İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

bas

15
geçiş
5,6
milyonda
16.100.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
3
eserde
234
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Uigurica I-IV1158,4
Kutadgu Bilig8108,7
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi62,5

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

U D 0,00
KB D 0,64
EÇS D 0,56

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimTŞUMaitUKuTKBAHDKEÇSToplam
baş115·863134583696
ba‘s········1717
bas···1·8··615
bâş········33

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: bas) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
hava32811,1611,231,7341,1

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“bas” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (15) →
EÇS IV 268a Ey süvâr-ı esb-i nâz olan rikâb-ı câne bas / Ceng meydânı senindir ayağın merdâne bas
EÇS I 169b … dükkânların kimyonlu pasdırmalarıyla zeyn edüp "pasdırma al bas durma" deyü ubûr ederler}.
KB 1315 kişi yası ḳolma özüŋ ḳılma yas / neçe eḍgülük ḳıl hava arzu bas
KB 6181 ulıma köŋül bertme minde basa / köŋül bas du‘a ḳıl ḳatıġlan usa
EÇS I 34b … mmed sağ elin mürekkebe batırup bu ceyrân derisi kâğız üzre bas kim inkırâzu'd-devrân senin ümmetlerin bu ruhbân mesîhâlard …
KB 3346 … vaḳa basıḳma uḳuş birle kes / et öz baş kötürse bilig birle bas
EÇS VII 100b "Yâ Muhammed! Şu kâğıza mürekkeble bir parmağın bas" deyü ricâ etdikde Hazret dahi ammîsi ricâsın kabûl edüp bi …
KB 4627 … öl tumlıġ artsa saŋa ḳılsa yas / isigin ḳuruġun anı yandru bas
U II, T. III, M. 182-30 bas aḳrıġ igig kiderzün ..
KB 6161 hava bas uḳuş birle nefs boynısı / bu ol er nişanı uḳuş belgüsi