İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

üküşrek

9
geçiş
3,3
milyonda
23.495.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
3
eserde
4
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası4105,0
Kutadgu Bilig340,8
Atebetü’l-Hakâyık2725,2

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

KuT D 0,59
KB D 0,49
AH D 0,33

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: üküşrek) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
hem39056,756,961,7223,1

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“üküşrek” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (9) →
KB 3591 bularda iḍi sarp bu yawlaḳ yaġı / et özdin tegir ol üküşrek çoġı
KB 4219 sewigli üküşrek tilese özüŋ / tuz etmek yitürgil açuḳ tut yüzüŋ
AH 381–384 … boldı dostluḳ haḳiḳat ḳanı miŋer dostta biri bulunmaz köni üküşrek kişiniŋ içi ġadr erür köni dostuŋ erse taşı bil munı
KB 3101 münümmü üküşrek azu erdemim / ayu bir maŋa sen ḳılayın emim
KuT T. 29/48b1 … nlar teg kim sizde öŋdin erdiler keḍrek sizdin ḳuvvetin hem üküşrek malları hem ʿayalları irinçlendiŋiz oŋları birle inçründüŋü …
KuT T. 33/52a2–3 35 aydılar: biz üküşrek tawarlıġ-miz hem üküş ʿayallıġ ermez-miz biz ḳınanmışlar
KuT T. 35/70a1 … er neteg boldı anlarnıŋ soŋı anlar kim olarda burun erdiler üküşrek olardın küçlügrek bina ḳılġan yer içinde asıġ ḳılmadı olard …
KuT T. 27/54b3 … aŋrı kim tegürse olarḳa amarınıŋ yazuḳları birle bütünlükin üküşrek boḍundın fasıḳlar
AH 437–440 bu ajun mėzesi ḳatıġlıġ mėze izası üküşrek mėzesi aza ‘asėl ḳayda erse bile arısı arı zėhri tatġu ‘asė …