İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

atan

10
geçiş
3,7
milyonda
21.890.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
2
eserde
14
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Atebetü’l-Hakâyık1362,6
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi93,7

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

AH D 0,00
EÇS D 0,69

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimManTTKuTKBAHEÇSToplam
ataŋ2128··13
atan····1910

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: atan) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
köni34587,717,791,7226,5
ve4147.919-0,17-0,13-0,190,0

Dağılımsal komşular deneysel

Yalnız derlemde en az 8 kez geçen biçimler için hesaplanır.

“atan” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (10) →
EÇS VII 107b … etden çıkarmağa sepep şol çöpikde bitken ötmek midir. Behey atan anan cavlı bolayım. Özüm sokulursa da ben onu aşamamdır" de …
EÇS III 93a–93b … tlı yetişüp sekizin dahi ortaya alup mukaddem hakîre mızrâk atan mel‘ûnu dest-ber-kafa Çomar huzûruna getirüp "Bre seyishâne …
EÇS X Y186b … Ba‘zı âyân bin guruşluk fişeng atmışdır, kırk guruş fişeng atan bir pes ü pâye âdem kârıdır.
EÇS IX Y195a … ammâ nebîzâdedir. Ve efvâh-ı nâsda "Hazret-i Yûsuf'u kuyuya atan bunlardır" deyü isnâd ederler. Ve ol kadar i‘tibâr edüp ziy …
EÇS IV 207b Atan gûriçün olsun / Baban mezâriyçün olsun
AH 165–168 köni bol könilik ḳıl atan köni köni tiyü bilsün kişiler sini könilik tonın kėḍ ḳoḍup …
EÇS I 191a–191b … ankara ve ispinoz ve saka kuşu ve işlibe ve ferye ve kuyruk atan ve kara bülbül ve bokluca bülbül ve bülbül-i gûyâ-yı hezâr …
EÇS VI 111a … alyemez topu derler, meşhûrdur. Hattâ yigirmi vukiyye gülle atan toplara balyemez derler.
EÇS IV 337b Şâh-ı İrân gûr-be-gûr olsun atan, / Hûb u yahşı eyledin imdâd hey / Hey halef hân nâ-halef K …
EÇS V 132a Olımaz yiğit kalıcı kişi geriye bakan yüregi atan