İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Derlem sözlüğü · eser sözlüğü

Abhidharma (Shogaito) sözlüğü

2.120 madde başı; sıklıklar ve bağlamlar yalnız bu eserden.

Tanımlar hakkında. Tanımlar başka bir sözlükten alınmamıştır: her madde için derlemdeki bağlamlar okunarak özgün olarak yazılmıştır (yazar: Claude, yapay zekâ; editör denetimi sürüyor). Şimdiye dek 2.552 maddenin tanımı yazıldı. Madde başları çekim eklerinden arındırılmış biçimlerdir; çekimli biçimler madde sayfasında ayrıca listelenir.

13 madde · “d” harfi (ḳ/q k ile, ġ g ile, ḍ d ile, ė e ile birlikte)

darmaskandapat özel ad 2

(Abhidharma çevirisinde) Dharmaskandhapāda, Sarvāstivāda Abhidharma’sının yedi temel eserinden biri: “darmasikandapat şasdrıġ ayaġḳa tegimlig mḫamodgalayanė arḫant yara…

2 biçim · 1 eser
darmatinė özel ad 3

(Abhidharma çevirisinde) Dharmadinnā, bilgin bir rahibe (şmnanç): “vişakė bayaġut ayıtdı darmadinė şmnançḳa” tüccar Viśākha rahibe Dharmadinnā’ya sordu; “darmatinė şmna…

2 biçim · 1 eser
darmatiratė özel ad 3

(Abhidharma çevirisinde) Dharmatrāta, Budist öğretmen: “ayaġḳa tegimlig darmatiratė baḫşı yıġıp ḳılmış ol bölük şlok” saygıdeğer öğretmen Dharmatrāta derleyip yapmış ol…

2 biçim · 1 eser
darmaviçayė özel ad 1

(Abhidharma çevirisinde) Abhidharmahṛdaya şastrasının yazarı olarak anılan bir öğretmen adı: “ḳaltı darm-a-viçay-ė-nıŋ şastirı abidarm-a-ḫarday atlġ şastrta sözlemiş” t…

1 biçim · 1 eser
daşa’udar özel ad 1

(Abhidharma çevirisinde) Daśottara, Dīrghāgama’daki bir sutra: “ço’aġamtaḳı daşa’udar sudurta ulatılar” Dīrghāgama’daki Daśottara sutrası ve benzerleri.

1 biçim · 1 eser

Anlamı kesinleşmeyen söz (Abhidharma çevirisi): “dayandaçı yıd yuḳ nedegin tarıḳmazun” … koku, bulaşık niçin gitmesin.

1 biçim · 1 eser
dėvaşarmė özel ad 1

(Abhidharma çevirisinde) Devaśarman, Vijñānakāya şastrasının yazarı: “vidyanakayapt şasdrıġ dėvaşarmė arḫant yaradmış erür” Vijñānakāya şastrasını arhat Devaśarman yazm…

1 biçim · 1 eser
dėvatatė özel ad 2

Devadatta, Buda’nın kıskanç kuzeni, Budist geleneğin kötü rahibi: “avış tamu otı taşġaru ünüp divdat toyınag tirigde yörgep tartıp avıç tamuḳa kigürdi” Avīci cehennemin…

3 biçim · 2 eser
diravi 2

Anlamı kesinleşmeyen terim (Abhidharma çevirisi); bir okuyuşu, metin yorumunu anlatır: “bu kėnki oḳış bu diravi-ḳa birsi ol 先-ki oḳış 大力奴 baḫşınıŋ ḳılmış diravisıŋa yar…

2 biçim · 1 eser
divip isim 1

(Sanskritçe dvīpa) kıta, dünya adası; “tört divip” dört kıta: “ḳaltı tört divip-lar çakiravar taġ simlıġ … bolmış teg” tıpkı dört kıtanın Çakravāḍa dağıyla çevrili olma…

1 biçim · 1 eser
dripidakė isim 3

(Abhidharma çevirisinde, Sanskritçe tripiṭaka) Üç Sepet’i (Budist kanonunu) bilen rahip; hitap ve unvan olarak: “ödindeki dripidakė toyın” o zamanki Tripiṭaka rahibi; “…

3 biçim · 1 eser
dyan isim 50

(Sanskritçe dhyāna) meditasyon, derin düşünceye dalma; zihnin toplanmış hâli; çoğu kez “dyan saḳınç”: “buşı paramid çḫşapt paramid dyan paramid” sadaka, ahlak ve medita…

20 biçim · 5 eser
dyanlıġ sıfat 2

Meditasyonla ilgili, meditasyondan doğan: “dyan-lıġ basudçı tıldaġında tuġar” meditasyon yardımcısı sebebinden doğar; “çḫşapt-lıġ yükmekimin dyan-lıġ yükmekimin” ahlak …

4 biçim · 3 eser