İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

ademi

16
geçiş
5,9
milyonda
15.401.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
3
eserde
5
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası12315,0
Kutadgu Bilig113,6
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi31,2

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

KuT D 0,63
KB D 0,00
EÇS D 0,29

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimKuTKBAHEÇSToplam
âdemi···357357
âdemî···3232
ademi121·316
âdem’i···1414
adėmi··1·1

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: ademi) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

Bu pencerede en az 3 kez birlikte geçen sözcük yok.

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“ademi” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (16) →
KuT T. 27/31b1 … z. ayġıl: nelük ḳınar sizni yazuḳlarıŋız birle kendü sizler ademi siz andın kim törütti yarlıḳayur kimni tilese hem ḳınayur k …
KuT T. 36/32a2 … eger tegse olarḳa bir yawuzluḳ anı kim ilgerü ıḍtı eligleri ademi bütünlükin nu-sipas
EÇS II 364a Varvar Alî Paşa'nın adem-i itâ‘ati ve encâm-ı kâr-ı pür-şe’âmeti ve inhizâmı be-dest-i …
KuT T. 36/42a2 15 ḳıldılar aŋar ḳullarındın ülüş ademi nu-sipas belgülüg. / 16 azu tuttı mu andın kim törütür ḳızl …
EÇS V 141b … ir mertebe za‘af u şikest ü bâl târî oldu kim def‘-i adüvde adem-i kudretleri zâhir olmağile cümle guzât gürûh gürûh olup her …
KuT T. 31/75b3 49 ėrmes ademi eḍgülük ḳolmaḳdın ḳaçan tegse aŋa yawuzluḳ buŋalur umınçsız …
KuT T. 34/72a1–2 … ançada aydı seniŋ iḍiŋ feriştelerke: men törütügli men bir ademi balçıḳdın
KuT T. 31/77b1 51 ḳaçan eḍgülük ḳılsa-miz ademi üze ewrer özin bir sıŋardın tartar ya boynaġuluḳ ḳılur ḳaça …
EÇS II 330a–331b … îvân efendisi kal‘anın fütûhnâmesin ve Tarabefzûn paşasının adem-i imdâdın tahrîr edüp üç aded mîr-i mîrânların ve sâ’ir iş er …
KuT T. 38/68a2 … r erdi anlarḳa yalavaçları belgülüg nişanlar birle aydılar: ademi mü yol körsetür bizke tandılar ewürdiler muŋsuz ėrür taŋrı …