İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

aşa

22
geçiş
8,2
milyonda
12.011.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
6
eserde
63
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Kül Tigin Yazıtı21.018,3
Bilge Kagan Yazıtı31.216,5
Tunyukuk Yazıtı1820,3
Kutadgu Bilig340,8
Dede Korkut Kitabı261,7
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi114,5

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

KT D 0,33
BK D 0,29
T —
KB D 0,49
DK D 0,33
EÇS D 0,63

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimKTBKTKBDKEÇSToplam
aşa231321122
âşâ·····11

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: aşa) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
süledimiz41012,0012,582,0063,7
yışıg3411,8813,491,7353,4
dura32411,0610,901,7339,8
ḫaber36110,219,561,7334,0
diyerek41659,458,541,9939,6
feryâd34737,636,601,7121,6
deyüp31.9715,624,541,6613,2
deyü36.0074,032,941,517,0
ile523.7692,781,691,544,9
ve4147.919-0,17-1,27-2,824,4

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“aşa” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (22) →
EÇS I 200b "Aşa vura duta hay" diyerek ubûr ederler. Ammâ bunlar İslâmbol i …
EÇS X Y186b–Y187a … lar urup alay düzüp asker içre girüp yemîn [ü] yesâr deyüp, aşa dura hây hûy deyüp gûnâ-gûn şakalar ederek alay tertîb edüp …
DK I 37 aḳan ṭurı ṣulardan ḫaber kiçe arḳurı yatan ala taġdan teber aşa ḫanlar ḫanı bayındıra ḫaber vara dirse ḫanuŋ oġlı böyle bid …
DK VI 57 … ra buġra geldüginde ne gice[l]düŋ ḳara ḳara ṭaġlardan ḫaber aşa ḳanlu ḳanlu ṣulardan ḫaber kiçe ḳalın oġuz iline ḫaber
EÇS V 23b … llesinde Atnabur deyri, Ermeni lisânında "Gatnabur"; "Südlü aşa" derler. Bâlâda zikri sebkat eden Taşolukdan akan südden bu …
BK D 16 … t(e)m(i)r ḳ(a)p(ı)gḳa : t(e)gi : sül(e)d(i)m(i)z : kögm(e)n (a)şa : kıırḳ(ı)z : yėr(i)ŋe : t(e)gi : sü[l(e)d(i)m(i)z] : ḳ(a)m …
EÇS VI 115b "İşte bu fermân hemân pişmiş aşa su komakdır, bî-gümân" deyüp kal‘ayı döğmeden fâriğ olmayup …
EÇS I 154a … e kazma ve kürekler ve meydân süpürgeleri ve gerdeller ile "Aşa aşa" diyerek câ-be-câ yolları süpürüp gerdellere ve fıçılar …
EÇS I 194a … ve meşin destârlar ve sahtiyândan gürzler ve topuzlar ile "Aşa aşa" deyü feryâd ederek ubûr ederler.
KB 1480 esenin tirilgil üküş yıl yaşa / sewinçin awınçın üküş il aşa