dalı
2
Anlamı kesinleşmeyen söz (KB, din ile dünyanın karşıtlığını anlatan beyitte): “bu din dalı dünya dalı ḳarşı ol / yaġuşmaz ikigün yolı yarşı ol” dinin …ı ile dünyanın …ı…
1 biçim · 1 eser
Derlem sözlüğü · eser sözlüğü
Kutadgu Bilig sözlüğü
3.959 madde başı; sıklıklar ve bağlamlar yalnız bu eserden.
Tanımlar hakkında. Tanımlar başka bir sözlükten alınmamıştır: her madde için derlemdeki bağlamlar okunarak özgün olarak yazılmıştır (yazar: Claude, yapay zekâ; editör denetimi sürüyor). Şimdiye dek 2.552 maddenin tanımı yazıldı. Madde başları çekim eklerinden arındırılmış biçimlerdir; çekimli biçimler madde sayfasında ayrıca listelenir.
12 madde · “d” harfi (ḳ/q k ile, ġ g ile, ḍ d ile, ė e ile birlikte)
İlaç, deva: “seniŋde turur kör bularnıŋ emi / otaġıl daru birle bolġıl ḳamı” bunların ilacı sendedir; ilaçla tedavi et, hekimleri ol.
1 biçim · 1 eser
İddia, sav; hak iddiası: “uzatmaz men da‘vi ḳılıġlı kişig” hak iddia eden kişiyi bekletmem; “sewer men tiyü barça da’vi ḳılur / bu da’viḳa ma’ni negü teg bolur” hepsi ‘…
3 biçim · 1 eser
Divit, hokka (KB’de mektup yazma sahnelerinde): “devat ḳoldı kaġıd bitidi bitig” divit istedi, kâğıt, mektup yazdı; “devat ḳoldı kaġaz kötürdi ḳalem” divit istedi, kâğı…
1 biçim · 1 eser
Talih, baht, mutluluk; devlet, iktidar (KB’de sık, kaçıp giden talih olarak): “tuta bilse devlet tezümez turur” (kişi) tutmayı bilirse talih kaçmaz; “yarutsa közin bird…
6 biçim · 2 eser
Din, iman; inanç yolu: “haḳ din birle belgürtmek üçün ḳamuġ din üze” hak dini bütün dinlere üstün kılmak için; “ündeŋler taŋrını ḳatıġsız ḳılġanlar aŋar dinni” dini ona…
20 biçim · 2 eser
Yazık, eyvah, ne yazık (acınma ünlemi; KB’de hep “ay diriġa”): “ayur ay diriġa ol erde eri” der: ey yazık, o yiğitlerin yiğidi; “ayur ay diriġa yitürdüm erig” der: eyva…
1 biçim · 1 eser
Dost, arkadaş, yakın; “dost tut-” dost edinmek: “ḳılġıl bizke seniŋ üsküŋde dost” katından bize bir dost ver; “kim kim dost tutsa olarnı sizdin ol olardın ol” sizden ki…
13 biçim · 3 eser
Dua, Tanrı’ya yakarış; birine hayır dileme; “du‘a ḳıl-” dua etmek: “tiler men seniŋdin du‘am bu sözün” senden dileğim, duam budur; “du‘a birle yalŋuḳ bulur eḍgülük” ins…
9 biçim · 3 eser
Dua eden, birinin iyiliği için dua edegelen kimse, dua borçlusu: “ḳoḍu birgil emdi mini teŋrike / du‘açı bolayın saŋa eḍgüke” şimdi beni Tanrı’ya bırak, sana iyilik dil…
2 biçim · 1 eser
Dünya, yeryüzü: “yaġız yir yıpar toldı kafur kitip / bezenmek tiler dünya körkin itip” kara yer misk ile doldu, dünya süslenmek ister; “kim kim tilese dünya yanutı bėrü…
10 biçim · 3 eser
Düşman: “ol taŋrı bilgen ol düşmanlarıŋıznı” Tanrı düşmanlarınızı bilir; “ol taŋrınıŋ düşmanlarınıŋ yanutı ot” Tanrı düşmanlarının karşılığı ateştir; “ḳoḍı bolsu düşman…
13 biçim · 3 eser