım ḳızımın ḳalınsız bėrtim” yedi küçük kardeşim, üç oğlum, üç kızım vardı; evlendirdim…
1 biçim · 1 eser
Er, erkek; adam, kişi: “bilig bilse ötrü yırar erde ig” (insan) bilgi bilirse hastalık ondan uzaklaşır; “ögü bilmez erke ögüt ögretür” akıl bilmeyene öğüt öğretir; “ḳuş…
14 biçim · 21 eser
Olmak, var olmak; bulunmak: “ne ersedin ermez seniŋ birlikiŋ” senin birliğin hiçbir şeyden değildir; “öz yaş kentü ürlüksüz meŋüsüz erür” ömür kendiliğinden kalıcı deği…
121 biçim · 26 eser
ẅge
1
Tanım henüz yazılmadı.
1 biçim · 1 eser
Küçük erkek kardeş: “anta kisre inisi ḳaġan bolmış erinç” ondan sonra küçük kardeşi kağan olmuş; “inim küül tėgin birle sözleşdimiz” kardeşim Kül Tigin ile konuştuk; “i…
10 biçim · 12 eser
k
1
Tanım henüz yazılmadı.
3 biçim · 14 eser
Tanım henüz yazılmadı.
75 biçim · 22 eser
Tanım henüz yazılmadı.
74 biçim · 22 eser
körtẅm
1
Tanım henüz yazılmadı.
1 biçim · 1 eser
kü
1
Tanım henüz yazılmadı.
15 biçim · 14 eser
kün
1
Tanım henüz yazılmadı.
32 biçim · 24 eser
ḳalınsız
1
Tanım henüz yazılmadı.
1 biçim · 1 eser
ḳan
2
Tanım henüz yazılmadı.
26 biçim · 19 eser
ḳatıġlan
1
Tanım henüz yazılmadı.
4 biçim · 2 eser
ḳırḳız
1
Tanım henüz yazılmadı.
2 biçim · 4 eser
ḳız
1
Tanım henüz yazılmadı.
29 biçim · 15 eser
ḳızım
1
Tanım henüz yazılmadı.
1 biçim · 2 eser
ḳutluġ
1
Tanım henüz yazılmadı.
17 biçim · 18 eser
ḳutlwġ
1
Tanım henüz yazılmadı.
1 biçim · 1 eser
m
1
Tanım henüz yazılmadı.
1 biçim · 9 eser
mar
1
Tanım henüz yazılmadı.
4 biçim · 4 eser
marım
1
Tanım henüz yazılmadı.
2 biçim · 2 eser
Tanım henüz yazılmadı.
22 biçim · 24 eser
oġlan
1
Tanım henüz yazılmadı.
27 biçim · 14 eser
oġlı
1
Tanım henüz yazılmadı.
10 biçim · 20 eser
oġul
2
Tanım henüz yazılmadı.
15 biçim · 15 eser
on
1
Tanım henüz yazılmadı.
7 biçim · 20 eser
öltẅm
1
Tanım henüz yazılmadı.
1 biçim · 1 eser
sansız
1
Tanım henüz yazılmadı.
1 biçim · 12 eser
sorwġwm
1
Tanım henüz yazılmadı.
1 biçim · 1 eser
sü
1
Tanım henüz yazılmadı.
19 biçim · 17 eser
tap
1
Tanım henüz yazılmadı.
11 biçim · 11 eser
Tanım henüz yazılmadı.
10 biçim · 12 eser
tegdi
1
Tanım henüz yazılmadı.
5 biçim · 14 eser
torwġ
1
Tanım henüz yazılmadı.
1 biçim · 1 eser
twġswḳḳa
1
Tanım henüz yazılmadı.
1 biçim · 1 eser
uluġ
1
Tanım henüz yazılmadı.
20 biçim · 23 eser
urwm
1
Tanım henüz yazılmadı.
1 biçim · 1 eser
uyġwr
1
Tanım henüz yazılmadı.
1 biçim · 1 eser
üç
2
Tanım henüz yazılmadı.
8 biçim · 23 eser
yaġlaḳar
1
Tanım henüz yazılmadı.
1 biçim · 1 eser
Tanım henüz yazılmadı.
20 biçim · 12 eser
yer
1
Tanım henüz yazılmadı.
55 biçim · 22 eser
Tanım henüz yazılmadı.
41 biçim · 18 eser
yėgen
1
Tanım henüz yazılmadı.
2 biçim · 2 eser
yılḳı
1
Tanım henüz yazılmadı.
21 biçim · 13 eser
yüzer
1
Tanım henüz yazılmadı.
2 biçim · 3 eser