İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

can

olası alıntı: Arapça–Farsça Tüm bağlamlar →
86
geçiş
31,9
milyonda
3.704.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
4
eserde
66
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası126,3
Kutadgu Bilig63856,4
Dede Korkut Kitabı21647,3
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi10,4

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

KuT D 0,00
KB D 0,74
DK D 0,20
EÇS D 0,00

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimKTKuTKBDKEÇSToplam
cân····1.1541.154
can·16321186
çan···21618
cān···1·1
çaŋ1····1

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: can) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
sewüg184512,1410,624,24237,8
virmedi8811,4511,942,83132,5
yuluġlap5510,8111,942,2482,8
yuluġlar51010,7410,942,2368,9
dumrul52410,549,672,2358,2
şirin4310,5212,352,0066,2
dünye3310,1111,941,7349,7
bilmen3510,0811,201,7342,9
bulsun3139,969,821,7335,6
yirine3139,969,821,7335,6
süzük4479,948,381,9938,9
çıḳsa3149,949,711,7335,1
uçup4529,898,241,9938,0
ḳaldı3669,347,481,7225,3
bardı41289,266,941,9830,7
et51929,206,672,2136,5
senden3859,177,111,7223,7
delü31059,016,811,7222,5
oldı31648,626,161,7119,8
kör75968,395,532,5940,1
bayat32118,375,801,7018,3
ajun32638,145,481,6917,0
öz56007,905,032,1725,2
atı34347,564,761,6714,1
eḍgü46877,414,511,9117,4
söz35187,354,511,6613,0
ana31.1036,373,421,578,8
iki39.4173,370,320,350,1

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“can” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (86) →
KB 1919 ḳulı can sızurġu awınsa begi / ḳalı yetlür erse bu ḳulnuŋ ögi
DK V 41 … canumı alur oldı babama vir didüm can virmedi anama vardum can virmedi dünye şirin can ṭatlu didiler imdi yüksek yüksek ḳa …
DK V 23 … bir yumuş oġlanıyam didi delü dumrul aydur ya pes can viren can alan allah ta'āla-mıdur
KB 3458 ilig me iḍi eḍgü sultan turur / boḍunḳa baġırsaḳ sewüg can turur
KB 4270 yaġıŋ boldı erse et öz can küḍez / yaġılıġ kişiler ḳutulmaḳı az
DK I 16 … t öz ḳılıcum elüme alayın-mı öz gevdeŋden başuŋı keseyin-mi can ṭatlusın saŋa bildüreyin-mi alça ḳanuŋ yir
KB 1733 ḳayu yügrü tınmaz ajun tezginür / ḳayu can yuluġlar teŋizke kirür
DK V 27 … allah ta'ālanuŋ emri böyle oldı kim delü dumrul canı yirine can bulsun
KB 1521 edizlik tiledi süzük can turuġ / uçup bardı can ḳaldı ḳalbüd ḳuruġ
KB 3781 orunçaḳ turur bu sewüg can revan / orunçaḳ yana bir kötürmez bu can